I SA/Bd 4/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: Asystent sędziego Maciej Stępień po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę 1. Wnioskiem z dnia [...] r. T. B. (skarżący) wniósł o umorzenie należności składkowych powołując się na trudną sytuację materialną. 2. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (ZUS) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres lipiec 2009 – listopad 2010 r., styczeń 2011 – kwiecień 2014 r. w kwocie 30.647,55 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2009 – listopad 2010 r., luty 2011 – kwiecień 2014 r. w kwocie 13.949,13 zł, składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres luty 2010 – listopad 2010 r., luty 2011 – kwiecień 2014 r. w kwocie 2.446,65 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 13 czerwca 2014 r. w kwocie 12.041 zł, kosztów upomnienia 140,80 zł. Zdaniem organu brak było przesłanek do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako ustawa s.u.s.). 3. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r. organ utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu podał, że rozpatrywał sprawę na podstawie art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a ustawy s.u.s., gdyż inne przesłanki z art. 28 w sprawie nie zaistniały. Organ wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 2 ustawy s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2), mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zaznaczył, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, a nawet wówczas oznacza to dla organu tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek (tzw. uznanie administracyjne), a nie obowiązek ich umorzenia. Organ ustalił, że w stosunku do majątku skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego S. K., który do dnia wydania skarżonej decyzji nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zatem nie stwierdzono dotąd, że zachodzi przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy s.u.s. 4. ZUS przywołując art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. stwierdził, że daje on możliwość umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 dalej Rozporządzenie), wydanym na podstawie z art. 28 ust. 3b ustawy s.u.s., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ dodał, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności. ZUS wskazał, że skarżący nie przedłożył żadnego dowodu potwierdzającego okoliczność trudnej sytuacji materialnej, np. decyzji o uzyskiwanych zasiłkach z pomocy społecznej, decyzji o przyznanych dodatkach mieszkaniowych, a nawet oświadczył, iż nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. 5. Organ podał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą tj. agencję reklamową, z której w 2013 r. uzyskał dochód w kwocie 2.725,87 zł. Głównym dochodem jego rodziny jest emerytura matki w kwocie 961,59 zł. Średniomiesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 594,38 zł. Skarżący nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Wprawdzie powołał się na zły stan zdrowia, ale nie przedstawił żadnych dowodów na tę okoliczność ani nie wykazał, że w związku z chorobą nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, bądź kontynuować dotychczas prowadzonej działalności. Organ podkreślił, że istotne znaczenie w sprawie ma fakt, iż zaległość wobec ZUS powstała wskutek braku dopełnienia ciążących na skarżącym obowiązków, czego nie może usprawiedliwiać brakiem uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej. 6. Organ stwierdził, że w myśl § 3 ust. 1 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS. W przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż pomimo problemów ze zdrowiem prowadzi on działalność gospodarczą. Zatem w ocenie organu umorzenie zadłużenia byłoby działaniem przedwczesnym. 7. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie umorzenia zaległych składek ZUS. Podniósł, że spełnia przesłanki ustawowe do umorzenia tych należności, gdyż jest osobą biedną, nie posiadającą dochodów ani oszczędności czy majątku. Każda zaległość zagraża jego zdrowiu i bezpieczeństwu. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 9. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. 10. Rozstrzygając o zasadności skargi należy przede wszystkim przeanalizować przepisy stwarzające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności z tytułu ubezpieczeń społecznych przy zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach obu instancji art. 28 ustawy s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 - 3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 ustawy s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. 11. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie ma sporu, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z powyższych przesłanek. 12. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie, na tym koncentrował się główny spór, są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 powołanego przez organ rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Rozporządzenie), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 13. