I SA/Bd 433/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 października 2006 r. sprawy ze skargi Jana S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości I SA/Bd 433/06 UZASADNIENIE W dniu [...] 2005 r. do Biura Powiatowego w B. wpłynął wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania złożony przez Jana S. Po korekcie wniosku w związku z wykrytym błędem, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. decyzją z dnia [...] 2006 r. przyznał skarżącemu płatności bezpośrednie do gruntów rolnych łącznej kwocie 26.604,87 zł. Od powyższej decyzji Jan S. złożył odwołanie, w którym nie zgadzał się z przedmiotową decyzją, argumentując to tym, iż nie uzyskał płatności w związku z przejęciem posiadania gruntów rolnych pierwotnie zgłoszonych przez Irenę F., która to zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z przejściem na rentę strukturalną. Decyzją z dnia [...] 2006 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z żądaniem strony na podstawie złożonego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Ustalono, że skarżący rzeczywiście stał się posiadaczem gruntów rolnych przejętych od Ireny F. Natomiast przejęcie płatności, o których producent mówi w odwołaniu może nastąpić tylko na wniosek osoby przejmującej posiadanie gospodarstwo. Dyrektor Oddziału stwierdził, że skarżący chcąc uzyskać płatności w związku z przejęciem posiadania gospodarstwa rolnego na jego rzecz zgodnie z umową dzierżawy w dniu [...] 2005 r., powinien - zgodnie z art. 4 ust. l ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych - w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, czyli najpóźniej do dnia 05.07.2005r. - złożyć wniosek do Kierownika Biura Powiatowego Agencji o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Jan S. przejmując gospodarstwo na podstawie umowy dzierżawy nie złożył wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, który decyduje o możliwości przejęcia płatności. Organ odwoławczy zauważył, że termin 14-dniowy, o którym mowa w art. 4 ust. l ustawy płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, jest terminem materialnoprawnym, do którego nie można zastosować procedury przywrócenia terminu wynikającego z art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, a nie materialnego. Na powyższą decyzję została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 9 kpa poprzez wprowadzenie w błąd strony, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie płatności również do gruntów rolnych przejętych na podstawie umowy dzierżawy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu zawarcia umowy dzierżawy, tj. [...] 2005r. wraz z Ireną F. stawił się w Biurze Powiatowym w B. przedkładając zawartą umowę i zwracając się z pytaniem jakie dokumenty ma jeszcze przedłożyć w celu uzyskania płatności w związku z przejęciem gruntów rolnych. W związku z uzyskaną informacją, że na podstawie dotychczas złożonego wniosku i dołączonej umowy dzierżawy otrzyma płatności również do gruntów przejętych od Ireny F., skarżący nie składał dodatkowego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych. W tym stanie, zdaniem skarżącego, został on wprowadzony w błąd przez pracownika organu wydającego decyzję w pierwszej instancji, co narusza art.9 kpa. W zakresie interpretacji tego przepisu odwołał się do orzecznictwa sądowego. Podniósł, że organ administracji nie tylko nie pouczył strony o brakach formalnych złożonego przez stronę wniosku, lecz dodatkowo wprowadził go w błąd udzielając niezgodnych z prawem informacji, co spowodowało wystąpienie szkody majątkowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Zgodnie z art.2 ust.1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. Płatność przyznaje się na wniosek producenta rolnego, w drodze decyzji administracyjnej (art.3 ustawy). W myśl art.4 ust.1 powyższej ustawy w przypadku, gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Zgodnie z §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności warunkiem przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych producentowi rolnemu, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na tego producenta rolnego, jest dołączenie do wniosku umowy sprzedaży, umowy dzierżawy lub innej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2005 w Biurze Powiatowym Agencji w B. w dniu [...] 2005 r., który został następnie skorygowany na skutek zawartych w nim błędów. Na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] 2005 r. Irena F. wydzierżawiła Janowi i Teresie S. na okres 10 lat grunty rolne. Umowa ta została złożona w Biurze Powiatowym Agencji w B. w dniu [...] 2005 r. W świetle uregulowania zawartego w przywołanym art.4 ust.1 cyt. ustawy i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. warunkiem przyznania płatności w związku z objęciem przez skarżącego w posiadanie dzierżawionych gruntów było, oprócz przedstawienia umowy dzierżawy, złożenie przez niego stosownego wniosku w terminie 14 dni od zawarcia umowy dzierżawy. Skarżący takiego wniosku nie złożył, co uzasadniało, w ocenie organu odwoławczego, odmowę przyznanie płatności. Art.9 k.p.a. ustanawia zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej przez organy administracji. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Prawo do informacji zawarte jest również w Kodeksie Dobrej Administracji, przyjętym przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. Art. 10 ust. 3 tego Kodeksu stanowi, że w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jego działania oraz dotyczącą pożądanego sposobu rozstrzygnięcia sprawy, natomiast art.22 reguluje sposób postępowania w przypadku zwrócenia się z prośbą o udzielenie informacji. Art.9 k.p.a. uchyla w stosunku do stron postępowania zasadę, że nieznajomość prawa szkodzi (ignorantia iuris nocet) w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym, uregulowanym w kodeksie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt l SA/Ka 1740/98). Organy administracji muszą czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. W związku z tym organ powinien udzielać stronom wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody. Obowiązek organu wyklucza zajmowanie przez niego pozycji "przeciwnika strony" , który wykorzystuje nieznajomość prawa dla uzasadnienia wydania niekorzystnej dla strony decyzji. Udzielanie informacji w trakcie toczącego się postępowania dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok WSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04). Jeżeli zatem rzeczywiście, w trakcie toczącego się postępowania o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, skarżący złożył wraz z Ireną F. w Biurze Powiatowym Agencji w B. umowę dzierżawy (organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę nie zaprzecza temu), to obowiązkiem organu I instancji było, w oparciu o art. 9 k.p.a., udzielenie mu informacji i niezbędnych wyjaśnień w przedmiocie obowiązku złożenia przez nowego posiadacza gruntów rolnych odpowiedniego wniosku w terminie 14 dni, stosownie do regulacji zawartej w art. 4 ust.1 powołanej wyżej ustawy. Z akt sprawy nie wynika, aby stronie udzielono powyższej informacji i wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził, że takich informacji się udziela, lecz w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy nie ma na to jakichkolwiek dowodów, co więcej skarżący utrzymuje, że został wprowadzony w błąd przez urzędnika co do wymaganych dokumentów uprawniających do otrzymania płatności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. O kosztach postępowania Sąd nie orzekł, ponieważ skarżący nie złożył wniosku o ich zwrot, najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia.