I SA/Bd 4/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w chwili obecnej znajduje się w sytuacji niepozwalającej jej na bieżące regulowanie zobowiązań. Spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, ani nie generuje przychodów, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów bieżącej działalności. W następstwie prowadzonego postępowania podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2013 r. spółka utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Spółka nie zatrudnia pracowników, sytuacja ekonomiczna jest niewątpliwie zła, a opłata ustalona za wpis od skargi przekracza jej możliwości finansowe. Nadto wskazała, że z uwagi na skomplikowany charakter sprawy ponosi koszty obsługi prawnej. Jej zdaniem, przyznanie jej prawa pomocy jest konieczne w celu realizacji zasady prawa do sądu. Ponadto przez zarządu oświadczył, że spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego, gdyż umowy o prowadzenie rachunków zostały wypowiedziane. Spółka obecnie nie jest właścicielem żadnego majątku ruchomego, ponieważ w całości zajął go organ egzekucyjny. Na koniec 2016r. spółka posiadał w kasie środki pieniężne w wysokości [...] zł, jednakże z uwagi na usiłowanie nieprzerwania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, kondycja finansowa spółki uległa pogorszeniu. Wskazano również, że wypracowany w 2016r. zysk w wysokości [...] została w całości przeznaczony na pokrycie starty z lat poprzednich i spłatę kredytów. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono: uchwałę zarządu spółki [...] o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej na okres 24 miesięcy tj. od dnia [...] listopada 2017r. do [...] listopada 2019r.; wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; tytuły wykonawcze; kartę przychodów; zawiadomienie o zajęciu środka transportu; wezwanie do udzielenia informacji; umowę pożyczki; deklarację wystawcy weksla; akt notarialny; wypowiedzenie umowy na prowadzenie rachunków bankowych; zapisy na koncie; bilans sporządzony na dzień [...] grudnia 2016r.; rachunek zysków i strat za 2016r.; bilans – sprawozdanie na dzień [...] grudnia 2017r.; rachunek zysków i strat porównawczy za okres styczeń – grudzień 2017r; oświadczenia wspólników o nie posiadaniu majątku i możliwości finansowych do wniesienia dopłat do kapitału spółki, celem dofinansowania spółki. Ponadto prezes skarżącej spółki oświadczył, że: od dnia [...] listopada 2017 spółka nie zatrudnia pracowników; od stycznia 2017r. do chwili obecnej nie dokonywano dopłat do kapitału spółki; wspólnicy spółki nie posiadają środków finansowych aby wnieść dopłaty do kapitału w celu dofinansowania spółki; wspólnicy posiadają udziały w spółce [...], które są objęte zajęciem przez Urząd Skarbowy; wspólnicy nie posiadają udziałów w innych spółkach oraz nie posiadają majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do grudnia 2017r., raporty kasowe za okres od lipca do grudnia 2017r., stan konta; rachunki zysków i strat za 2017r. oraz CIT-8 za lata 2015-2016. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł.; wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł. Z przedłożonego rachunku zysków i strat (K-165 akt sądowych) wynika, że w latach 2015-2016 skarżąca spółka osiągnęła przychód w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł oraz za powyższe okresy rozliczeniowe wypracowała zysk w kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł. W kontekście powyższych uwag wskazać należy, że o konieczności ponoszenia ewentualnych przyszłych kosztów postępowania sądowego strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi (decyzja organu I instancji została doręczona [...] czerwca 2016r.) i jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinna była zabezpieczyć środki na ten cel. Ponadto podkreślenia wymaga, że na etapie postępowania przed organem odwoławczym jak również w postępowaniu sądowym spółka korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika i choć jej prezes podaje, że spółka nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi to zabezpieczyła środki finansowe na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika. Zatem skoro spółka była w stanie zabezpieczyć środki finansowe na wynagrodzenie dla pełnomocnika to tym bardziej winna w świetle uzyskanego choćby w 2016r. dochodu ([...] zł) zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Na zasadność wniosku nie może mieć wpływu podnoszona przez spółkę okoliczność przeznaczenia wypracowanych wcześniej środków pieniężnych na pokrycie strat z lat ubiegłych, która oznacza jedynie, że w danym roku zostaje zmniejszony dochód do opodatkowania. Wiadome jest powszechnie, że istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Działanie takie jest zrozumiałe z punktu widzenia racjonalnego przedsiębiorcy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie nie ma to jednak wpływu na ocenę możliwości finansowych przedsiębiorcy dokonywaną przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na zasadność wniosku nie może mieć również wpływu podnoszona przez spółkę okoliczność przeznaczenia wypracowanych wcześniej środków pieniężnych na pokrycie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Zdaniem orzekającego bez znaczenia pozostaje okoliczność zawieszenia z dniem [...] listopada 2017r. działalności gospodarczej przez spółkę. W tym kontekście wskazać należy, że spółka nie wskazała jakie przyczyny gospodarcze zmusiły ją do zawieszenia prowadzonej działalności. W ocenie referendarza sądowego, wartość osiąganych przez skarżącą w latach 2015-2016 przychodów (ponad [...] zł) wskazuje, że zawieszenie to nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Skarżąca nie może jednak przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu. Podkreślenia również wymaga, że z orzecznictwa wynika, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Koszty sądowe stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zdaniem orzekającego, bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania spółce prawa pomocy, był końcowy wynik finansowy spółki za 2017r. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). Kolejną okolicznością, którą należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższych uwag odnosząc się do oświadczeń prezesa zarządu oraz dołączonych dokumentów, mających świadczyć o braku możliwości dofinansowania spółki w formie dopłat, wskazać należy, że oświadczenia te nie są wystarczające, aby przyjąć jednoznacznie, że spółka nie może skorzystać w żadnym zakresie z pomocy wspólników. Sytuacja wspólników została przedstawiona w sposób bardzo wybiórczy - obejmuje jedynie oświadczenia w zakresie niskich dochodów oraz braku udziałów w innych spółkach. Ponadto wskazać należy, że wbrew oświadczeniu, które złożył prezes zarządu (K-84 akt sądowych), że wspólnicy posiadają udziały w spółce "[...]" (...) oraz nie posiadają udziałów w innych spółkach oraz nie posiadają majątku A. M. i A. M. (wspólnicy skarżącej spółki) posiadają łącznie 200 udziałów o łącznej wartości [...] zł w spółce z o.o. [...]. Zatem oświadczenia prezesa zarządu orzekający uznaje za niewiarygodne. Odnosząc się do okoliczności zaciągnięcia pożyczki w kwocie [...]tys. zł na opłacenie wpisu od skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie stwierdzić należy, że fakt udzielenia pożyczki przez podmiot trzeci świadczy o dobrej sytuacji finansowej i istniejących zdolnościach płatniczych do spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych bądź istnieniu realnego zabezpieczenia spłaty przez spółkę lub jej wspólników, nie zaś o trwałych problemach finansowych. Podkreślenia również wymaga, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia [...] marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia [...] maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Z materiału źródłowego nie wynika, aby skarżąca podejmowała dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia środków na pokrycie wpisu od skargi. Reasumując w ocenie referendarza sądowego oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy, którym jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 p.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która miała możliwość zgromadzenia wymaganych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych od zainicjowanego postępowania, a ponadto wśród jej wspólników są osoby, które posiadają udziały w innej spółce ([...] Spółka z o.o., z siedzibą w W.) i można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ich sytuacja majątkowa (dochody) pozwala na zasilenie majątku i udzielenie skarżącej spółce dopłat lub pożyczek, co pozwoliłoby spółce ponieść koszty sądowe bez konieczności występowania o udzielenie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.