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy s.u.s. należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej Rozporządzeniu. Organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek do orzekania o umorzeniu należności. Należy wskazać, że takie ustalenie determinuje odmowę udzielenia ulgi, a rozstrzygnięcie nie zostaje oparte na uznaniu administracyjnym. 14. Dla oceny trafności stanowiska organu, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek, które warunkują umorzenie zaległości, należy porównać przedstawione przez skarżącego okoliczności w zestawieniu z przesłankami opisanymi w pkt 1 lub pkt 3, § 3 powołanego Rozporządzenia. Ocena zdarzeń wypełniających treść obu przesłanek musi mieć charakter zobiektywizowany, oparty na powszechnie akceptowanym systemie wartości; nie wystarczy do ich zaistnienia subiektywne odczucie wnioskodawcy, że sytuacja, w jakiej się znalazł spełnia takie warunki. 15. Odnosząc się do zebranego w tym zakresie materiału dowodowego, organy ustaliły, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie agencji reklamowej; ustalono, że w 2013r z tego tytułu osiągnął dochód w wysokości 2.725,87 zł; z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2011r uzyskał z tego tytułu dochód w wysokości 447,67zł a w 2012r – w wysokości 2.840,91 zł. Skarżący jest kawalerem, pozostaje we wspólnym gospodarstwie z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 961,59 zł. Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, które zajmuje wspólnie z matką. Skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia dla osób, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący nie wykazał, by jego stan zdrowia wymagał szczególnych koniecznych nakładów finansowych, jak również by z tego tytułu miał ograniczone możliwości zarobkowania. Jakkolwiek zaległości, o umorzenie których wnioskuje są bardzo wysokie w zestawieniu z deklarowanym stanem jego majątku, to stan taki sam w sobie nie jest wystarczającym powodem do umorzenia zaległości. 16. Oceniając przedstawioną wyżej sytuację w kontekście przesłanki Rozporządzenia, która nakazuje ocenić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zdaniem Sądu organy zasadnie uznały, że okoliczności faktyczne sprawy nie uzasadniają wniosku, że taka przesłanka zaistniała. Nie chodzi w niej bowiem o subiektywne odczucie dolegliwości związanej z posiadaniem długów w ogóle, lecz szczególne okoliczności, które taką sytuację czynią. Skarżący jest osobą stosunkowo młodą (ur.1969 r), jak wynika z załączonych PIT-36, prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi znikomy dochód. Skarżący nie wyjaśnił przekonywująco dlaczego nie poszukuje innych możliwości zarobkowania a trudno uznać, że np. w 2011r dochodem w wysokości 37 zł miesięcznie zaspokoił swoje potrzeby życiowe. Powoływanie się ogólnikowo na kryzys i brak perspektyw nie usprawiedliwia braku inicjatywy ze strony skarżącego co do możliwości lepszego zarobkowania. Teza taka mogłaby stanowić uzasadnienie tylko wtedy, gdyby w całym tym okresie na rynku pracy nikogo nie zatrudniono. W świetle zasad doświadczenia życiowego, jest to teza nie do obronienia. W sytuacji skarżącego tym bardziej, że dochody, które osiąga (także w pozostałych latach ok. 230 zł miesięcznie) pozostają na poziomie niższym, niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Płynie stąd wniosek, że każde zatrudnienie (w tym za najniższe wynagrodzenie, które często postrzegane jest jako nieatrakcyjne finansowo) wypada lepiej, niż prowadzona działalność gospodarcza. Efektem dokonywania takich wyborów przez skarżącego nie może być jednak zwalnianie skarżącego z ciążących na nim obowiązków publicznoprawnych w zakresie odprowadzania należności ubezpieczeniowych. Stanowiłoby to bowiem nieuzasadnione uprzywilejowywanie skarżącego w stosunku do osób, które tak układają swoją aktywność, by wywiązywać się z ciążących na nich obowiązków publicznoprawnych. 17. Organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodziły pozostałe dwie przesłanki umorzenia postępowania tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 18. Argumentacja skargi sprowadza się do wyrażenia stanowiska, że skarżący nie akceptuje oceny organu, że nie spełnia warunków do umorzenia zaległości, ponieważ jest osobą biedną, nie ma dochodów, oszczędności i majątku. Twierdzenia te nie wnoszą niczego nowego do oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej wyżej. Zasadnie, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, organ uznał, że nie ma przesłanek prawnych do ostatecznej rezygnacji z należności. Skoro skarżący nie posiada na ten moment majątku na zaspokojenie należności, istnienie zaległości niczego nie zmienia w jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, wpływa to jedynie na brak możliwości prowadzenia skutecznie egzekucji. Nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do rezygnacji przez organ ze swoich należności na ten moment. 19. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.