I SA/Bd 486/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika B.K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 24.060 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczeń złożonych w urzędowym formularzu PPF z 16.08.2010 r., skarżący jest osobą zaliczoną do III grupy inwalidzkiej, nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki oraz siostry. Wnioskujący zaznaczył też, że nie posiada wiedzy o wysokości dochodu uzyskiwanego przez matkę. Podał, że wynajmuje mieszkanie o powierzchni 52 m² należące do zasobów Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Pismem Sądu z 20 sierpnia 2010 r. wezwano zainteresowanego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:1) dokumentów obrazujących wysokość miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez matkę oraz siostrę; 2) wyciągów z posiadanych przez wymienione rachunków bankowych lub lokat terminowych za okres ostatnich trzech miesięcy; 3) kopii zeznania podatkowego odnośnie ustalenia wysokości osiągniętego dochodu w 2009 r. lub zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, że skarżący takiego dokumentu nie składał; 4) wyciągów z posiadanych przez zainteresowanego rachunków bankowych lub lokat terminowych za okres ostatnich trzech miesięcy lub zaświadczeń potwierdzających zajęcia konta bądź likwidację; 5) kopii zeznań podatkowych odnośnie ustalenia wysokości rocznych dochodów osiągniętych w 2009 r. przez osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; 6) oświadczenia o ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego, w którym skarżący pozostaje; 7) dokumentu potwierdzającego prowadzenie czynności egzekucyjnych wobec majątku skarżącego. Wnioskiem z dnia 20 września 2010 r. zainteresowany zwrócił się o przedłużenie terminu wyznaczonego do przedstawienia wyżej wymienionych dokumentów. Zarządzeniem referendarza sądowego z 22 września 2010 r., doręczonym na adres pełnomocnika w dniu 6 października 2010 r., żądanie wnioskującego zostało uwzględnione. Do dnia rozpoznania wniosku ubiegający nie przedstawił żadnego z wymaganych dokumentów. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Modele postępowań sądowych respektują regułę, według której koszty sądowe ponosi ta strona, której działanie spowodowało ich powstanie (art.199 p.p.s.a.). Odstępstwem od niej jest instytucja pomocy prawnej mająca na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ona bowiem realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art.6 Konwencji o ochronie praw człowieka oraz podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych procesu na Skarb Państwa nie ma charakteru absolutnego, gdyż podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Wydzielona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, dokonywanej jednakże w sposób pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności ( por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Jak stanowi art.245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z wniosku wynika, że strona ubiega się o udzielenie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a mianowicie zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Ze względu na tak określone granice pomocy prawnej, skarżący winien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje wnioskującego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu, a w szczególności z zawartego w nim zwrotu " gdy osoba ta wykaże" wywodzić należy, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Stanowisko takie nie budzi wątpliwości, albowiem znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, miedzy innymi w postanowieniu NSA z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt II FZ 400/10. Podkreślić należy w kontekście powyższego, że najistotniejsze z unormowań dotyczących prawa pomocy wynikają z art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a., gdyż przepisy te pozwalają wyznaczyć kolejność działań podejmowanych w ramach postępowania rozpoznawczego, jak również wykluczają automatyzm w rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Toteż ustalenie faktów mających pierwszorzędne znaczenie dla sprawy przyznania pomocy prawnej odbywa się na podstawie oświadczeń zawartych w druku urzędowym PPF ( art.252 p.p.s.a.). Nie mniej jednak strona, występując na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od niego jest zobligowana uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki dla uwzględnienia jej żądania. Referendarz sądowy dokonując analizy możliwości płatniczych B.K. na podstawie danych zawartych formularzu PPF stwierdził, że udzielone informacje są niewystarczające do wydania pozytywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia. Takie ogólne sformułowania, jak " nie posiada dochodu" czy "brak danych" odnośnie wysokości świadczenia rentowego uzyskiwanego przez osobę, z pomocy której strona korzysta, są bez wątpienia niekompletne, mało czytelne i wybiórcze. Tym samym uznać należało, że wniosek zawarty w druku PPF nie spełnił wymogów, o których mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy [ druk PPF - ref.] powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Znaczy to, że pochodzące od strony informacje powinny w niniejszej sprawie czynić możliwym ocenę kondycji finansowej nie tylko skarżącego, ale również osób, na których utrzymaniu on pozostaje. Referendarz uznał, że umożliwiłyby to dokumenty, do których przedstawienia wezwano wnioskującego, a w szczególności zeznania podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych. Również odpowiednie zaświadczenia mogłyby potwierdzić, że skarżący ze względu na brak dochodów nie składał deklaracji podatkowych, a należące do niego niegdyś konta bankowe podlegały zamknięciu lub likwidacji, jak również, że prowadzone jest wobec jego majątku postępowanie egzekucyjne. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie stanowi, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawianych w formularzu PPF danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, referendarz na podstawie art.255 p.p.s.a. wzywa wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych. Nie budzi zastrzeżeń, iż to właśnie powyżej wskazany przepis art.255 p.p.s.a. nie tylko nakłada obowiązek współdziałania wnioskodawcy z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśniania wszystkich okoliczności mających wpływ na właściwą ocenę możliwości płatniczych zainteresowanego, lecz z drugiej zaś strony umożliwia on stronie należyte i właściwe, zależne od konkretnych okoliczności sprawy poparcie argumentów podnoszonych we wniosku. Z tych względów podmiot wezwany do uzupełnienia swoich oświadczeń winien z należytą starannością wypełnić treść stosownego wezwania, gdyż leży to w jego interesie. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych powoduje, że zawarte w druku PPF oświadczenie pozostaje niepełne i tym samym niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony inicjującej rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika, że powyżej opisana procedura weryfikacji wniosku miała miejsce w tym postępowaniu, gdyż zwrócono się do skarżącego o nadesłanie "dokumentów źródłowych" ze wskazaniem, jakie konkretnie mają to być dokumenty (K-38 akt sprawy). B.K. jednakże, nawet pomimo przedłużenia na jego wniosek terminu umożliwiającego realizację tego wezwania, nie przedstawił żadnych dokumentów na poparcie swojej argumentacji. Tym samym naruszył spoczywający na nim obowiązek, gdyż nie udokumentował zarówno w sposób wskazany w wezwaniu jak i żaden inny okoliczności przez siebie przytoczonych. A zatem, skoro strona, pomimo wezwania nie przedstawiła dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jej sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie od wpisu w całości, czy w części, to referendarz miał uzasadnioną podstawę, by wniosek oddalić. Inaczej mówiąc, skarżący oprócz stwierdzeń, że nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki oraz siostry uchylił się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jego sytuację finansową. Wobec tego przyjąć należało, że w rozpoznawanej sprawie brak pełnej wiedzy co do dochodów i koniecznych wydatków ponoszonych przez wnioskującego uniemożliwia dokonanie wszechstronnej oraz właściwej oceny możliwości finansowych, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że ubiegający jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Końcowo przypomnieć należy, że Skarb Państwa nie jest w stanie udzielać pomocy wszystkim wnioskodawcom, stąd surowe kryteria oceny ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.