I SA/Bd 498/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. Organ wskazał, że wnioskodawca nie złożył dokumentów rozliczeniowych w terminie do dnia [...] r. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że deklaracja DRA została przez niego złożona, a niezłożenie deklaracji wynikało z faktu automatycznego składania deklaracji przez system ZUS. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID), warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie później niż do dnia [...] r. Na dzień [...] r. skarżący nie złoży dokumentów rozliczeniowych za maj 2020r. Deklaracje rozliczeniowe wnioskodawca złożył w dniu [...] r. Organ zaznaczył, że przepisy powyższej ustawy nie przewidziały wydłużenia terminu ani okoliczności szczególnych pozwalających na złożenie stosownych dokumentów w terminie późniejszym. Zatem skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. W skardze strona wniosła o wydanie pozytywnej decyzji, skutkującej zwolnieniem z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. Skarżący wskazał, że deklaracje rozliczeniowe wysyłane są z programu "Płatnik". Do dnia [...] r. deklaracja została przekazana do wysyłki, jednak podczas procesu wysyłania dokumentów na platformę ZUS nastąpiły trudne do ustalenia błędy wysyłki. Program "Płatnik" nie mógł skutecznie połączyć się z platformą ZUS aby uzyskać status weryfikacji. Przy ponownej weryfikacji, podczas wysyłki deklaracji rozliczeniowych za następny okres rozliczeniowy automatycznie z systemu programu "Płatnik" nastąpiła ponownie wysyłka deklaracji za maj 2020 r. Do momentu otrzymania decyzji odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności skarżący nie miał wiedzy, że nastąpiło nieprzekazanie w terminie deklaracji rozliczeniowych. Skarżący podniósł, że odmowa zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. spowoduje zadłużenie w stosunku do ZUS. Stwierdził, że w obecnej sytuacji pandemii oraz powrotu obostrzeń związanych z COVID-19, nałożenie na niego obowiązku spłaty zadłużenia za maj 2020 r. spowoduje utratę płynności finansowej oraz przerwanie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Wskazał, że z uwagi na wydanie decyzji o odmowie zwolnienia z opłacania składek, skarżący w systemie ZUS będzie widniał jako dłużnik. Zaznaczył, że z uwagi na późne wydanie decyzji, pozbawiony został również prawa do złożenia wniosku o rozłożenie na raty zobowiązania lub umorzenia należności. Z uwagi na nieokreślony błąd systemu oraz późne wydanie decyzji odmownej pozbawiono go także możliwości wnioskowania do innych instytucji pomagających w tym trudnym okresie pandemii COVID-19 o dofinansowanie kosztów ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego związanych z pracownikami. Ponadto skarżący zarzucił, że decyzja o odmowie zwolnienia ze składek nie została wydana w terminie wskazanym w art. 31zq ust. 2 ustawy o COVID. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację w sprawie. Wskazał, że brak wiedzy o niezłożeniu dokumentów w terminie nie może mieć wpływu na ocenę stanu faktycznego, w którym wnioskodawca nie spełnił warunków wymaganych do uzyskania przedmiotowego zwolnienia. Organ ponadto stwierdził, że nie przekroczył terminu, o którym mowa w art. 31 zq ust. 2 ustawy o COVID. Deklaracja za maj została przekazana przez skarżącego [...] r., a decyzja odmawiająca zwolnienia wydana została [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wstępnie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...]. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, a także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Kontroli Sądu poddana została decyzja z dnia [...]., którą ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]., odmawiającą zwolnienia skarżącego z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Organ uznał odmowę za zasadną, z uwagi na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r. w obowiązującym terminie. Deklaracja rozliczeniowa za ten miesiąc została złożona do ZUS [...]., a powinna zostać przesłana nie później niż do dnia [...]. Na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] r. i na dzień [...] r., 2) w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. i na dzień [...]., 3) w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. i na dzień [...] r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z kolei, w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] r. Organ uznał odmowę zwolnienia z opłacania składek za zasadną, z uwagi na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r. w obowiązującym terminie bowiem deklaracja rozliczeniowa za ten miesiąc została złożona do ZUS [...]. W kontekście powyższego wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.). Ponownie prowadząc postępowanie organ winien uwzględnić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. Przez ten pryzmat należy również postrzegać obowiązek wynikający z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, z którego treści wynika, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020r. nie później niż do dnia [...]., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W kontekście rozpoznawanej sprawy szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Ponadto, organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji powinien uwzględnić również, że w myśl art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ powinien zatem przed wydaniem decyzji, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 K.p.a.), poinformować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.), a w przypadku możliwości wydania decyzji odmownej, powiadomić stronę o istnieniu przesłanek, które nie zostały przez nią spełnione lub wykazane (art. 79a § 1 K.p.a.). Tych obowiązków, organ w prowadzonym postępowaniu nie wykonał. Powyższe uwagi są istotne, bowiem ZUS ponownie prowadząc postępowanie winien mieć na uwadze okoliczność, że wniosek o przyznanie zwolnienia z opłacania należnych składek został opatrzony datą [...]., natomiast obowiązek przesłania stosownych deklaracji rozliczeniowych mijał z dniem [...]., a decyzja została wydana [...]. W tej sytuacji, bierność organu w poinformowaniu strony o konieczności złożenia również deklaracji w terminie do [...]. należy ocenić negatywnie. Gdyby bowiem organ przestrzegał zasad wynikających z art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a. i poinformował stronę o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie do [...]., strona miałaby możliwość złożenia deklaracji w wymaganym terminie. W rezultacie, w okolicznościach niniejszej sprawy, złożenie przez stronę deklaracji za miesiąc maj 2020r. w dniu [...]., nie powinno stanowić przeszkody do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany miesiąc. W ocenie Sądu, mając na uwadze, że stosowanie przepisów ustawy o COVID-19 powinno następować z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek, brak poinformowania strony o nie złożeniu deklaracji rozliczeniowych i konieczności ich złożenia w terminie do [...]., mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, stanowiło naruszenie art. 9 i 79a § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszenia tych przepisów, uchylenia decyzji i konieczności ponownego rozpatrzenia wniosku, organ powinien obecnie przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem ocen prawnych wyrażonych w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.