I SA/Bd 370/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi P.S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz P.S.A. w W. kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezydent Miasta B. wystawił w dniu [...]. na P.S.A. z siedzibą w W. (skarżąca) tytuł wykonawczy w przedmiocie niezapłaconego podatku od nieruchomości. Pismem z dnia [...]. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, opierając je na braku właściwości miejscowej organu egzekucyjnego, jakim jest Prezydent Miasta B. Jako podstawę prawną zarzutów Spółka wskazała art. 33 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...]. Prezydent Miasta B. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Stwierdził, że jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, a przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna, stąd niezasadnym byłoby kierowanie tytułów wykonawczych do naczelnika urzędu skarbowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...]. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. Zdaniem organu, w sprawie znajduje zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) dalej: rozporządzenie z 2001r., zgodnie z którym jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Odnosząc się do kwestii właściwości miejscowej organ wyjaśnił, że przepisy § 6 ust. 2, 3 i 5 rozporządzenia z 2001r. należy rozpatrywać w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. SKO stwierdziło, że skoro Prezydent Miasta B. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie i prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadne i niecelowe było skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. W skardze do tut. Sądu, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Prezydenta Miasta B. zarzucając postanowieniu błędną interpretację art. 33 pkt 9 w związku z art. 22 ust. 2 i 3 u.p.e.a., § 6 ust. 1 - 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, poprzez uznanie, że Prezydent B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla P. S.A. W uzasadnieniu skargi strona przywołała przepisy art. 22 ust. 2 i 3 u.p.e.a. dotyczące właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Następnie powołała treść § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wskazując, że dyspozycja § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia nie ustala właściwości miejscowej odmiennie niż wynika to z art. 22 ustawy, lecz dotyczy sposobu postępowania organu, który jest organem egzekucyjnym dla zobowiązanego (właściwym miejscowo i rzeczowo). Skarżąca podniosła, że w sytuacji, gdy P. S.A. nie posiada siedziby, jak też egzekucja dotyczy majątku Spółki położonego poza obszarem objętym właściwością miejscową Prezydenta Miasta B., organ ten, mimo że spełnia przesłanki właściwości rzeczowej, nie jest organem egzekucyjnym właściwym miejscowo w stosunku do Spółki, nie może wszcząć egzekucji, lecz powinien przekazać - jako wierzyciel - tytuł wykonawczy do właściwego dla jej siedziby naczelnika urzędu skarbowego. Spółka uznała za słuszną tezę organu, że przepis § 6 ust. 2, 3, 5 rozporządzenia należy rozpatrywać również w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. Jednak nie zgodziła się ze stanowiskiem SKO stanowiącym jej rozwinięcie, a zwłaszcza z wyciągniętymi wnioskami. Strona stwierdziła, że organ ustalając właściwość miejscową Prezydenta B. w stosunku do P. S.A., na podstawie art. 22 § 3 ustawy, powinien przed wszczęciem egzekucji posiadać informację, iż majątek P. S.A., do którego jest kierowana egzekucja, w tym przypadku prawa majątkowe – cały lub znaczna jego część, znajduje się poza właściwością miejscową organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 ustawy. W ocenie Spółki, Kolegium przyjęło, że Prezydent B. przed wszczęciem egzekucji z praw majątkowych (wierzytelności) dokonywał weryfikacji okoliczności umiejscowienia składników majątku P. S.A. i w wyniku przeprowadzenia takiej analizy uznał, iż te składniki majątku znajdują się we właściwości Prezydenta B. Zdaniem strony, domniemanie takie jest bezpodstawne, gdyż prawa majątkowe w postaci wierzytelności są przypisane do Spółki jako całości, a więc podlegają umiejscowieniu tam, gdzie znajduje się jej siedziba. Zdaniem strony skarżącej, Prezydent B. może prowadzić egzekucję w stosunku do P.S.A. tylko i wyłącznie ze składników majątku znajdujących się na terenie objętym jego właściwością. Spółka podkreśliła, że wierzytelność P. S.A. wobec podmiotu nie mającego siedziby na terenie objętym właściwością Prezydenta B. nie stanowi majątku zobowiązanego umiejscowionego na terenie objętym właściwością miejscową Prezydenta B. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 7 sierpnia 2012r. o sygn. akt I SA/Bd 534/12 oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 22 § 3 u.p.e.a. skonstruowany jest na zasadzie alternatywy łącznej, co oznacza, iż przy spełnieniu choćby jednej z przesłanek w nim wskazanych nie znajduje zastosowania zasada wyrażona w art. 22 § 2 u.p.e.a. W wyniku wniesionej przez Spółkę skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013r. sygn. akt II GSK 1880/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Spór w sprawie sprowadza się do oceny zarzutów podniesionych w postępowaniu egzekucyjnym, a dotyczących właściwości Prezydenta Miasta B. Zdaniem strony skarżącej, organ ten nie był właściwy miejscowo w sprawie prowadzenia egzekucji, stąd zachodzi podstawa do uwzględnienia zarzutu na podstawie art. 33 pkt 9 u.p.e.a. W ocenie natomiast organu, Prezydent Miasta B. był właściwy miejscowo jako organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, a przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna, stąd pomimo że Spółka ma siedzibę w W., to nie było podstaw do kierowania tytułów wykonawczych do Naczelnika P. M. Urzędu Skarbowego. W pierwszej kolejności podać należy, że w sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2013r., sygn. akt II GSK 1880/12, którym uchylono uprzednio wydany wyrok przez WSA w Bydgoszczy i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania. W związku z tym, zastosowanie ma art. 190 p.p.s.a., na podstawie którego sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wyjaśnić należy, że na mocy art. 190 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny przy ponownym rozpoznawaniu danej sprawy jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. Przez ocenę prawną, o której mowa w przepisie art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd odnośnie do prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa, tak