I SA/Bd 525/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 listopada 2011 r.. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zmianę postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] Nr [...] 1.oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata S. M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku J. S. m.in. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B., obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne. W toku postępowania egzekucyjnego pismem z dnia [...] września 2010r. J. S. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w B. zarzuty wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia. Dyrektor Izby Skarbowej w B. przekazał niniejsze pismo według właściwości Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. Postanowieniem z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, skutkiem czego postanowieniem z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmówiono uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji z powodu uchybienia terminowi do ich zgłoszenia. Pismem z dnia [...] grudnia 2010r. Pan J. S. złożył zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2010r. Nr [...] o odmowie uznania zarzutów, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...]. W dniu [...] lutego 2011r. Zobowiązany złożył wniosek o zmianę postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] października 2010r. Nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2011r. Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdził, iż kwestia podnoszona przez Zobowiązanego we wniosku, była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia, a więc postępowanie w tej sprawie, w administracyjnym toku instancji zostało zakończone. Powyższe orzeczenie J. S. otrzymał w dniu [...] kwietnia 2011 r. W dniu [...] kwietnia 2011r. J. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Stwierdził, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest błędne i niezgodne z prawem. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2011r. Nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Jedną z przesłanek bezprzedmiotowości postępowania jest tożsamość sprawy, czyli sytuacja w której sprawę wcześniej rozstrzygnięto inną decyzją ostateczną. Organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie, kwestia uznania zarzutów była już przedmiotem postępowania i wydano ostateczne orzeczenie w tej sprawie. Zatem administracyjny tok instancji został wyczerpany. Zobowiązanemu przysługiwała jedynie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, o czym został pouczony w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...]. Słusznie zatem Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowe. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Uwzględniając powyższe okoliczności organ odwoławczy stwierdził, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki zezwalające na wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmawiającego uznania zarzutów. Zatem brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, gdyż została już rozstrzygnięta postanowieniem, które jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Powyższe orzeczenie J. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu w B. z dnia [...] marca 2011r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił, iż błędnie nie uwzględniono jego zażalenia z dnia [...] kwietnia 2011r. co doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania. Podniósł, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. jest błędne i narusza prawo, wobec przyjęcia, że postanowienie z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...] zakończyło postępowanie administracyjne w toku instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W dniu [...] października 2011r. wpłynęło do sądu pismo procesowe ustanowionego z urzędu pełnomocnika, w którym podtrzymano w całości skargę oraz wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący uważa, iż podstawą prawną do zgłoszenia wniosku z dnia [...] lutego 2011r. był art. 154 par. 1 kpa, a jego uzasadnienie stanowi słuszny interes skarżącego jako strony administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazano, iż organy obu instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej dotyczące zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym na każdym jego etapie. Skutkiem nie zapewnienia skarżącemu udziału w postępowaniu jest naruszenie przepisu art. 81 kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy wskazać, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w postępowaniu egzekucyjnym, w którym to zgodnie z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze z. dalej u.p.e.a.), mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wskazanych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną, albowiem organy prawidłowo zastosowały w sprawie art. 105 § 1 kpa. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie występują okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest z jakiejkolwiek przyczyny podstaw procesowych do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to jest gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkiem czego nie jest możliwe załatwienie sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty – pozytywne czy też negatywne. Bezprzedmiotowość postępowania może zatem wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych np. przestało obowiązywać prawo będące podstawą orzekania w danej sprawie, albo przestał istnieć podmiot, którego praw i obowiązków postępowanie dotyczy. Do przyczyn przedmiotowych należy również między innymi sytuacja, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją (bądź postanowieniem) ostateczną, albowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja (postanowienie) rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji (postanowienia). W rozpoznawanej sprawie kwestia odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej została ostatecznie rozstrzygnięta postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...]. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stronie służyło prawo do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, o czym strona została pouczona a z którego to prawa nie skorzystała. W ocenie Sądu organ zasadnie, zgodnie z obowiązującym prawem przyjął, iż dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie rozstrzygające daną sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Ustosunkowując się do treści pisma procesowego z dnia [...] października 2011r., w którym to pełnomocnik podniósł nową argumentację wyjaśnić należy, iż organy nie naruszyły art. 154 par. 1 oraz art. 10 art. 81 kpa. Artykuł 154 wskazuje podstawy do uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej na mocy której strona nie nabyła prawa i stosownie do art. 126 kpa nie ma on zastosowania do postanowień. Zgodnie zaś z art. 17 par. 1 u.p.e.a. co do zasady rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Natomiast, jak już wskazano powyżej, na podstawie art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jeśli więc do wydawanych w toku postępowania administracyjnego postanowień nie mają zastosowania przepisy art. 154 to przepis ten nie może być stosowany w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślić w tym miejscu należy, iż postępowanie egzekucyjne samo przez się nie prowadzi do wydania rozstrzygnięcia, które by wywierało wpływ na sferę prawa materialnego poprzez tworzenie, zmianę bądź zniesienie obowiązków. Jego celem jest przymusowe doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązku a poszczególne czynności podejmowane w jego toku zmierzają jedynie do realizacji wskazanego celu. Przechodząc do kwestii naruszenia zasad ogólnych postępowania wyrażonych w kodeksie postępowania administracyjnego wskazać należy, iż zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie nie budzi wątpliwości stanowisko, że tylko niektóre z tych zasad można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, pozostałe zaś należy stosować odpowiednio (szerzej: D. Jankowiak Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2008, UNIMEX, str. 220-222). W wyroku z dnia 13 października 2005r. sygn. akt II FSK 215/2005 NSA podkreślił, przy tym, "art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazuje stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie wprost lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem jego specyfiki polegającej przed wszystkim na przymusowym jego charakterze a także na szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Ta reguła powinna być tez uwzględniona w zakresie interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.) w tym tez zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a.". Natomiast w wyroku z dnia 13 października 2005r. sygn. akt II FSK 642/05 NSA wskazał, że "skoro do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono zasady ogólne to one winny być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Posiłkowe zaś stosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z ratio legis ustawy". Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 10 jak i 81 kpa albowiem z uwagi na procesowy charakter podjętego przez organy rozstrzygnięcia nie miały one w sprawie zastosowania. W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za całkowicie chybione i skargę oddalić. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 cyt. Ustawy oraz par. 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (DZ. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zasądzona kwota zawiera podatek VAT. U. Wiśniewska Z. Pietrasik T. Liwacz