I SA/Bd 372/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym, wskutek wniesienia sprzeciwu wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2004 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Składając skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2004 r. A. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że organ w toku prowadzonego postępowania dokonał zajęcia jego rachunku bankowego, co spowodowało, że nie jest w stanie pokryć nie tylko kosztów wpisu od skargi, ale nawet bieżących kosztów utrzymania siebie i rodziny. W załączonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają jeszcze 4 osoby: żona oraz trójka niepełnoletnich dzieci. W oświadczeniu majątkowym strona wskazała, że nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych, posiada autocysternę Mercedes-Benz, rok produkcji 1987, która została jednak zabezpieczona przez Pierwszy Urząd Skarbowy w B. Skarżący podał, że wszystkie składniki majątku prowadzonego przedsiębiorstwa zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie zaskarżonej decyzji. W rubryce dotyczącej dochodów strona wykazała dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.600 zł. Do kosztów utrzymania podatnik zaliczył: żywność - 1.200 zł, rachunki za prąd, ogrzewanie, wodę - 1.000 zł, koszty leczenia córki J. - ok. 150 zł oraz spłatę zaciągniętych kredytów w wysokości 400.000 zł. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, iż wobec niego została spełniona przesłanka uzasadniająca częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia, pismem z dnia 05 lipca 2010 r. A. K. wniósł sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy oraz naruszenie art. 258 § 1 pkt 3 powołanej ustawy poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez uznanie, że dochody z działalności gospodarczej pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. W uzasadnieniu wskazał, że przychody jego przedsiębiorstwa nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Podniósł, że rozbieżności pomiędzy zadeklarowanymi dochodami a wskazanymi wydatkami rodziny wynikają z faktu utraty płynności finansowej. W związku z trym, skoro osiągane dochody nie pozwalają na pokrycie wszystkich wydatków, to tym bardziej skarżącemu powinna zostać przyznana pomoc w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do kwestii spłacanego kredytu obrotowego oraz rat leasingowych skarżący podniósł, że wydane postanowienie narusza zasadę swobodnej oceny dowodów albowiem w opinii Referendarza sądowego strona powinna zaprzestać płacenia rat i w ten sposób zabezpieczyć środki konieczne na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 05 lipca 2010 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2010 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 omawianej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w kwocie brutto około 2.600 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje, oprócz skarżącego, jego małżonka E. oraz trójka dzieci: 17-letni Ł., 15-letnia J. i 13-letnia W. Skarżący wskazał, że koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około 2.350 zł plus koszty spłacanych kredytów w wysokości 400.000 zł. Z nadesłanych na późniejszym etapie postępowania dokumentów wynika, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje, jest J. K. G.-J. Podał, że jest w posiadaniu dwóch samochodów: autocysterny Mercedes-Benz, rok produkcji 1989, o wartości 30.000 zł, która została zajęta przez Pierwszy Urząd Skarbowy w B. oraz samochodu osobowego Fiat Seicento, rok produkcji 2001, o wartości 2.800 zł, który jest zarejestrowany na małżonkę E. K. Z nadesłanego zeznania podatkowego (PIT-36L) wynika, że wnioskodawca w 2009 r. osiągnął dochód w wysokości 8.959,87 zł, natomiast E. K. w zeznaniu podatkowym (PIT-36) za ten rok wykazała dochód w wysokości 4.024,80 zł. Skarżący oświadczył, że posiada dwa zaciągnięte i niespłacone kredyty w wysokości 170.591,04 zł oraz 94.724,29 zł. Wskazał, że łączne miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą 4.856 zł, na które składają się: energia elektryczna - 240 zł, woda i kanalizacja - 220 zł, wywóz śmieci - 56 zł, telefony - 80 zł, polisy ubezpieczeniowe - 380 zł, olej opałowy dla celów grzewczych - 680 zł, koszty utrzymania 4 osób, w tym wyżywienie, odzież, środki czystości, przybory szkolne, lekarstwa - 3.200 zł. Skarżący nadesłał również deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za