I SA/Bd 50/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 50/11 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] mocą której E. M. odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał, iż skarżąca wnioskiem z [...] zwróciła się do ZUS-u o umorzenie całości zadłużenia argumentując, iż nie miała świadomości co do jego istnienia, w sytuacji, gdy zaprzestano wobec niej w roku 2004 egzekucji ze świadczenia rentowego. Podniosła, że od września 2004r. do 2008r otrzymywała przedmiotowe świadczenie bez potrąceń. Dodatkowo wskazała na pismo organu z dnia 23 grudnia 2010 r. zaświadczające, iż zobowiązanie wobec ZUS - u zostało w całości spłacone. Organ podał, że z dokumentów przedstawionych przez stronę jak i z jej oświadczenia o stanie majątkowym wynika, ze jej dwuosobowa rodzina utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł ( po sprawdzeniu oraz z renty socjalnej syna A. w wysokości [...] zł.) Miesięczne koszty utrzymania mieszkania jak i spłaty kredytu wynoszą łącznie około [...] zł. Posiada samochód marki [...] z [...]. Podała, że leczy się na migrenę , a koszty związane z leczeniem to kwota [...] zł. Organ w oparciu o sytuację strony wskazał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność , o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych gdyż istnieje możliwość dochodzenia należności w drodze egzekucji administracyjnej. Według organu skarżąca nie jest w sytuacji, która pozwalałaby na umorzenie. Skarżąca wnioskiem z dnia [...] ponownie wniosła o rozpatrzenie sprawy wskazując, iż przedmiotowe zadłużenie powstało wskutek błędu pracownika ZUS – u. Zdaniem strony przedmiotowa zaległość winna być wyegzekwowana w roku 2004 podczas egzekucji. Strona podniosła, że o długu została poinformowana dopiero w kwietniu 2010 roku tj. po upływie 6 lat od zaprzestania egzekucji z jej renty. Dlatego za niezgodne z prawem uważa żądanie od niej zapłaty odsetek za minione 6 lat, które wynikły z błędu organu. Podała, że obecnie nie stać ją na zapłatę żądanych [...] zł., gdy na utrzymanie jej dwuosobowej rodziny po uregulowaniu opłat pozostaje wyłącznie kwota [...] zł. Organ po rozpatrzeniu wniosku uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności. Ponadto zdaniem organu w sprawie nie zaszła przesłanka ważnego interesu podatnika, o którym mowa w art. 28 ust. 3 a rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Organ przyznał, że sytuacja skarżącej jest trudna i nie można oczekiwać od niej, że ureguluje zadłużenie jednorazową spłatą. W opinii organu fakt otrzymywania stałego wynagrodzenia powoduje, że w tej sprawie należy rozważyć możliwość spłaty w systemie ratalnym. Zdaniem organu stała płaca strony wyklucza możliwość zastosowania rozporządzenia. Organ ponadto zwrócił uwagę, że zaległości względem ZUS mają pierwszeństwo przed spłatą kredytu, który spłaca zobowiązana. Skarżąca w skardze do tut. Sądu wniosła o uchylenie decyzji. Wskazała ponownie, że zaległość jest wynikiem błędu pracownika ZUS gdyż nie wiadomo dlaczego zaprzestano egzekucji w roku 2004, pomimo, że jak obecnie twierdzi organ na jej koncie istniała jeszcze zaległość. Podniosła, że z ZUS-u otrzymała pismo z dnia 23 grudnia 2010 r. informujące ją, że zadłużenie zostało spłacone. Po raz kolejny podniosła, że nic nie wiedziała o zaległości a informację o tym fakcie otrzymała po upływie 6 lat od zakończenia egzekucji. W tej sytuacji uważa, że obciążanie ją dodatkowymi odsetkami za zwłokę jest niewłaściwe. Dlatego wnosi o wyjaśnienie tej kwestii przez Sąd i o umorzenie zaległości w całości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że na mieszkaniu zobowiązanej ustanowiono hipotekę przymusową na rzecz ZUS – u. Organ w odpowiedzi na zarzut co do powstania zadłużenia wyjaśnił, że w tej sprawie skarżąca otrzymała odrębne pismo. Na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. skarżąca podtrzymując skargę ponownie wskazała, że 23 grudnia 2010 r. otrzymała z ZUS - u pismo wskazujące, iż zaległość została uregulowana. Dlatego nie rozumie skąd zadłużenie na jej koncie. Według skarżącej o całkowitej spłacie zadłużenia świadczy dodatkowo fakt, iż od września 2004r. otrzymywała świadczenie rentowe bez potrąceń. Podała, że na jej utrzymaniu pozostaje nadal syn chory na przewlekłe schorzenie schizofrenię. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu organ naruszył zasady ogólne zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 20000 r. Nr 98 , poz. 1071 ze zm. ) dalej Kpa, a w szczególności art. 7 , art. 77 jak również art. 11 Kpa zobowiązujący organy do tłumaczenia przesłanek, którymi się kierowano przy załatwianiu niniejszej sprawy. