I SA/Bd 4/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Liberda-Koczorowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji samochodu osobowego oddala skargę Syg. akt I SA/Bd 4/13 UZASADNIENIE 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego, J. P., (skarżącego) z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, czerwiec, lipiec i wrzesień 2003r. oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. i za listopad 2011r. 2. W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał między innymi zajęcia należącego do skarżącego samochodu marki F. nr rej. [...]. Wcześniej, zawiadomieniem z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. zajął prawo majątkowe stanowiące wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności – R. Sp. z o.o. Zajęcie to okazało się jednak nieskuteczne, ponieważ dłużnik zajętej wierzytelności uregulował swoje zobowiązania z tego tytułu przed zajęciem, o czym poinformował pismem z 2 maja 2012r. 3. W dniu [...]r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie spod egzekucji zajętego, w jej ramach, samochodu marki F. nr rej. [...], na podstawie art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r., poz. 1015 dalej ustawa p.e.a.). W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wartość zajętego samochodu (ponad 50.000 zł ) znacznie przekracza kwotę egzekwowanej należności, która oscyluje z uwzględnieniem odsetek za zwłokę w granicach 36.000 zł. Podniósł, że posiada inne składniki majątkowe, z których egzekucja jest prowadzona wskazując na wierzytelność w R. Sp. z o.o. w wysokości 22.405,04 zł, która z odsetkami ustawowymi przekracza pozostałe zobowiązania podatkowe. Podkreślił, że zajęty pojazd jest niezbędny w prowadzonej działalności gospodarczej, która jest jedynym źródłem jego dochodów i sprzedaż uniemożliwi jej kontynuowanie. 4. Postanowieniem z [...]r. organ egzekucyjny nie uznając tych argumentów, odmówił zwolnienia z egzekucji przedmiotowego samochodu. 5. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i zwolnienie spod egzekucji przedmiotowego samochodu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 121 § 1 i 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749 dalej O.p.) oraz art. 7 § 2 ustawy p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. 6. Postanowieniem z [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie podkreślając, że na podstawie art. 18 ustawy p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego a nie Ordynacji podatkowej, na którą skarżący powołał się w zażaleniu. Organ zaznaczył, że obligatoryjną przesłanką zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, zgodnie z art. 13 § 1 ustawy p.e.a. jest uzyskanie na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza bowiem możliwość uwzględnienia wniosku zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że w niniejszej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam organ, Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie wydawane na podstawie art. 13 ustawy p.e.a. zawiera zarówno stanowisko wierzyciela, jak i wypowiedź samego organu egzekucyjnego, które podlegają ocenie organu odwoławczego. 7. Odnosząc się do zarzutu nie uwzględnienia okoliczności posiadania wierzytelności w R. Sp. z o.o. należnej zobowiązanemu, która może stanowić źródło zaspokojenia egzekwowanych zaległości podatkowych organ zauważył, że próba zajęcia przedmiotowych wierzytelności okazała się nieskuteczna, ponieważ dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu otrzymał 16 marca 2012r., a kwotę wierzytelności uregulował w całości wraz z odsetkami w dniu 8 lutego 2012r. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, słusznie organ egzekucyjny zajęcie to uznał za nieskuteczne, okoliczność, że spłacona wierzytelność zasiliła należności egzekwowane przez Komornika Sądowego nie wpływa na sytuację w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organ administracyjny. 8. W związku z powyższym organ za niesłuszny uznał zarzut naruszenia zasady określonej w art. 7 K.p.a. W kwestii naruszenia art. 7 § 2 ustawy p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż w prowadzonym postępowaniu pomimo podjęcia szeregu czynności egzekucyjnych, w tym prób zajęcia rachunków bankowych, nie udało się wyegzekwować zaległości podatkowych. Uwzględniając nieskuteczność zajęcia wskazanej wierzytelności, egzekucja z ruchomości stanowiła jedyny skuteczny środek egzekucyjny. W tej sytuacji organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 7 § 2 ustawy p.e.a. 9. