I SA/Bd 462/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych za 2010 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta R. z [...] nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 462/11 UZASADNIENIE Skarżący wnioskiem z dnia 24 stycznia 2011r. wystąpił do Burmistrza Miasta R. o umorzenie zaległości podatkowych od środków transportowych za rok 2010. Wniosek uzasadnił zawieszeniem, a następnie likwidacją firmy, którą prowadził od 2008r. Wyjaśnił, że powodem rezygnacji z działalności gospodarczej , która była jedynym źródłem utrzymania było drastyczne pogorszenie się stanu zdrowia. Podał, że samochód stoi nieużytkowany i nie zarabia. M. J. podał, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie utrzymać sam siebie nie mówiąc o jakichkolwiek opłatach. Decyzją z dnia [...] Burmistrz odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od środków transportowych za 2010r. Organ uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że zgodnie z art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik polemizuje ze stwierdzeniami organu I instancji. Zdaniem M. J., utrata zdrowia, w wyniku której musiał zlikwidować dobrze prosperującą firmę, pozbawiając się przy tym dochodów jest zdarzeniem losowym. Argumentacja o uznaniowym charakterze decyzji umorzeniowej jest zdaniem strony złośliwością urzędników. Strona załączyła dodatkowo orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS. Rozpatrując złożony środek odwoławczy organ II instancji decyzją z dnia [...]., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta R. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do umorzenia zaległości podatkowych. Skarżący wniósł ponadto o przesłuchanie go jako osoby pokrzywdzonej losowo jak też osoby wnioskującej. W uzasadnieniu podniósł, że decyzja organu odwoławczego została wydana jedynie na podstawie dokumentów zebranych przez organ I instancji. Organ odwoławczy nie zrobił nic aby przesłuchać podatnika jako stronę w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem skarżącego SKO było zobowiązane przeprowadzić postępowanie dowodowe, a takiego nie przeprowadziło opierając się na ustaleniach organu podatkowego Urzędu Miasta w R., o których nie został poinformowany, przez co organ podatkowy naruszył 227 § 2. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę uznano za zasadną, jednak z innych powodów niż tam wskazane. W tym miejscu WSA wyjaśnia, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To oznacza, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet , gdy dany zarzut nie został podniesiony. Na początek WSA stwierdził, że poprawnie przywołano jako podstawę działania art. 67a § 1 pkt 3) op, gdyż wniosek złożony przez stronę obejmował instytucję prawa, o jakiej mowa w tym przepisie. Zapis ten oznacza, że udzielenie ulgi przyznawane jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", ale poprzedzonego oceną zaistnienia przesłanek wymienionych w przepisie prawa. Umorzenie zaległości może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Decyzje dotyczące umorzenia zaległości podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami, ale dopiero po pozytywnym zakwalifikowaniu okoliczności sprawy w ramach badania "interesu". Zakres uznania administracyjnego nie jest uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna. Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ zobowiązany jest skonkretyzować użyte w przepisie pojęcia. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na "istnieniu interesu" oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 122, 187 § 1 i 191 op. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia. Kontroli nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. W sprawie, organ pierwszej instancji (burmistrz) stwierdził, że w sprawie nie występuje zarówno ważny interes podatnika jak i interes publiczny. WSA stwierdził, że powyższe uwagi wskazują na to, iż zamknięto drogę do orzekania w ramach uznania. Skoro w sprawie prowadzonej w trybie art. 67a op nie występuje ani ważny interes podatnika ani interes publiczny, to organ po prostu nie może przyznać ulgi podatkowej. Tymczasem organ drugiej instancji, w decyzji kontrolowanej przez WSA oparł się na stwierdzeniu, że decyzja Burmistrza miała charakter uznaniowy (s. 3 decyzji). W takim wypadku naruszono art. 233 § 1 pkt 1) w zw. z art. 67a § 1 pkt 3) op. Zgodnie z art. 233 § 1 pkt 1) op, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji nie oznacza, jak na to wskazuje na pozór sformułowanie tego przepisu, że organ odwoławczy nie powinien przeprowadzić postępowania odwoławczego polegającego na zbadaniu sprawy i podjęciu ponownego rozstrzygnięcia. "Utrzymanie decyzji w mocy" jest określeniem, które: a) wskazuje formalnie na utrzymanie w mocy bytu decyzji organu I instancji, ale oznacza zarazem, że: b) treść rozstrzygnięcia organu II instancji, choć tożsama z rozstrzygnięciem organu I instancji, stanowi wynik przeprowadzonego samodzielnie przez organ II instancji postępowania. SKO utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji pominęło w uzasadnieniu to, w jaki sposób oceniło rozważania Burmistrza o braku interesu strony, o jakim mowa w art. 67a op. Można się domyślić, że skoro przyjęto (błędnie), że decyzja była orzeczeniem uznaniowym, to uznano, że wystąpiły przesłanki umożliwiające orzekania w tych ramach. Zatem nie kwestionując prawidłowości orzeczenia co do przesłanek, SKO przyjęło inaczej niż to poczyniono w decyzji pierwszej instancji. To czyni rozważania sprzeczne wewnętrznie i nie spełniające wymogów art. 233 § 1 pkt 1) w zw. z art. 67a § 1 pkt 3) op. Świadczy też o braku oceny istotnych okoliczności sprawy, co niewątpliwie może mieć wpływ na wynik sprawy. WSA przypomina, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1) p.p.s.a., stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Jednocześnie WSA zadziałał na podstawie art. 135 op. Zgodnie z tym przepisem, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sens regulacji art. 135 p.p.s.a. sprowadza się do umożliwienia zastosowania środków pozostających do dyspozycji sądu administracyjnego do aktów administracyjnych innych niż te wskazane bezpośrednio w skardze, a tym samym do rozszerzenia zakresu kontroli sprawowanej przez ten sąd na wszelkie postępowania, o ile są prowadzone w granicach danej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 1 marca 2010, II FPS 9/09, wskazał, że art. 135 p.p.s.a. nakazuje sądowi administracyjnemu zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten stanowić ma gwarancję realizacji funkcji kontroli legalności działalności administracji publicznej, o której mowa w art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 p.p.s.a. i zapobiegać sytuacji, gdy mimo przeprowadzenia kontroli w obrocie prawnym pozostałyby rozstrzygnięcia niezgodne z prawem (tak T. Woś w op. Cit., s. 441). Zakres kontroli sądowej zakreślają zatem granice sprawy, a nie zarzuty skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Odnosząc się do decyzji organu pierwszej instancji, dla porządku należy wskazać, że przez ważny interes podatnika, o którym mowa w art. 67a § 1 o.p., rozumie się nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Zaś przesłanka interesu publicznego rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (por. wyrok NSA z 19 sierpnia 2010r., II FSK 620/09). Organ ustalił, że dochodem 2-osobowej rodziny jest emerytura żony w wysokości 550 zł. Przyjął również oświadczenie podatnika, że ponosi wydatki na leczenie w kwocie 120 zł oraz, że nie ponosi żadnych opłat z tytułu czynszu, opłat za wodę i kanalizację oraz innych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Dom wynajmuje od córki. Podatnik posiada działkę rolną w miejscowości L. o pow. 1,16 ha oraz samochód ciężarowy. Posiada też zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 42.000 zł. Organ podatkowy ustalił też, że wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku czy zapomogi. Te ustalenia mają swe źródło w zebranym materiale dowodowym i WSA przyjął je w całości. Są zgodne z oświadczeniem strony. Skarżący nie podważył ich na żadnym etapie postępowania. W decyzji nie podano ile wynosi kwota wnioskowanej zaległości. W takim wypadku nie można zgodzić się z twierdzeniem, że zapłata nie zachwieje podstawami egzystencji podatnika. Oznacza to, że ocena co do braku ważnego interesu podatnika jest co najmniej przedwczesna i narusza art. 122, 187 § 1 i 191 op. Materiał dowodowy musi być zupełny, jego ocena swobodna, ale nie dowolna (art. 187 § 1 i art. 191 op). Przepis art. 191 O.p. formułuje jedną z podstawowych zasad postępowania dowodowego - zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy ocenia na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dla zbadania tego czy zapłata podatku mogłaby zachwiać podstawami egzystencji podatnika, są ważne nie tylko jego możliwości płatnicze, ale również wysokość kwoty do zapłaty. Tylko zestawienie tych dwu wartości pozwala na pełne zbadanie i ocenę zagadnienia. Organ pierwszej instancji nie dokonuje takiego zestawienia w uzasadnieniu decyzji. Brak ten może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem dla WSA i w tym wypadku wystąpiły okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 1) lit. c). Na koniec WSA wskazuje, że sprawa załatwienia wniosku wraca do organu pierwszej instancji. Organ po ustaleniu aktualnej na moment wydania decyzji sytuacji podatnika, wysokości kwoty zaległości, oceni czy występuje interes, o jakim mowa w art. 67a § 1 pkt 3) op, w takim rozumieniu, jakie przedstawiono w niniejszym wyroku. Wyraźnie oddzieli kwestie istnienia przesłanek od uznania administracyjnego. Przy takich założeniach zarzut skargi o nie przeprowadzeniu postępowania dowodowego przed SKO staje się bezprzedmiotowy. W odniesieniu do wniosku skarżącego o przesłuchanie go przez WSA, Sąd wskazuje na przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z nim Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dowód z dokumentu jest czym innym niż dowód z przesłuchania świadka. Zatem WSA nie mógłby przeprowadzić dowodu z przesłuchania skarżącego. Oznacza to, że Sąd nie mógł przesłuchać skarżącego, i to nie tylko dlatego, że nie stawił się na rozprawie mimo prawidłowego powiadomienia (podpisane przez dorosłego domownika T.D. – szwagra), Mając na względzie powyższe okoliczności, oraz art. 152 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. D. Dudra L. Kleczkowski M. Łent