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zasadności odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 28 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. ) - dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z powyższego wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Mając na uwadze stan faktyczny sprawy należy przyznać rację organowi, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Ustawodawca jednak, w takim przypadku jak w niniejszej sprawie, przewidział możliwość umorzenia zadłużenia. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), w którym, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ prawidłowo wskazał, że taka możliwość istnieje w sytuacji gdy : • opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; • poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; • przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu organ nieprawidłowo uznał, że sytuacja strony wyklucza zastosowanie przepisów rozporządzenia z uwagi na stałą płacę skarżącej. W opinii Sądu organ winien tę sytuację wnikliwie przeanalizować biorąc pod uwagę fakt, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje przewlekle chory, dorosły syn. A ponadto strona podała, że jej sytuacja uległa pogorszeniu, co organ pominął milczeniem. Organ uznał co prawda, że sytuacja skarżącej jest trudna ale stwierdził, że stała praca nie wyklucza możliwości spłaty zaległości w systemie ratalnym pomimo, że jak wynika z akt sprawy na życie i leczenie dwojga osób pozostaje miesięcznie kwota około [...] zł. Stwierdzenie organu, ze możliwa jest spłata ratalna zdaniem Sądu wymaga wykazania przez organ, że zawarcie układu ratalnego jest realne. Organ winien zatem wskazać kwotę wolną, która strona mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Ustalenie tej kwoty winno być poprzedzone wnikliwą analizą osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków przez gospodarstwo domowe, wliczając w to również koszty leczenia przewlekle chorego syna. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę ma na uwadze również zarzut strony, iż o zadłużeniu strona dowiedziała się po upływie 6 lat od zakończenia egzekucji i zaprzestania potrąceń. Bowiem już we wrześniu 2004r. organ wypłacał stronie całość świadczenia. Ta sytuacja zdaniem Sądu uprawniała stronę do uznania, że zadłużenie zostało przez nią uregulowane w roku 2004. W sprawie nie załączono pism na które powołuje się organ , w aktach sprawy brak jest decyzji organu z dnia [...] jak i rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Toruniu w tej sprawie. Brak jest także pism organu z dnia 17 czerwca 2010 r. gdzie udzielono obszernych wyjaśnień na temat sposobu ustalenia salda . Brak ten wyłącza możliwość tut. Sądu do odniesienia się co do zgłoszonego zarzutu w kwestii powstania zadłużenia. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił tę kwestię sporną w sposób rzetelny. Wskazanie, że uczyniono to odrębnym pismem w opinii Sądu nie załatwia sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona otrzymała od Zakładu pismo z dnia 23 grudnia 2010 r. wskazujące, że : " łączna suma zajęć wynosiła [...] zł., a pismo o ostatniej racie zostało wysłane do Wydziału Rozliczeń Kont Płatników Składek i Ubezpieczonych Oddział ZUS w T. w dniu 31.08.2004r. a ww. nie przesłał informacji do tut. Inspektoratu o ewentualnie pozostałej kwocie do potracenia." Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organ nie wyjaśnił w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, czym naruszył przepisy cyt. ustawy Kpa w szczególności jej art. 7 i art. 77 jak również przepis art. 11 . Nie odniósł się wnikliwie do podnoszonych przez stronę zarzutów co do powstania zadłużenia jak i co do ratalnej możliwości jego spłaty. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien wnikliwie ocenić sytuację strony pod kątem możliwości zastosowania ww. rozporządzenia, mając na uwadze fakt utrzymywania i leczenia chorego przewlekle syna. Organ uznając, iż w przedmiotowej sprawie możliwe jest zawarcie układu ratalnego winien, po pierwsze ocenić, iż zawarcie takiego układu jest realne i wskazać kwotę wolną, którą strona mogłaby przeznaczyć na raty. Sąd nie wyręcza organu gdyż jak wiadomo w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS - owi . Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek, nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Niemniej jednak charakter decyzji nie upoważnia organu do pomijania zarzutów strony a zwłaszcza do stwierdzenia, że stałe wynagrodzenie przekreśla możliwość zastosowania cyt. rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm. ) orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności postanowiono w oparciu o art. 152 cyt. ustawy. E. Kruppik – Świetlicka L. Kleczkowski U. Wiśniewska