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, nie miała znaczenia argumentacja, że dotychczasowe wpłaty dokonane na poczet egzekwowanych zobowiązań podatkowych wskazują, iż skarżący nie uchyla się od zapłaty podatku w pełnej wysokości i dokłada starań aby należność została jak najszybciej spłacona. Organ nie zgodził się również z zarzutem pominięcia kwestii, że pojazd marki F. jest niezbędny w prowadzonej działalności gospodarczej, która jest jedynym źródłem dochodów i jego sprzedaż uniemożliwi jej kontynuowanie narażając na wysokie straty. Zaznaczył, że podstawową zasadą jest terminowe płacenie podatków, a wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być traktowane w sposób wyjątkowy. Organ podkreślił, że działalność gospodarcza jest prowadzona przez stronę we własnym imieniu i na własny rachunek. Bezpośrednią konsekwencją niezapłacenia podatków jest ponoszenie samodzielnie odpowiedzialności za skutki podejmowanych decyzji i prowadzonych działań. Oznacza to, iż egzekucja będąca następstwem braku dobrowolnego wykonania ciążących zobowiązań musiała rodzić świadomość ograniczeń, które są skutkiem pozbawienia tej części majątku, która ma służyć pokryciu ciążącego zadłużenia. 10. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy nie zgodził się również z zarzutem naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 8 K.p.a. (w zażaleniu art. 121 § 1 O.p.). Nie było bowiem podstaw do stwierdzenia, że działania organu należy uznać za nie budzące zaufania jego uczestników. 11. W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 7 § 2 ustawy p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności nie uwzględnił faktu, iż zastaw skarbowy został ustanowiony na zabezpieczenie zobowiązań podatkowych objętych tytułami wykonawczymi, które w większości już spełnił, co oznacza, że wartość zajętego samochodu (wynosząca ponad 50.000 zł) znacznie przekracza kwotę ostatecznie dochodzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego należności. 12. Ponadto organy nie uwzględniły faktu, że dotychczasowe wpłaty na poczet zobowiązania podatkowego, którego egzekucja jest prowadzona wskazują, iż skarżący nie uchyla się od obowiązku jego zapłaty i dokłada starań aby należność została jak najszybciej spłacona. Są to kwestie istotne dla sprawy, bowiem dokonywanie przez niego wpłat oznacza, że podejmowanie działań egzekucyjnych, zwłaszcza tak uciążliwych jak zajęcie samochodu, przy pomocy którego wykonywana jest działalność gospodarcza, jest niecelowe. 13. Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił również dowodów w postaci wezwań Komornika z których wynika, że przedmiotowa wierzytelność została wypłacona przez Spółkę Komornikowi Sądowemu, prowadzącemu egzekucję na rzecz innego wierzyciela, J. A., a następnie błędnie przekazana w całości na jego zaspokojenie. Komornik nie uwzględnił wierzytelności Naczelnika Urzędu Skarbowego we W., a w konsekwencji nie dokonał podziału sumy uzyskanej z zajętej wierzytelności pomiędzy obu wierzycieli. Ponadto, jak wynika z przedłożonych przez skarżącego wezwań Komornik zreflektował się i wystąpił do Ja. A. o zwrot omyłkowo przekazanej kwoty. Wobec braku jej dobrowolnego zwrotu zawiadomił o tym fakcie organy ścigania. 14. Skarżący zarzucił, że organy zignorowały istotną kwestię, że pojazd jest niezbędny w prowadzonej działalności gospodarczej, a argumentację organu w tym zakresie uznał za całkowicie chybioną, ponieważ zgodnie art. 7 § 2 ustawy p.e.a., organ egzekucyjny spośród kilku środków, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku podatkowego winien stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. 15. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 16. Skarga jest niezasadna albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu, który uzasadniałby jego uchylenie. Należy podkreślić, że sąd administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r poz.270 dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla postanowienie, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 17. Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. W przedmiotowej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny jest tym samym podmiotem. Należy przy tym podkreślić, że dysponentem postępowania egzekucyjnego jest wierzyciel, który wszczyna je po to, by doprowadzić do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. 18. W kontekście powyższych uwag, szczególnie celu wszczynania postępowania egzekucyjnego i przeprowadzania egzekucji, musi być oceniana m.in. instytucja zwolnienia spod egzekucji wskazanego składnika majątkowego. Przy jej zastosowaniu ocena ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie przesądza o zwolnieniu rzeczy spod egzekucji. Konstrukcja uznania administracyjnego, na której opiera się rozstrzygnięcie organu w tym zakresie sprawia, że nawet ustalenie istnienia pozytywnej przesłanki (ważnego interesu zobowiązanego) nie przesądza o wyłączeniu wskazanego składnika majątkowego od egzekucji. 19. Skarżący, działając przez pełnomocnika, wniósł pismem z [...]r wniosek o odstąpienie od egzekucji ze składnika majątkowego w postaci samochodu F. nr rej [...]. Jako uzasadnienie wniosku wskazał na okoliczność uregulowania w znacznej części należności dotyczących zaległości podatkowych, będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zajęcia przedmiotowego samochodu, na którym ustanowiono zastaw skarbowy w 2011r. Skarżący wskazał, że na moment formułowania wniosku jego należność wraz z odsetkami wynosiła ok. 36.000zł Nadto w piśmie podniesiono, że pojazd jest konieczny skarżącemu do prowadzenia działalności gospodarczej a jego sprzedaż uniemożliwi jej kontynuowanie. Skarżący wskazał, że organ powinien zastosować środki egzekucyjne jak najmniej uciążliwe dla zobowiązanego i odesłał organ egzekucyjny do zastosowania egzekucji z jego wierzytelności w stosunku do wskazanego dłużnika. 