I SA/Bd 396/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę 2. umarza postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata P. K. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 1. W dniu [...] 2011r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. Motywując powyższy wniosek skarżący wskazał, że pracuje jako pracownik fizyczny z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł, z której to kwoty opłaca alimenty w wysokości [...] zł. 2. Decyzją z dnia [...] 2012r. Zakład odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 3. Pismem z dnia [...] 2012r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy ponownie powołując się na trudną sytuację finansową, w jakiej strona się znalazła. 4. Decyzją z dnia [...] 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie z dnia [...] 2012r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec strony zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia, a więc nie można było rozpatrzyć złożonego wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozpatrując wniosek skarżącego w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie społecznym organ wskazał, że źródło dochodu skarżącego stanowi wynagrodzenie za pracę w firmie [...]. Za styczeń tego roku skarżący otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto, natomiast za luty [...] zł brutto. Umowa o pracę wygasa [...] 2012r. i jak oświadczył skarżący jest przekonany, że nie zostanie przedłużona. W ocenie organu jest to tylko domniemanie, którego nie można przyjąć za pewnik. Skarżący płaci alimenty w wysokości [...] zł na dwójkę dzieci, regulowane poprzez zajęcie komornicze. Nie wykazał innego majątku o znacznej wartości handlowej. Zamieszkuje wspólnie z rodzicami partycypuje w kosztach utrzymania domu w wysokości [...] zł. Według oświadczenia prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednakże we wniosku wskazał, że spłata zadłużenia wobec ZUS pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przyjął więc, że rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto organ wskazał, że rodzice skarżącego otrzymują świadczenie emerytalne i rentowe w łącznej kwocie [...] zł. Organ podkreślił, że stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej jest przewidziane w wysokości nieprzekraczającej [...] zł, a dla osoby w rodzinie jest to kwota [...] zł. Zatem W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie było podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu sytuacja strony nie posiada cech wyjątkowości, albowiem rodzina uzyskuje dochody, które pozwalają na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Potwierdzeniem tego może być fakt, że skarżący nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej, nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, a także nie przedstawił żadnych rachunków, faktur pozwalających określić wysokość ponoszonych kosztów w tym również leczenia. 5. W skardze skierowanej do Sądu strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji organu formułując zarzut naruszenia art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż pomimo udokumentowanej bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego nie zostały spełnione przez niego przesłanki całkowitej nieściągalności podczas, gdy zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż nie jest w stanie w żadnym razie spłacić ciążących na nim zaległości. Ponadto organ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się również naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, jego błędną ocenę z przekroczeniem zasady swobodnej oceny materiału dowodowego oraz uznania administracyjnego, naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, niewyjaśnienie zobowiązanemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniając powyższe zarzuty strona wskazała, że organ nie uwzględnił jej sytuacji życiowej i rodzinnej, a w szczególności nie ustalił niezbędnych wydatków rodziny służących zaspokojeniu potrzeb bytowych. Pominął kwestię toczącego się postępowania w sprawie o podwyższenie skarżącemu zasądzonych już alimentów. Bezzasadnie badał sytuację materialną rodziców, z którymi skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, jedynie wynajmuje od nich pokój za kwotę [...] zł miesięcznie. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 7. W piśmie procesowym z dnia 5 października 2012r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8.1. Wstępnie Sąd zauważa, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270) - zwana dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tak zakreślonej kognicji - zdaniem Sądu - zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 8.2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - zwana dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności według powyższego katalogu, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności, mając w szczególności na uwadze, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Okoliczność ta nie była także przez skarżącego kwestionowana zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i postępowania sądowego. Wskazać również należy, że w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek mogą na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – zwane dalej rozporządzeniem - w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez skarżącego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia): 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma możliwość badać, bowiem jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast samo wyprowadzenie wniosku, przesądzającego o wyniku sprawy, jest zagadnieniem, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (§ 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym. A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot (art. 11 kpa), a zarazem miała na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa). Tak pogłębiona ocena zgromadzonego w sprawie materiału, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji (art. 107 kpa). W ocenie Sądu zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja czyni zadość powyższym wymogom. Jej wydanie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń strony skarżącej. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, które zresztą nie były kwestionowane przez skarżącego. Wskazać również należy, że organ uznał, iż przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja materialna, w jakiej się obecnie znajduje nie ma cech wyjątkowości, zaległości nie powstały na skutek nadzwyczajnych okoliczności, spłata zobowiązań mając na uwadze dochody wnioskodawcy nie pozbawi wnioskodawcy oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że źródło dochodu skarżącego stanowi wynagrodzenie za pracę w firmie [...] Za styczeń tego roku otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto, natomiast za luty [...]zł brutto. Umowa o pracę wygasa [...] 2012r. i jak oświadczył skarżący jest przekonany, że nie zostanie przedłużona. Skarżący płaci alimenty w wysokości [...] zł na dwójkę dzieci, regulowane poprzez zajęcie komornicze. Zamieszkuje wspólnie z rodzicami i partycypuje w kosztach utrzymania domu w kwocie [...] zł. Z zestawienia dochodów oraz wydatków jakie ponosi skarżący wynika, że po odliczeniu kosztów utrzymania domu oraz alimentów na dzieci do jego dyspozycji pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Tym samym w ocenie Sądu organ mając na uwadze kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej (477 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 351 zł dla osoby w rodzinie) określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności, że umowa o pracę nie będzie przedłużona wyjaśnić należy, że organ podejmując decyzję o umorzeniu bądź odmawiającą umorzenia należności bierze pod uwagę sytuację strony na dzień wydania decyzji. Jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji życiowej skarżącego mogą być jednak podstawą do ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej Wbrew stanowisku strony skarżącej organ wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się również naruszenia art. 7, 8, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem rozpatrzył cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym przedstawione przez skarżącego dokumenty. Przeprowadził wszechstronną ocenę wszystkich dowodów, która została poczyniona bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i ma uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając powyższe na względzie, jako że Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, oddalono skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O zwrocie należnych pełnomocnikowi skarżącego kosztów zastępstwa prawnego orzeczono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wbrew stanowisku pełnomocnika strony skarżącej wyrażonemu we wniosku z dnia 5 października dotyczącego zwrotu kosztów postępowania przedmiotowa sprawa nie dotyczy należności pieniężnej tylko odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym w sprawie zwrotu kosztów nie mógł znaleźć zastosowani § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a cytowanego powyżej rozporządzenia.