I SA/Bd 51/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2012 r. do grudnia 2013 r. oraz solidarnej odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 marca 2017 r. i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód za styczeń wyniósł 422,68 zł. Oświadczył również, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Rubryka zobowiązania i stałe wydatki została przekreślona. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2015-2016 z których wynika, że za powyższe okresy uzyskał dochód odpowiednio w kwotach 3.897,50 zł oraz 4.190 zł; historię rachunku bankowego; zaświadczenie o dochodach; kserokopię dowodu rejestracyjnego; zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały. Ponadto w piśmie z dnia 9 marca 2017r. skarżący oświadczył, że: nie korzystał z pomocy społecznej; mieszka nieodpłatnie w domku służbowym, który remontuje i nie płaci za prąd (pokrywa firma); dom ogrzewany jest kominkiem na drewno, którego jest pełno w stodole; samochód jest firmowy; lekarstw skarżący nie kupuje, a za środki czystości płaci firma; ubrań nie kupuje, albowiem posiada nadmiar z dobrych czasów; nie posiada oszczędności; nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziny i znajomych; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada żadnych zobowiązań kredytowych; nie posiada żadnego majątku, a prowadzone egzekucje komornicze są umarzane ze względu na brak majątku. Ponadto skarżący oświadczył, że z małżonką, która mieszka w Niemczech od 1997 r., żyje w separacji i nie posiada żadnych informacji na jej temat. Referendarz postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podał, że skarżący wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i majątkową, gdyż nie zobrazował sytuacji żony. Ponadto referendarz wskazał, że skarżący nie udokumentował umarzania prowadzonych wobec niego egzekucji komorniczych, nie korzysta z pomocy społecznej oraz jest współudziałowcem w spółce I. I. W złożonym sprzeciwie skarżący podkreślił, że nieudokumentowanie umorzenia egzekucji komorniczej wynikało z błędnego zrozumienia wezwania, w którym mowa jest o egzekucji sądowej bądź administracyjnej. Na potwierdzenie podnoszonego wcześniej faktu umorzenia egzekucji komorniczych załączył do sprzeciwu komornicze postanowienia o umorzeniu egzekucji względem wierzycieli na kwoty 3.539,88 zł i 650 zł z powodu bezskuteczności egzekucji z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych. Dodatkowo odnosząc się do twierdzenia Referendarza o byciu współudziałowcem Spółki załączył także umowę sprzedaży udziałów z dnia 10 października 2015 r. Potwierdził, że z żoną faktycznie nie ma żadnego kontaktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zgodzić się należy ze stanowiskiem Referendarza , iż pozostawanie przez małżonków w separacji faktycznej nie stanowi argumentu na przyznanie stronie prawa pomocy. Nie mniej podnieść należy, że skarżący podkreślając, iż z żoną nie jest rozwiedziony, wskazywał, że od dawna nie ma z nią żadnego kontaktu. Sytuację tę przybliżył w sprzeciwie podając, że nie posiada nawet jej adresu ani numeru telefonu i wie, że żona nie życzy sobie, by był w ich posiadaniu. Co za tym idzie, nie ma on wiedzy o tym, czy żona pracuje ani czy posiada nieruchomości. Wie jedynie, że w 2013r. korzystała ona z pomocy dla bezrobotnych. Na tle całokształtu sytuacji, mając również na uwadze zasady doświadczenia życiowego uznać należy, że skarżący wykazał brak możliwości uzyskania informacji odnośnie sytuacji materialnej żony a także brak możliwości uzyskania od niej pomocy finansowej. Sąd zwraca także uwagę na deklarowane już wcześniej, a udokumentowane na etapie sprzeciwu, twierdzenia o nieposiadaniu praw majątkowych (co zadeklarował w formularzu PPF, a jako kontrargument dla twierdzenia Referendarza przedstawił umowę sprzedaży udziałów Spółki, d.: k. 62-63 akt sądowych) oraz o umorzeniu egzekucji komorniczej (na dowód czego załączył postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 15 maja 2015 r. oraz 26 października 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji). Sąd ponadto wziął pod uwagę, że dochód skarżącego za lata 2015 i 2016 wynosił odpowiednio 3.897,50 zł oraz 4.190 zł, a za styczeń 2017 r. – 422,68 zł. Mając na uwadze, że obecnie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnych oszczędności ani żadnego majątku a prowadzone wobec niego egzekucje komornicze były umarzane ze względu na bezskuteczność egzekucji, nie można uznać, że jest w sytuacji majątkowej, która pozwoliłaby mu na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości 2.500 zł. Wobec powyższego Sąd przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na uiszczenie wymaganej kwoty wpisu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.