I SA/Bd 439/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lipca 2010r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę, 2. nakazuje wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata P. D. kwotę 293 zł (dwieście dziewięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Pismem z dnia [...] skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku powołał się na swoją wyjątkową sytuację oraz podniósł, że część składek uległa przedawnieniu. Ponadto zaznaczył, że uzyskuje dochód netto w kwocie 232,00 zł netto miesięcznie, co nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Mieszka w starym budownictwie wraz z siostrą i schorowanym ojczymem. Dodatkowo spłaca pożyczkę bankową. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 3 grudnia 2009 r. oraz kosztów upomnień przedegzekucyjnych, w łącznej kwocie 33.188,29 zł, z uwagi na brak przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 – dalej zwana u.s.u.s.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład podał, że dokonując oceny sytuacji materialnej ustalono, iż strona od 1 kwietnia 2007r. pobiera emeryturę, która od marca 2009r. wynosi 1.050,93 zł brutto. Od września 2009r. ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w N. w kwocie 262,73 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada żadnego innego źródła dochodu, a także nie posiada konta bankowego, akcji, obligacji oraz papierów wartościowych. W Starostwie Powiatowym ustalono, że nie na jego nazwisko nie figurują żadne pojazdy. Ponadto strona nie widnieje w operatach ewidencji gruntów Powiatu N. jako właściciel, współwłaściciel ani wieczysty użytkownik nieruchomości. Organ ustalił, że wnioskodawca w styczniu 2009 r. otrzymał z pomocy społecznej zasiłek celowy w wysokości 150,00 zł. Z kwestionariusza o możliwościach płatniczych spisanego ze stroną w dniu 15 grudnia 2009r. wynika dodatkowo, że jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 150 zł, nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych w mieszkaniu. Posiada natomiast kredyt w E. w wysokości 3.000,00 zł z miesięczną ratą wynoszącą około 224,00 zł, zaś w 2010r. musi dokonać spłaty pożyczki udzielonej mu przez osobę fizyczną w kwocie 900,00 zł. Wnioskujący przedłożył dodatkowo kserokopię faktury VAT na zakup opału na kwotę 357,50 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że jest w wieku emerytalnym oraz nie posiada samochodu, zaś bezrobocie w Gminie Sz. jest wysokie. Zaznaczył, że mieszka wraz z 90-letnim schorowanym ojczymem, którym się musi opiekować. Po potrąceniu wszystkich wydatków zostaje mu około 408,00 zł, z czego około 300,00 zł wydaje na jedzenie. Na opłacenie prądu i wody pożyczał pieniądze. Dodatkowo w okresie zimowym musiał zakupić węgiel i drewno. Wnioskodawca powołał się na § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz.1365) wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Organ wskazał, że istnieje możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdy przemawia za tym ważny interes strony. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji instytucja umorzenia składek powinna być traktowana jako instytucja nadzwyczajna. W ocenie Zakładu strona nie wykazała, że opłacenie należności pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu oraz prowadzona jest wobec niego skuteczna egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. Podkreślił, że strona winna tak kształtować swoje wydatki, by zaspokoić wszystkich wierzycieli, także ZUS. Zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą bowiem być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań wobec ZUS. W związku z powyższym organ uznał, że nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia należności w oparciu o przepis art.28 ust.3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Dodatkowo wskazała, że nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek za lata 1999-2000. W uzasadnieniu skargi strona ponownie podkreśliła, że po opłaceniu wszelkich zobowiązań, na życie pozostaje jej około 400 zł miesięcznie. Powołała się na roczne sprawozdania finansowe z okresu prowadzenia działalności gospodarczej, z których miało wynikać, że działalność nie przynosiła żadnych zysków, a w 2002r. praktycznie nic nie zarobiła z tego tytułu. Końcowo skarżący podkreślił, że musi opiekować się 91-letnim, schorowanym ojczymem, który wymaga jego ciągłej obecności jako inwalida. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całe swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że wniosek z dnia [...] o umorzenie należności z tytułu składek to już kolejny wniosek strony w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób nakazujący wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Stosownie do ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1) ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3)nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dopuszczono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3a i 3b). Z kolei w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) zapisano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dla oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego zasady. W szczególności bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a) tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, finansową i rodzinną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu stan majątkowy skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala stwierdzić, że spłata istniejącego zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie strona posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 1.050,93 zł brutto. Mieszka w mieszkaniu ojczyma, ponosząc koszty utrzymania, jednakże w skali miesiąca jest to kwota ok. 150 zł. Ponadto skarżący spłaca na bieżąco tytułem zaciągniętego w banku kredytu kwotę ok. 224 zł miesięcznie. Poza tym nie korzysta z pomocy opieki społecznej ani nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego, a jednorazowa wypłata zasiłku celowego w styczniu 2009r. w kwocie 150 zł miała charakter incydentalny. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. prowadzi wobec strony skuteczną egzekucję zobowiązań. Sąd zauważa, że skarżący nie przedłożył organom rentowym żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację finansową, rodzinną czy też zdrowotną. Niewątpliwie obowiązek zapłaty zaległości niesie za sobą znaczące uszczuplenie dochodów, co stanowić będzie pewną dolegliwość dla skarżącego. Tym niemniej, w ocenie Sądu, sytuacja taka nie wypełnia znamion przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności z tytułu składek czy odsetek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Przechodząc do oceny zarzutu skargi dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek za lata 1999-2000 w ocenie Sądu nie ma on usprawiedliwionych podstaw. Z decyzji organu wynika, że najdalej wymagalne składki dotyczą marca 1999r. Nie budzi wątpliwości, że w momencie powstania tych należności obowiązywał art. 24 ust. 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w następującym brzmieniu: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (ust. 4). Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (ust. 5)." Począwszy od 1 stycznia 2003r. mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) przepisy regulujące przedawnienie (art. 24 ust. 4 i 5b) otrzymały następujące brzmienie: należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (por. wyrok SN z dnia 22 lipca 2009r., sygn. akt l UK 70/09, LEX nr 529763). Dłuższy, 10-letni okres przedawnienia ma zastosowanie do tych należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003r., jeżeli do tego dnia nie uległy przedawnieniu wg dotychczasowych przepisów (por. wyrok SN z dnia 23 stycznia 2009r., sygn. akt I UK 204/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w dniu 1 stycznia 2003r. wymienione zaległości nie były przedawnione, w związku z tym podlegają, co do zasady 10-letniemu terminowi przedawnienia, który w świetle przywołanych przepisów może być przerwany, czy też zawieszony. Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...], z którego wynika, że egzekucją objęto należności z tytułu składek za okres od lutego do grudnia 1999r. (k. nr 11 akt administracyjnych). W związku z tym, stosownie do powołanego powyżej art. 24 ust. 5b) u.s.u.s. w stosunku do tych należności nastąpiło przerwanie terminu biegu przedawnienia. Faktem jest, że organ rentowy nie odniósł się do podnoszonego przez stronę, już we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z dnia [...], stwierdzenia, że część należności uległa przedawnieniu. Jednakże w ocenie Sądu nie miało to wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.