I SA/Bd 478/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. T. sp. z o.o. w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. T. sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia nienależnie pobranej kwoty dotacji podlegającej zwrotowi oraz terminu od którego nalicza się odsetki postanowił: odmówić zmiany postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego rozstrzygnięcia strona nie wniosła sprzeciwu. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wpłynął kolejny wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała dochód w kwocie [...]zł, stan rachunku bankowego wynosi [...] zł. Do wniosku dołączono: bilans sporządzony na dzień [...] grudnia 2017r.; rachunek zysków i strat porównawczy za okres od [...] stycznia 2017r. do [...] grudnia 2017r. nakazy zapłaty; postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] października 2017r. odmawiające zwolnienia wierzytelności pieniężnej spod egzekucji; postanowienie [...] Sądowego oddalającego wniosek o zwolnienie zajętej wierzytelności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: deklaracje VAT-7 za miesiące od sierpnia 2017r. do stycznia 2018r.; rachunek zysków i strat za okres od lipca do grudnia 2017r.; wyciąg z rachunku bankowego; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji; listę płac; wykaz środków trwałych; zawiadomienie o zajęciu środka transportu. Ponadto w piśmie z dnia 9 marca 2018r. pełnomocnik skarżącej spółki oświadczył, że: spółka posiada wymagalne zobowiązania wobec ZUS i kontrahentów – dostawców paliwa, banków oraz pracowników; nie posiada przysługujących jej wymagalnych wierzytelności; obecnie spółka zatrudnia 12 pracowników; koszty związane z utrzymaniem siedziby spółka z trudem ponosi z bieżących przychodów (obecnie spółka w tym zakresie ma kilkumiesięczne zaległości); spółka z początkiem poprzedniego miesiąca zwróciła się do wspólników z żądaniem o dopłaty w zakresie pokrycia dopłat sądowych; dopłaty do dnia dzisiejszego przez żadnego ze wspólników nie zostały wniesione; z majątku spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. W tym miejscu wskazać również należy, że prawomocnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017r. spółce odmówiono przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. W przedmiotowej sprawie brak takich okoliczności. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. W. środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. Ponadto za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała dochód w kwocie [...]zł. Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów przychód spółki za lata 2015-2016 wyniósł odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Natomiast dochód za powyższe lata wyniósł odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Z przedłożonego rachunku zysków i strat za 2017r. wynika, że za ten okres przychody netto spółki wyniosły [...] zł. Koszty działalności operacyjnej za powyższy okres wyniosły natomiast [...] zł, w tym m.in. zużycie materiałów i energii [...] zł, usługi obce [...] zł oraz koszty wynagrodzeń [...] zł. Z ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez spółkę wynika, że jakkolwiek Spółka argumentuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł, to na koniec ubiegłego roku wykazała znaczny przychód w wysokości [...] zł a zysk wyniósł [...] zł. Uwzględniając powyższe trudno uznać, że spółka nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania, skoro w istocie jest w stanie ponosić wszelkie koszty prowadzonej działalności, w tym ww. koszty usług obcych, czy też koszty wynagrodzeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, wskazane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka nie wykazała przy tym, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego. Wykazane w dokumentach księgowych wielkości przychodu ze sprzedaży produktów, jak i kosztów działalności operacyjnej, wskazują natomiast, że spółka realizuje na dużą skalę określony umową przedmiot działalności. Podkreślić jednocześnie trzeba, że jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 na nabycie towarów i usług pozostałych za okres od sierpnia 2017r. do stycznia 2018r. spółka wydatkowała łączną kwotę [...]zł. Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy, dokumentów finansowych należy stwierdzić, że spółka osiąga znaczne przychody oraz dochody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi oraz brakiem środków finansowych. Przy czym podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Kolejną okolicznością, którą należy wziąć pod uwagę w przypadku skarżącej spółki, jest to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak też NSA w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji