I SA/Bd 439/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Asesor sądowy Mirella Łent (spr.) Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi Marcina P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od organu na rzecz skarżącego zwrot kwoty 200 (dwieście) złotych uiszczonej tytułem wpisu sądowego W dniu [...] 2005r., Marcin P. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, w którym wnosił o przejęcie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na podstawie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005r. złożonego przez ojca - Kazimierza P. Podanie złożono ze względu na przeniesienie na jego rzecz, gospodarstwa rolnego na podstawie umowy darowizny. Kierownik Biura Powiatowego w B. wydał w dniu [...] 2006 r. decyzję odmawiającą przyznania płatności z powodu nie dochowania czternastodniowego terminu na złożenie wniosku. Po przeanalizowaniu, zarzutów z odwołania oraz po ponownym rozpatrzeniu sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ drugiej instancji, nie dopatrzył się uchybień formalnych i merytorycznych w procesie wydawania decyzji w pierwszej instancji i [...] 2006 r. została wydana decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji . W skardze na te decyzję, Marcin P. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Skarżący podnosi, iż pracownik biura powiatowego informując jego ojca - Kazimierza P. o konieczności złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego nie określił jednoznacznie terminu złożenia takiego wniosku. Zarzuca również, że nikt podczas składania wniosku w kancelarii oraz w czasie wezwania producenta do złożenia wyjaśnień nie zwrócił skarżącemu uwagi na przekroczenie terminu 14 dni. O nieprawidłowościach dotyczących wniosku skarżący dowiedział się dopiero z decyzji. Gdyby wiedział o złożeniu wniosku po terminie to wystąpiłby z wnioskiem o jego przedłużenie z przyczyn niezależnych od niego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż czternastodniowy termin na złożenie wniosku jest terminem materialnym, nie podlegającym przywróceniu. Na rozprawie, Marcin P. oświadczył, że ojciec jest jego pełnomocnikiem. Umocował Kazimierza P. do działania w swoim imieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Skarżącemu odmówiono przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Powodem odmowy było niezachowanie 14 dniowego terminu, wynikającego z art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2004r. nr 6, poz. 40). Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Z powołanego unormowania przede wszystkim wynika uprawnienie do przejęcia płatności przez nabywcę posiadania gospodarstwa rolnego, o którą wystąpił pierwotny posiadacz tego gospodarstwa. Przy zachowaniu warunków określonych w ustawie nowy posiadacz wstępuje w prawa i obowiązki zbywcy związane z toczącym się postępowaniem o przyznanie płatności. Podstawowym warunkiem przejęcia płatności jest złożenie wniosku w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Skarżący takowego wniosku w zakreślonym przez ustawodawcę 14- dniowym terminie nie złożył. Już w odwołaniu, skarżący wskazał, że w związku z przeniesieniem własności gospodarstwa, jego ojciec zjawił się w Biurze, gdzie otrzymał formularz wniosku dotyczący płatności, z informacją, iż ma go złożyć za parę dni. Oceniając przeprowadzone w obu instancjach postępowanie należy dojść do wniosku, że orzekające w sprawie organy w zakresie niewystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zebrały materiał dowodowy. Jest rzeczą oczywistą, iż postępowanie przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zakresie przyznawania szeroko rozumianej pomocy finansowej w rolnictwie jest postępowaniem administracyjnym i powinno toczyć się w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. t.j. z 2000r, Nr 98, poz.1071 ze zm.), organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 kpa. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt l SA/Ka 1740/98, LEX nr 42031). Znane są Sądowi z urzędu fakty nie wywiązywania się przez organ pierwszej instancji z obowiązków wynikających z treści art. 9 kpa w zakresie informacji o konieczności składania ponownych wniosków o przyznanie płatności w terminie 14 dni (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 13 września 2006r. sygn. akt l SA/Bd 350/06, l SA/Bd 401/06 czy z 27 września 2006r., I SA/Bd 406/06). W tym ostatnim z wyroków, wręcz postawiono tezę, iż rolnik prowadzący działalność rolniczą z uwagi na słabą znajomość przepisów prawa z pewnością wymaga szczególnej pieczy organu podczas toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania płatności z funduszy unijnych. Sąd zaznaczył, iż przyznawanie tych świadczeń następuje w oparciu o przepisy, co do których występuje wymóg ich zgodności z prawem wspólnotowym. W zakresie tak trudnej materii niezbędne jest zatem dbałe wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 9 kpa. Warto w tym miejscu powołać orzecznictwo NSA powstałe na gruncie art. 9 kpa w przedmiocie nieznajomości prawa przez osoby, które nie są zorientowane w problematyce prawnej. W wyroku z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1428/98, LEX nr 41815 Sąd stwierdził, że na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. W orzeczeniu z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt SA/Sz 1476/97 LEX nr 34710 NSA zauważył, iż zasada państwa prawa, jak i przepis art. 9 kpa, nakładają na organy administracji obowiązek czuwania nad tym, by strona uczestnicząca w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Natomiast w wyroku z dnia 18 lutego 1994 r. Dlatego też Sąd stwierdził, że w przypadku, gdyby ojciec skarżącego działając jako jego pełnomocnik nie uzyskał niezbędnej informacji o zasadach składania wniosku, to skarżący nie mógłby ponieść z tego tytułu szkody - zostać pozbawionym prawa do płatności. Jednakże na obecnym etapie postępowania nie można było stwierdzić, czy rzeczywiście tak było. Materiał dowodowy na te okoliczności nie został zebrany. Stosownie do art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1kpa). Organ naruszył te przepisy w powiązaniu z art. 9 kpa, w takim rozumieniu, że uchybienie mu nie może prowadzić do powstania szkody zarówno u pierwotnej strony postępowania, jak i u jej następcy. W takim wypadku zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Organ ponownie przeprowadzi postępowanie administracyjne w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności wskazanych przez Sąd. Niezbędnym w tym przypadku będzie wyjaśnienie, czy strona miała zapewniony dostęp do informacji pozwalających na prawidłowe złożenie wniosku o przyznanie płatności. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.