materialnego, jak i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy. W konsekwencji powyższych rozważań należy stwierdzić, że obecnie tut. Sąd jest związany ww. wyrokiem NSA. W związku z tym należy wskazać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego: - WSA i organy błędnie uznały, że do ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w przypadku zastosowania przez organ I instancji środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności P. S.A. będzie właściwy art. 22 § 3 u.p.e.a., - z uwagi na zastosowanie przez organ środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności (praw majątkowych) nie ma zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a., tylko powinien mieć zastosowanie przepis art. 22 § 2 u.p.e.a., tj. właściwość miejscową ustala się według siedziby zobowiązanego, który stanowi zasadę określania właściwości miejscowej, od której ustawodawca przewidział wyjątek w art. 22 § 3 u.p.e.a., - organ nie ustalił, przed wszczęciem egzekucji, czy cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a., a było to wymagane dla ewentualnego zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a., - należy zbadać, czy istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ innej gminy o statusie miasta, o którym mowa w art. 19 § 2 u.p.e.a., jako właściwy miejscowo organ egzekucyjny uprawniony do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, - WSA musi uwzględnić, że Spółka wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oparty na art. 33 pkt 9 u.p.e.a., tj. zasadnie zarzuciła prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, zatem organ I instancji powinien był uwzględnić ten zarzut i umorzyć postępowanie na zasadzie art. 34 § 4 u.p.e.a. Podnieść należy, że organy oceniły, iż Prezydent Miasta B. jest uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna, a zatem niezasadnym byłoby kierowanie tytułów wykonawczych do właściwego miejscowo - ze względu na siedzibę Spółki - Naczelnika Urzędu Skarbowego. W ocenie Prezydenta jako wierzyciela, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, prawidłowo zastosowano środki egzekucyjne. Tut. Sąd – kierując się wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdza, że nie było to prawidłowe. Podkreślić należy, że zgodnie z tezą wyrażoną w wyroku NSA, zasadą jest ustalenie właściwości według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, tj. na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 22 § 3 u.p.e.a., jednakże dla jego zastosowania wymagane jest ustalenie przez organ egzekucyjny – jeszcze przed wszczęciem egzekucji – że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego określonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w przypadku należności pieniężnych, które są przedmiotem w sprawie, pierwszeństwo w zastosowaniu ma zasada wynikająca z art. 22 § 2 u.p.e.a., czyli w rozpatrywanym przypadku byłoby to ustalenie właściwości według siedziby P. (Warszawa). Następnie należy podkreślić, że nawet jeśli organy zamierzały zastosować art. 22 § 3 u.p.e.a., to zobowiązane były najpierw (jeszcze przed wszczęciem egzekucji) ustalić, czy cały majątek skarżącej Spółki lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu określonego art. 22 § 2 u.p.e.a., czyli poza właściwością Naczelnika P. M. Urzędu Skarbowego. Z akt administracyjnych oraz treści postanowień obu organów nie wynika, aby taki proces miał miejsce. Ponieważ zaś organy nie sprawdziły, czy cały lub większość majątku Spółki leży poza obszarem organu egzekucyjnego wyznaczonego zgodnie właściwością miejscową, to nie były uprawnione do zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. Ponadto tut. Sąd stwierdza, że organ gminy o statusie miasta (art. 19 § 2 u.p.e.a.) może prowadzić postępowanie egzekucyjne wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie posiada właściwość miejscową zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Należało zatem zbadać, czy w przedmiotowej sprawie istniała możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ innej gminy o statusie miasta. Organ natomiast takiej procedury sprawdzającej także nie przeprowadził, a co za tym idzie, w ten sposób nie spróbował wykazać, że jest uprawniony do prowadzenia egzekucji. Powyżej wymienionych ustaleń dotyczących położenia majątku oraz uprawnień innej gminy o statusie miasta należało dokonać jeszcze przed wszczęciem egzekucji. Stanowiło to zatem zadanie organu I instancji, czyli Prezydenta Miasta B. Należy stwierdzić, że już organ I instancji błędnie uznał za niezasadne złożone przez stronę zarzuty. Kontrolujące to postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze także niezasadnie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta. Obecnie tut. Sąd uchylając postanowienie I i II instancji podnosi, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Już na etapie postępowania przed organem I instancji, należało uwzględnić zarzut i umorzyć postępowanie. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy skonstatować, że ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta B. powinien uwzględnić zarzut z art. 33 pkt 9 u.p.e.a. i umorzyć postępowanie, z uwagi na prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ, bowiem nie zostało wykazane, iż ten organ jest miejscowo właściwy. Na koniec WSA wskazuje, że przed ewentualnie ponownym wszczęciem egzekucji, organ powinien zbadać miejsce położenia majątku oraz to, czy inna gmina o statusie miasta posiada uprawnienia egzekucyjne w sprawie, czyli ustalić te okoliczności, na które szczegółowo wskazał Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 3 grudnia 2013r. Dopiero dokonanie tych ustaleń pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy Prezydent Miasta B. jest organem właściwym w sprawie egzekucji należności z tytułu podatku od nieruchomości za miesiąc grudzień 2011r. wraz z odsetkami za zwłokę. Powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezydent Miasta B. jest bowiem związany stosownie do art. 170 p.p.s.a., na podstawie którego "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby." Z tych względów, uznając skargę za zasadną, Sąd na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił postanowienie I instancji oraz zaskarżone postanowienie. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach postępowania, na które złożył się wpis od skargi i wynagrodzenie radcy prawnego - Sąd orzekł stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy. M. Łent H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska