I SA/Bd 491/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik - Świetlicka (spr) Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 września 2009r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę I SA/Bd 491/09 UZASADNIENIE W dniu [...] L.L., członek zarządu Spółki L. , na którego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania spółki w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne , działając przez radcę prawnego P. J. wniósł o rozłożenie ww. należności wobec ZUS - u na 36 rat oraz o umorzenie odsetek za zwłokę. Wniosek uzasadnił swoją złą sytuacją finansową i zdrowotną. Podniósł, iż w roku 2007 osiągnął przychód około 2.150 zł. miesięcznie pracując w firmie R.Sp. z o.o. Podał, że wraz z innymi pracownikami został zwolniony z uwagi na złą kondycję finansową firmy. Wskazał, że jego przewlekła choroba wymaga leczenia a koszty miesięczne, które ponosi z tego tytułu to kwota 650,00 zł. Z tego względu zadeklarował, iż jest w stanie spłacić jedynie zaległość główną natomiast spłata odsetek pociągnie za sobą skutki w postaci braku środków niezbędnych do utrzymania i na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek z uwagi na brak stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o której jest mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Organ podał, że wnioskodawca posiada majątek znacznej wartości, co do którego istnieje możliwość wdrożenia egzekucji. Organ wskazał, że egzekucję można przeprowadzić także z renty, jaką otrzymuje skarżący. Organ wskazał, że z uwagi na fakt, ze wysokość zaległości znacznie przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - nie zostaje spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4a. W opinii organu nie spełnione zostały także przesłanki rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności na ubezpieczenia społeczne( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ) gdyż przepisy te nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie , bo odnoszą się do należności za ubezpieczenia społeczne tych ubezpieczonych, którzy są jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc dotyczą wyłącznie składek na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie dotyczą składek za pracowników, a taka zaległość jest przedmiotem rozpoznania. Pismem z dnia [...] skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż w jego opinii organ naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie następujących przepisów: art. 28 cyt. ustawy i wydanie odmownej decyzji pomimo spełniania przez wnioskodawcę kryteriów pozwalających na umorzenie; art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej KPA) poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji sprzecznej ze zgromadzonym materiałem dowodowym z naruszeniem interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, w sposób osłabiający zaufanie obywateli do organów Państwa poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania; art. 9 KPA poprzez brak właściwego uzasadnienia decyzji, ograniczając się jedynie do zacytowania przepisów bez wyjaśnienia sposobu ich zastosowania w sprawie i nadanej im wykładni; art. 6 KPA poprzez działanie przez organ poza granicami ww. przepisów i nadanie im znaczenia sprzecznego z założeniem ustawodawcy. Decyzją z dnia [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując, iż skarżący posiada majątek o znacznej wartości rynkowej ( nieruchomość i samochód dostawczy), którego poszczególne składniki mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia. Organ wskazał, że istnieje możliwość skierowania działań egzekucyjnych wobec otrzymywanej przez skarżącego renty jak i zwrócenie egzekucji wobec drugiej osoby współodpowiedzialnej. W tej sytuacji (majątek, stały dochód, działalność gospodarcza ) w opinii organu nie można zastosować przepisów art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 oraz pkt 6 jak również 4a. Dodatkowo organ wskazał, że pomimo choroby skarżący jest w stanie prowadzić działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochody dodatkowe. Organ wskazał, że należności dotyczą nieopłaconych składek za pracowników i w związku z tym nie ma w sprawie zastosowania rozporządzenie z 31 lipca 2003r. W skardze do Sadu skarżący ponowił zarzuty z odwołania. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie ani procedury w stopniu mogącym mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Dlatego też, zaskarżona decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę 1. ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek 2. oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Warunkiem umorzenia jest więc wystąpienie jednej z dwóch wyżej wymienionych przesłanek, tj. ważnego interesu osoby zobowiązanej i interesu publicznego z uwzględnieniem stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Interes osoby zobowiązanej jest zwrotem niedookreślonym w ustawie, stanowi swoistą klauzulę generalną odsyłającą do systemu ocen pozaprawnych. Przy czym podkreślenia wymaga to, że zastosowanie wobec wnioskodawcy wskazanej instytucji musi być traktowane jako jego przywilej, a nie jako prawo, bowiem powołany przepis ma charakter wyjątkowy. Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że : "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Decyzja o umorzeniu należności należy do decyzji uznaniowych. To oznacza, że Ustawodawca pozostawił organowi swobodę wyboru rozstrzygnięcia, co do przyznania lub odmowy umorzenia, nawet przy zaistnieniu którejś z przesłanek pozwalających na umorzenie. W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu : stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Przy czym szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). Powyższe oznacza, że kompetencje do umorzenia należności z tytułu składek posiada wyłącznie organ rozstrzygający sprawę. Sąd może jedynie ocenić legalność wydanego indywidualnego aktu administracyjnego, w tym wypadku decyzji. Należy zauważyć, że taki charakter decyzji ogranicza rolę Sądu wyłącznie do kontroli samego procesu dochodzenia do ustaleń, czy w sprawie zaszły przesłanki umorzenia, czy organ dokonał wszelkich niezbędnych kroków, pozwalających na wyjaśnienie sytuacji materialnej i rodzinnej podatnika. A przypadku wydania decyzji uznaniowej czy nie przekroczył granic swobodnego uznania. Jak wynika z akt sprawy - organ nie stwierdził przesłanek pozwalających na umorzenie tj. art.28 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., - co oznacza, że organ odszedł od uznania poprzestając wyłącznie na stwierdzeniu, ze w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie. To stwierdzenie oznacza, że kontroli Sądu podlegał sam proces dochodzenia do takich ustaleń. Zdaniem Sądu organy dokonały wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Sytuacja skarżącego została rozważona także w kontekście przesłanek zawartych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. art. 28 w wyniku czego organy prawidłowo stwierdziły , iż w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, co wynika z faktu posiadania przez skarżącego znacznego majątku w postaci nieruchomości i samochodu dostawczego. Rozważono jednocześnie sytuację, w której pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności po spełnieniu przesłanek umarza się zaległości podatkowe, w sytuacji gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej i stan finansów publicznych z takim jednak zastrzeżeniem, iż rozporządzenie to dotyczy sytuacji gdy osoba zobowiązana jest jednocześnie płatnikiem składek za siebie a nie odpowiada za składki płacone za swoich pracowników, jak w niniejszej sprawie. W tej sytuacji Sąd podziela stanowisko organów mając na uwadze treść § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3. powołanego przepisu ww. rozporządzenia, iż nie może ono być zastosowane w sprawie, gdyż należności, których zakład dochodzi to składki na ubezpieczenia pracowników. Mając na względzie powyższe - Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).