I SA/Bd 457/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant Starszy asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę Pismem z dnia [...] czerwca 2017r. W. G. (skarżąca) wystąpiła do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w I. z wnioskiem o umorzenie wszystkich należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazała, że główną przyczyną braku możliwości uregulowania zobowiązań był brak dochodów od 2012r., zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej w 2014r. i jej zakończenie w 2016r. Oświadczyła, że do kwietnia 2017r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w I.. Podała, że za uczestnictwo w 2016r. w kursie organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy w I. otrzymała stypendium w wysokości 1.994,80 zł i był to jedyny dochód uzyskany w 2016r. Podniosła, że od 2012r. podejmuje próby znalezienia pracy, lecz nie przynoszą one oczekiwanych skutków. Wyjaśniła, że jej małżonek również jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Dodała, że otrzymuje pomoc w postaci produktów żywnościowych od teściowej, która utrzymuje się z niewielkiej emerytury. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z dnia [...] września 2017r. odmówił stronie umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 582,60 zł. Rozpatrując złożone zażalenie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017r. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji postanowieniem z dnia [...] lutego 2018r. odmówił wnioskodawczyni umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 582,60 zł. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."). Organ wyjaśnił, że powyższy przepis ma charakter uznaniowy. Organ egzekucyjny może, ale nie musi udzielić ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych, nawet przy ustaleniu, że zachodzą ustawowe przesłanki udzielenia ulgi. Wskazano, że organ I instancji wezwał skarżącą pismem z dnia [...] grudnia 2017r. o nadesłanie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Ponadto poprosił o przedłożenie innych dokumentów, które mogłyby mieć wpływ na rozpatrzenie powołanego wniosku, np. faktur, rachunków, dokumentów potwierdzających stan zdrowia, umów kredytowych i harmonogramów spłat, dodatków mieszkaniowych. Skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2018r. przesłała wyłącznie oświadczenie z dnia [...] grudnia 2017r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Organ przedstawił sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną skarżącej. Stwierdził, że nie kwestionuje, iż obecna sytuacja finansowa i zdrowotna, w której znalazła się strona jest trudna, niemniej jednak podejmując przedmiotowe rozstrzygnięcie musi się kierować nie tylko ważnym interesem zobowiązanego, ale uwzględniać winien we właściwych proporcjach interes publiczny oraz wystąpienie pozostałych przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanej wierzytelności. Organ podkreślił przy tym, że występując z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, skarżąca winna swój wniosek odpowiednio udokumentować, gdyż w jej interesie leży podanie do wiadomości organów administracyjnych istotnych okoliczności sprawy uzasadniających umorzenie tych kosztów egzekucyjnych i przedłożenia w tym przedmiocie stosownych dokumentów. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej skarżącej organ odwoławczy wskazał, że nie przedstawiła ona mimo wezwania żadnej dokumentacji medycznej. Tym samym nie można jednoznacznie stwierdzić, czy aktualne problemy zdrowotne pozbawiają ją możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości, które umożliwiłoby uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie fakt ukończenia kursu, na który skierował stronę Powiatowy Urząd Pracy w I., zwiększył jej szanse na rynku pracy i poszerzył możliwości znalezienia zatrudnienia zgodnie z umiejętnościami i doświadczeniem zawodowym. Ponadto skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdzają, że posiada nadal status osoby bezrobotnej, zgodnie z definicją określoną w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Następnie organ przedstawił okoliczności powstania przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, wskazując, że wynikają one z zaległości z tytułu składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstałych w okresie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej, w stosunku do których Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I. wydał decyzję z dnia [...] lipca 2013r. Odnosząc się do przesłanki "ważnego interesu publicznego", o jakiej mowa w art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że nie została ona zdefiniowana przez ustawodawcę. W ocenie organu w ogólnorozumianym interesie społecznym jest respektowanie obowiązku ponoszenia ciężarów pieniężnych o charakterze publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie, zaś brak dobrowolnego wykonania takich obowiązków, nie może skutkować przerzucaniem zapłaty kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na państwo, a w konsekwencji na społeczeństwo. Jednocześnie prowadzenie postępowania egzekucyjnego wiąże się z powstaniem kosztów egzekucyjnych, których pobieranie jest konsekwencją bezpośredniego stosowania środków egzekucyjnych wynikających z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie organu w sprawie nie występuje również przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych wymieniona w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., ponieważ brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że ściągnięcie tylko przedmiotowych kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Konkludując Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w B. oraz o umorzenie postępowania w sprawie zobowiązania. Strona podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko, stwierdziła że argumenty organu są chybione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie powinno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 582,60 zł. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 64e § 1 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte w art. 64e § 2 u.p.e.a. jest wyczerpujące. Treść powołanego wyżej przepisu wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64 § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do zbadania, czy wydane orzeczenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., II GSK 668/11; S. Serafin, Koszty egzekucyjne w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (w:) System egzekucji administracyjnej, pod red. J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicza, Warszawa 2004, s. 304) Organ, mając pozostawiony wybór takiego lub innego rozstrzygnięcia, ma jednak zawsze obowiązek wszechstronnego wytłumaczenia się w uzasadnieniu decyzji, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza zatem dowolności. Organ powinien rozważyć wszystkie przesłanki ustawowe z punktu widzenia istnienia bądź nieistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie bądź odmowy przyznania omawianej ulgi. Szczególnie rozstrzygnięcie negatywne dla zobowiązanego powinno wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował tej instytucji, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a podjęte orzeczenie jest ich logiczną konsekwencją. Pierwszą z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych jest wykazanie, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Chodzi tu tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Nie każdy zatem uszczerbek dla sytuacji finansowej strony uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. Wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2013 r., II FSK 2293/11). Ze złożonego przez skarżąca oświadczenia z dnia 31 grudnia 2017 r. o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że nie pracuje ona zarobkowo, nie pobiera emerytury, ani renty. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, które obciążone jest stałymi miesięcznymi wydatkami z tytułu: czynszu w wysokości 400 zł, opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgieł, itp.) w wysokości 300 zł, kosztów związanych z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) w wysokości 500 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych. Skarżąca jest współwłaścicielem mieszkanie przy ul. [...] w I.. Jednocześnie strona wskazała, że leczy chorobę nowotworową i pozostaje pod stałą opieką poradni onkologicznej. Natomiast we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżąca podała, że w 2016 r. uczestniczyła w kursie organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy w I. i otrzymała stypendium w wysokości 1.994,80 zł brutto. W zakresie wyżywienia pomaga skarżącej teściowa. Mąż, z którym skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, jest również bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów. Organ stwierdził, że nie kwestionuje, iż obecna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej jest trudna. Wskazał jednak, że pomimo wezwania Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w I. z dnia [...] grudnia 2017 r. skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej. Tym samym nie można jednoznacznie stwierdzić, czy aktualne problemy zdrowotne pozbawiają stronę możliwości podjęcia zatrudnienia w przyszłości, które umożliwiłoby uregulowanie kosztów egzekucyjnych. W tym kontekście należy zauważyć, że skarżąca ukończyła kursu organizowany przez Powiatowy Urząd Pracy w I., który zwiększył jej szanse na rynku pracy i poszerzył możliwości znalezienia zatrudnienia. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że posiada nadal status osoby bezrobotnej. Nie przedłożyła także żadnych rachunków, które potwierdzałyby ponoszone wydatki. Skarżąca nie przedstawiła zatem dowodów, mimo ciążącego na niej w tym zakresie obowiązku, pozwalających na ocenę jej sytuacji. Podkreślić również należy organ pierwszej instancji przyznał, że opłacenie jednorazowo całości zadłużenia w przypadku skarżącej stanowi zbyt duże obciążenie finansowe. Jednocześnie wskazał, że skarżąca może wystąpić z wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych. Minimalna kwota rat na poszczególnych, jak poinformował organ pierwszej instancji, to kwota 20 zł. Zaznaczono też, że wszelkie informacje dotyczące formy spłaty kosztów egzekucyjnych można uzyskać u doradcy do spraw ulg w każdej terenowej jednostce Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odniesieniu do przesłanki umorzenia wskazanej w art. 64 § 2 pkt 2 u.p.e.a. wskazać należy, że interes publiczny musi być tego rodzaju, aby można było określić go mianem "ważnego". Użycie tego słowa podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tę przesłankę. Uwzględnia to fakt, że przedmiotem udzielanej ulgi są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2012, s. 329-330). Analizując przesłankę ważnego interesu publicznego należy mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak np. równość wobec prawa, sprawiedliwość, zaufanie do organów państwa. Oceny zaistnienia ważnego interesu publicznego w aspekcie wartości uznanych społecznie za cenne dokonuje organ. W zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że przesłanka ta nie wystąpiła w sprawie i z tą ocena należy się zgodzić. Organ zauważył, że podstawową funkcją administracyjnego postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze publicznoprawnym. W ogólnorozumianym interesie społecznym jest respektowanie obowiązku ponoszenia ciężarów pieniężnych o charakterze publicznoprawnym, w tym składek, na ubezpieczenie, zaś brak dobrowolnego wykonania takich obowiązków, nie może skutkować przerzucaniem zapłaty kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na państwo, a w konsekwencji na społeczeństwo. W odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że nie ma wątpliwości, iż w niniejszej sprawie nie występuje ta przesłanka, ponieważ brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że ściągnięcie tylko przedmiotowych kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ podatkowy nie naruszył prawa w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Przeprowadził w wystarczającym zakresie postępowanie dowodowe. Organ wskazał przesłanki, którymi kierował się wydając zaskarżone postanowienie. Okoliczność, iż nie przychylił się do żądania strony, nie przesądza o nieprawidłowości postanowienia. W ocenie Sądu, wydając zaskarżone postanowienie, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego. Organ trafnie wskazał, że skarżąca mimo wezwania organu, nie przedstawiła dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Podkreślenia wymaga, że ciężar dowiedzenia okoliczności skutkujących udzieleniem ulgi spoczywa na zobowiązanym. Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki wymienionej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Ograniczyła się jedynie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia [...] grudnia 2017 r., nie przedstawiając żadnych dowodów potwierdzających jej sytuację. Nie stwierdzono także nieściągalność od zobowiązanej dochodzonego obowiązku. Zasadnie również organ uznał, że w sprawie nie zachodzi ważny interes publiczny. Sąd podziela w tym zakresie argumentację organu przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Zauważyć należy, że egzekucja administracyjna jest prowadzona w interesie ogólnym. Jej celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązków publicznoprawnych powstających w obszarze działania administracji. Niewywiązywanie się z zobowiązań publicznoprawnych godzi w szeroko interes publiczny, sprzeciwiając się równocześnie zasadom sprawiedliwości społecznej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14). Nie ma także podstaw do twierdzenia, że ściągnięcie tylko przedmiotowych kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W skardze strona nie sformułowała żadnych konkretnych zarzutów, poza stwierdzeniem, że argumenty podane w uzasadnieniu postanowienia są chybione. W żaden jednak sposób nie uzasadniła swojego stanowiska. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.