20. Za istotne i niesporne w sprawie okoliczności należy uznać także fakt, że przedmiotowe auto po zajęciu go w 2011r, pozostawione zostało pod dozorem skarżącego. Skarżący oprócz spornego auta jest także współwłaścicielem (wraz z teściową) samochodu marki S. nr rej [...]. Organ egzekucyjny ustalił, że na dzień 14 września 2012r na skarżącym ciążyły zaległości do wyegzekwowania w kwocie ok. 38.000 zł (należność główna wraz z odsetkami). 21. Z treści zaskarżonego postanowienie, jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że jakkolwiek organ zaakceptował istnienie po stronie skarżącego ważnego interesu w postaci niezbędności przedmiotowego auta do prowadzenia działalności, to stanął jednak na stanowisku, że nie uwzględni wniosku, uznając priorytet należności dla Skarbu Państwa. Warunkiem koniecznym zwolnienia z egzekucji, zgodnie z art. 13 § 1 ustawy p.e.a, jest ostatecznie zgoda wierzyciela; kontrola sądu wydanego w trybie uznania administracyjnego rozstrzygnięcia ogranicza się do oceny, czy stanowisko organu zostało uzasadnione i uwzględnione zostały wszystkie okoliczności podniesione przez stronę. 22. W skardze skarżący postawił zaskarżonemu postanowieniu zarzut naruszenia art. 7, 8 oraz 77 § 1 Kpa. Dwa pierwsze przepisy odnoszą się do zasad ogólnych postępowania dotyczących prawdy obiektywnej, słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania do organów państwa. Ostatni przepis konkretyzuje zasadę prawdy obiektywnej wskazując, ze organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. 23. Uzasadniając naruszenie powyższych przepisów skarżący podnosił, że organ nie uwzględnił okoliczności, że dochodzona należność jest niewspółmiernie niska wobec wartości przedmiotowego samochodu (50.000zł), który do tego jest niezbędny do działalności gospodarczej skarżącego. Nadto organ nie doprowadził do zaspokojenia się z należności wobec dłużnika skarżącego, R. Spółka z o.o. w K.. 24. Skarżący postawił także zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem art. 7 § 2 ustawy p.e.a. zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a pośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. 25. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów Sąd uznał je za niezasadne. W istocie bowiem nie jest tak, że organ pominął ponoszone przez skarżącego (także we wnioskach oraz zażaleniu) argumenty za zwolnieniem od egzekucji przedmiotowego samochodu, lecz uznał je za niewystarczające dla uwzględnienia takiego zwolnienia. Zarzuty skargi stanowią więc polemikę ze stanowiskiem organu a nie dowód pominięcia przez organ okoliczności podnoszonych przez zobowiązanego. 26. Punktem wyjścia do analizy argumentów przedstawionych przez organ jest ustalenie, że sporny składnik majątkowy jest jedynym dostępnym dla organu egzekucyjnego majątkiem, z którego może on przeprowadzić egzekucję. Nie ma sporu bowiem miedzy stronami, że skarżący, mimo dokonywanych wpłat, nadal zalega z należnościami w wysokości ok. 38.000 zł. Nie ma racji skarżący wskazując, że istnieje możliwość zaspokojenia wierzyciela z wierzytelności wobec Spółki R. albowiem dłużnik ten wykonał swoje zobowiązanie, zanim organ egzekucyjny dokonał zajęcia u niego tego prawa. Okoliczność, że należność została zasadnie, czy nie, przejęta w ramach innej egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego, nie zmienia okoliczności że żadne środki z tego tytułu nie są dostępne dla wierzyciela w tej sprawie. Organ ma obowiązek stosowania innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego tylko wtedy, gdy taka możliwość (zastosowania innego środka) w ogóle istnieje w sprawie. Przy braku możliwości wyboru organ musi mieć na uwadze zasadniczy cel postępowania, które ma zmierzać do wyegzekwowania obowiązku. 27. Nie jest także prawdziwe twierdzenie skarżącego, że organ nie uwzględnił okoliczności, iż sporne auto skarżącemu potrzebne jest do prowadzenia działalności gospodarczej. Uwzględniając bowiem ten argument organ przeciwstawił go obowiązkowi egzekwowania należności Skarbu Państwa, co przy braku w rzeczywistości innego majątku mogącego być przedmiotem egzekucji, uniemożliwiłoby zaspokojenie wierzyciela w tej sprawie. Na marginesie Sąd jedynie zauważa, że organ nie wymagał od skarżącego wykazania tej okoliczności w ramach badania ważnego interesu, mając na uwadze, że skarżący jest również współwłaścicielem innego samochodu, także osobowego, jak sporne auto. 28. W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu, wierzyciel, mimo uznania istnienia ważnego interesu zobowiązanego, odmówił zgody na wyłączenie z egzekucji przedmiotowego samochodu uwzględniając wszystkie okoliczności podniesione przez skarżącego, uzasadniając przy tym swoje stanowisko. 29. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.