I SA/Bd 40/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2013 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi łącznie 5.520 zł z. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie o pow. 48 m² - wartość ok. 180.000 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: kredyt hipoteczny 750 zł; pożyczki na spłatę zobowiązań podatkowych 820 zł; czynsz za mieszkanie 520 zł; prąd 350 zł; koszty leczenia dzieci 170 zł; ubezpieczenie 250 zł; eksploatacja samochodu 250 zł; środki czystości 200 zł; koszt wyżywienia 2.000 zł; opłaty za telefon 150 zł; odzież 200 zł; koszty szkolne 50 zł; opłaty za przedszkole 180 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: odpisy zeznań podatkowych za lata 2015-2016; wyciągi z rachunków bankowych; zaświadczenia o zarobkach; kserokopie paragonów; umowę kredytu hipotecznego; umowy pożyczek. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że: nie posiada oszczędności; posiada samochód osobowy Ford Focus o wartości 3.500 zł; nie prowadzi działalności gospodarczej; z majątku skarżącego nie jest prowadzona egzekucja sądowa lub administracyjna; nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego; nie pobierał w okresie trzech ostatnich miesięcy świadczeń z tytułu pomocy społecznej. Ponadto wnioskodawca przedłożył zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2018 r. Referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu podał, że udowodnił ustawowe przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dodał, że jego budżet rodzinny ze względu na dwie złożone sprawy zostałby obciążony kwotą 800 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką synów. Nie korzysta z pomocy społecznej. Z jego majątku nie jest prowadzona egzekucja sądowa czy administracyjna. Oboje małżonkowie pracują. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje przeciętne miesięczne wynagrodzenie (netto) w kwocie 3.425,19 zł (k. 43 akt sądowych). Natomiast żona skarżącego z tytułu umowy o pracę otrzymuje średnio wynagrodzenie (netto) w kwocie 2.397,32 zł miesięcznie (k. 44 akt sądowych). Łączny zatem dochód małżonków wynosi ok. 5.822 zł. Ponadto ich gospodarstwo domowe jest zasilane kwotą 1.000 zł z programu 500+. Zatem do dyspozycji małżonków pozostaje miesięcznie kwota 6.822 zł. Natomiast łączne miesięcznie wydatki wynoszą 4.320 zł, bez wydatków na spłatę zaciągniętego kredytu i pożyczki. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 20 czerwca 2013 r., I FZ 224/13; z dnia 1 czerwca 2011 r., II FZ 234/11; z dnia 10 listopada 2011 r., I FZ 362/11; z dnia 12 kwietnia 2011 r., II FZ 97/11). Nawet jednak biorąc pod uwagę zobowiązania z tytułu spłaty kredytu i pożyczki, łączne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 5.890 zł, nadal zatem do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie kwota ok. 932 zł. Nadto skarżący nie przedstawił wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną. W tym kontekście należy zauważyć, że strona została wezwania do przedłożenie udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych m.in. z: eksploatacją samochodu, zakupem lekarstw, żywności, środków czystości, ubrań, itp. W odpowiedzi skarżący przedłożył rachunki na zakup żywności (w tym tortu, ciastek), przyborów szkolnych, części garderoby, wydatków na samochód i środków czystości, z tytułu wizyty u optyka oraz zakupów w aptekach na łączną kwotę ok. 2.100 zł (k. 63-66 akt sądowych). Tymczasem ze złożonego wniosku wynika, że wydatki tego typu stanowią kwotę 2.870 zł (wydatki na żywność, koszty leczenia dzieci, eksploatację samochodu, środków czystości i odzież). W świetle powyższego nie można stwierdzić, że z uzyskiwanych dochodów skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie kosztów postępowania przed sądem, nawet biorąc pod uwagę obie wniesione przez małżonków sprawy oraz ich łączny koszt w wysokości 800 zł. Wysokość zadeklarowanych dochodów przez skarżącego i jego żonę, które mają charakter stały i przewidywalny, pozwala stronie – w ramach planowania wydatków – uwzględnić konieczność zaoszczędzenia środków pieniężnych na prowadzenie sporu sądowego. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy byłoby uzasadnione, gdyby ze względu na swoją sytuację materialną nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem skarżący osiąga wraz z żoną stały dochód, zaspokajają oni wraz z dziećmi swoje potrzeby bytowe. Sytuacja małżonków nie wskazuje na wystąpienie stanu zagrożenia dla ich finansów wskutek uiszczenia wpisu sądowego. W rezultacie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wydatku na opłacenie wpisu od skargi. Nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo może być uznany za obiektywnie niemożliwy do poniesienia. Zajęcie w sprawie przeciwnego stanowiska, oznaczałoby przerzucenie kosztów związanych z udziałem skarżącego w sprawie na ogół obywateli (społeczeństwa), bo do tego w istocie sprowadza się przyznanie prawa pomocy. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Podniesiony w sprzeciwie argument, że kwota uzyskiwana z programu "500+" nie wchodzi w skład dochodu gospodarstwa domowego, nie jest trafne, gdyż kwota ta odciąża budżet rodziny skarżącego. Zaspokajając potrzeby dzieci, na które jest przyznana, pozostawia większą kwotę w budżecie gospodarstwa domowego na inne potrzeby (por. postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 10 października 2016 r., I SA/Bd 271/16). Należy też zauważyć, że z żadnego przepisu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), jak i przepisów p.p.s.a. nie wynika, aby kwota świadczenia wychowawczego nie mogła być uwzględniona przy ocenie sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, w rozpatrywanej sprawie skarżący w sposób niepełny przedstawił informacje dotyczące ponoszonych przez niego wydatków. Taka sytuacja uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jego rzeczywistej kondycji finansowej. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji finansowej skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Nie można także zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie, że kwota na spłatę kredytu mieszkaniowego powinna być potraktowana tak samo jak wydatek na zapłatę czynszu najmu za mieszkanie, tym bardziej że skarżący co miesiąc uiszcza czynsz za mieszkanie w wysokości 520 zł. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja finansowa wymaga udzielenia jej prawa pomocy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.