I SA/Bd 441/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 września 2019r. sprawy ze skargi N. F. Z. K.-P. O. W. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz N. F. Z. K.-P. O. W. w B. kwotę 580,00 zł (pięćset osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Bd 441/19 UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] otrzymał do realizacji wystawiony przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w B. tytuł wykonawczy z dnia [...] lutego 2018 r. obejmujący zaległości Skarżącego z tytułu kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej w kwocie [...]zł. Celem realizacji tej należności zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Wraz z zawiadomieniem o zajęciu w dniu [...] sierpnia 2018 r. uznano za doręczony zobowiązanemu (w trybie fikcji doręczenia) odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego. Z uwagi na brak majątku zobowiązanego postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] marca 2019 r. poinformowano Wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. W reakcji na powyższe pismem z dnia [...] marca 2019 r. Wierzyciel wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2018 r. Na rozstrzygnięcie to pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Wierzyciel złożył zażalenie kwestionując naliczenie opłaty za zajęcie rachunku bankowego, z którego nie wyegzekwowano żadnych należności. Wierzyciel wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i nieobciążanie kosztami z tytułu zajęcia rachunku bankowego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu organ podał, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie określony został przez ustawodawcę na dzień doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Przepisy jasno określają datę powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie, która w żaden sposób nie została powiązana z istnieniem wierzytelności na dzień doręczenia zajęcia. Nie można wobec tego przyjąć, że obowiązek uiszczenia opłaty uzależniony został od istnienia wierzytelności na rachunku bankowym. Ponadto organ egzekucyjny naliczając opłatę za zajęcie musi tego dokonać stosownie do brzmienia art. 64 § 9 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w momencie wskazanym przez ustawodawcę. W myśl art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2 - 4, obciążają zobowiązanego. Natomiast z § 4 tego przepisu wynika, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanego, dlatego obciążają Wierzyciela. Opłata manipulacyjna wyliczona została zgodnie z art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w myśl którego organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie opłata ta wyniosła [...] zł (1% od kwoty [...]zł: należność główna i odsetki za zwłokę na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego). Natomiast zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 powyżej wskazanej ustawy, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W przedmiotowej sprawie opłata za zajęcie wyliczona została na dzień dokonania zajęcia rachunku bankowego – [...] lipca 2018 r. – i wyniosła [...] zł (5% od kwoty [...]zł). Na rozstrzygnięcie to Wierzyciel złożył skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającą na uznaniu, iż w przypadku dokonania zajęcia rachunku bankowego, z którego nie uzyskano żadnych środków na poczet prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela opłatą egzekucyjną, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być nałożona wyłącznie wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, nie ma natomiast podstaw do obciążania opłatą Wierzyciela, gdy na zajętym rachunku bankowym brak jest środków pieniężnych niezbędnych do realizacji zajęcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] wydane w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. W złożonej skardze, skarżący kwestionuje zasadność obciążenia wierzyciela kwotą [...]zł, tj. opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego w [...] S.A., z którego nie uzyskano żadnych środków na poczet postępowania egzekucyjnego. Skarżący podkreśla, że podjęta czynność egzekucyjna, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie doprowadziło do faktycznego zajęcia jakichkolwiek środków pieniężnych, a to oznacza, że nie doszło do zaspokojenia Wierzyciela nawet w najmniejszej części. Z tego względu, w świetle orzecznictwa NSA, obciążenie wierzyciela kwotą [...]zł na podstawie 64 § 1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest niezasadne. Sąd podziela stanowisko skarżącego o braku podstaw do naliczenia i obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. W spornej kwestii należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Ma rację organ, że zgodnie z koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego z powodu braku jakiegokolwiek majątku. W tej sytuacji koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela i jest to wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji. Ten wyjątek został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też zdaniem Sądu organ egzekucyjny oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem było wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe, należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, umożliwiających chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 06 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji. Z tych względów, zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. Natomiast, nie budzi zastrzeżeń Sądu, niekwestionowane w skardze naliczenie na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł, odpowiadającej 1% egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym Nr [...] wystawionym wobec zobowiązanego B. S.. Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Naliczona opłata nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu egzekucyjnego. Organ podjął czynności egzekucyjne takie jak zajęcie rachunku bankowego, sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, wystąpienie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie danych. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wynika, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem Trybunału ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę opłaty, w sytuacji bowiem należności o znacznej wartości brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat". Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem naliczona opłata manipulacyjna, nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standard określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tym bardziej, że po wyeliminowaniu możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel zostanie obciążony jedynie opłatą manipulacyjną. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz. 1804 ), zasadzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy w kwocie [...]zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie [...]zł. H. Adamczewska-Wasilewicz E. Kruppik-Świetlicka M. Łent