okres od stycznia do maja bieżącego roku. Dodatkowo dokonał zestawienia zysków i strat za ostatnie 5 lat prowadzenia działalności gospodarczej, podkreślając, że wskaźnik rentowności przedsiębiorstwa jest znikomy, a dłużnicy zalegają z płatnościami na kwotę 150.000 zł. Na potwierdzenie, że jedna z córek choruje przewlekle przedłożył historię jej choroby. Odpowiadając na kolejne wezwanie referendarza przesłał wyciągi z rachunku bankowego należącego do żony. Jednocześnie pełnomocnik wnioskującego wyjaśnił, że powodem dokonywania wpłat za pośrednictwem tego właśnie rachunku jest chęć uniknięcia zapłaty prowizji od wpłat gotówkowych, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie kosztów działalności gospodarczej o kwotę rzędu kilkuset złotych miesięcznie. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych dokumentów należy stwierdzić, że nie wykazał on, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Utarta płynności finansowej i znaczne zadłużenie z tytułu kredytów, do których skarżący doprowadził, nie mogą być wyłącznym wyznacznikiem jego zdolności płatniczych, zwłaszcza, że wykazuje on daleko posuniętą zapobiegliwość w chronieniu swych dochodów poprzez dokonywanie wpłat na rachunek bankowy swojej żony. Trudno uwierzyć, że jedynym powodem tych działań była chęć uniknięcia zapłaty prowizji, w sytuacji gdy organ dokonał zajęcia rachunku bankowego wnioskodawcy. Konieczność spłacania kredytów nie czyni zasadnym złożony przez stronę wniosek również z tego względu, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Dodatkowo należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zabezpieczają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne, co wykażą w sposób nie budzący wątpliwości. Przyznanie stronie przez bank kredytu w wysokości 200.000 zł świadczy o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnął, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Również nadesłane deklaracje VAT-7 nie świadczą o złej kondycji finansowej strony, ale potwierdzają, że skarżący prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą. Tym bardziej, że podatnik nie zaznaczył, że przynosi ona aktualnie straty, a z zeznania podatkowego za rok ubiegły wynika, że przy przychodzie 4.730.737,34 zł przyniosła dochód w wysokości 8.959,87 zł. Odnosząc się z kolei do deklarowanych przez stronę wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego należy zauważyć, że w tej kwestii udzielano sprzecznych ze sobą informacji. Skarżący pierwotnie zadeklarował, że rodzina ponosi wydatki w wysokości 2.750 zł, a następnie oświadczył, że wynoszą one 4.856 zł. Przeczy zasadom logiki i doświadczenia życiowego, aby rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w kwocie brutto 2.600 zł ( pole 10 formularza PPF) była w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.856 zł. Budzi zastrzeżenia, że w przedstawionym wyliczeniu skarżący nie wskazał nawet przybliżonej kwoty wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem samochodu. W tym miejscu należy zauważyć, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy, standard ten przekracza. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżący przestawił wyciąg z rachunku bankowego żony, na którym w miesiącu marcu zostały dokonane wpłaty wynoszące 192.050 zł, w kwietniu - 73.500 zł, a w maju - 26.406,96 zł. Należy też zauważyć, że 22 kwietnia 2010 r. na rachunku tym odnotowano wpłatę w wysokości 7.300 zł, pochodzącą z Gabinetu Kosmetycznego E. K. K. z siedzibą w B.-B. Reasumując - oświadczeniom skarżącego o złej kondycji finansowej trudno przypisać walor wiarygodności. Deklarowany przez niego dochód wynosi 2.600 zł (w sprzeciwie strona zauważa, że kwotę tę należy jeszcze pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu), a wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny stanowią kwotę 4.856 zł. Zestawienie ze sobą tych dwu kwot prowadzi do wniosku, że strona nie ujawniła źródeł finansowania znacznej części wydatków. Oceny tej nie zmienia podnoszona w sprzeciwie okoliczność, że skarżącemu utracił płynność finansową. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Okoliczność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w 2009 r. w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez referendarza sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., I FZ 516/08). Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.