I SA/Bd 526/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 listopada 2011 r.. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zmianę postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] Nr [...] 1.oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata S.M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku J. S. m.in. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B., obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne. Pismem z dnia [...] września 2010r. J. S. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w B. zarzuty wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia. Dyrektor Izby Skarbowej w B. przekazał niniejsze pismo według właściwości Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. Postanowieniem z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmówiono przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów, skutkiem czego postanowieniem z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmówiono uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji z powodu uchybienia terminowi do ich zgłoszenia. Pismem z dnia [...] grudnia 2010r. Zobowiązany złożył zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmawiające przywrócenia terminu do zgłoszenia zarzutów, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...]. W dniu [...] lutego 2011r. Zobowiązany złożył wniosek o zmianę postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] października 2010r. Nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2011r. Nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdził, iż kwestia podnoszona przez Zobowiązanego we wniosku była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia, a więc postępowanie w tej sprawie, w administracyjnym toku instancji zostało zakończone. Powyższe orzeczenie zostało doręczone Zobowiązanemu w dniu [...] kwietnia 2011r. W dniu [...] kwietnia 2011r. J. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Stwierdził, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest błędne i niezgodne z prawem. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2011r. [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż z godnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Jedną z przesłanek bezprzedmiotowości postępowania jest tożsamość sprawy, czyli sytuacja w której sprawę wcześniej rozstrzygnięto inną decyzją ostateczną. Organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie, kwestia przywrócenia terminu do złożenia zarzutów była już przedmiotem postępowania i wydano ostateczne orzeczenie w tej sprawie. Zatem administracyjny tok instancji został wyczerpany. Zobowiązanemu przysługiwała jedynie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, o czym pouczono w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...]. Słusznie zatem Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowe. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Uwzględniając powyższe okoliczności organ odwoławczy stwierdził , iż w sprawie nie zaistniały przesłanki zezwalające na wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] października 2010r. Nr [...] odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. Zatem brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, gdyż została już rozstrzygnięta postanowieniem, które jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Powyższe orzeczenie J. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu w B. z dnia [...] marca 2011r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił, iż błędnie nie uwzględniono jego zażalenia z dnia [...] kwietnia 2011r. co doprowadziło do naruszenia przepisów postępowania. Podniósł, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. jest błędne i narusza prawo, wobec przyjęcia, że postanowienie z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...] zakończyło postępowanie administracyjne w toku instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W dniu [...] października 2011r. wpłynęło do sądu pismo procesowe ustanowionego z urzędu pełnomocnika, w którym podtrzymano w całości skargę oraz wniesiono o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący uważa, iż podstawą prawną do zgłoszenia wniosku z dnia [...] lutego 2011r. był art. 154 par. 1 kpa, a jego uzasadnienie stanowi słuszny interes skarżącego jako strony administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Ponadto wskazano, iż organy obu instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej dotyczące zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym na każdym jego etapie. Skutkiem nie zapewnienia skarżącemu udziału w postępowaniu jest naruszenie przepisu art. 81 kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy wskazać, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w postępowaniu egzekucyjnym, w którym to zgodnie z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze z. dalej u.p.e.a.), mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wskazanych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną, albowiem organy prawidłowo zastosowały w sprawie art. 105 § 1 kpa. Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie występują okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest z jakiejkolwiek przyczyny podstaw procesowych do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to jest gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkiem czego nie jest możliwe załatwienie sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty – pozytywne czy też negatywne. Bezprzedmiotowość postępowania może zatem wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych np. przestało obowiązywać prawo będące podstawą orzekania w danej sprawie, albo przestał istnieć podmiot, którego praw i obowiązków postępowanie dotyczy. Do przyczyn przedmiotowych należy również między innymi sytuacja, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją (bądź postanowieniem) ostateczną, albowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja (postanowienie) rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji (postanowienia). W rozpoznawanej sprawie kwestia przywrócenia terminu do złożenia zarzutów została ostatecznie rozstrzygnięta postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2011r. Nr [...]. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stronie służyło prawo do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, o czym strona została pouczona a z którego to prawa nie skorzystała. W ocenie Sądu organ zasadnie, zgodnie z obowiązującym prawem przyjął, iż dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie rozstrzygające daną sprawę w sposób ostateczny , kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Ustosunkowując się do treści pisma procesowego z dnia [...] października 2011r., w którym to pełnomocnik podniósł nową argumentację wyjaśnić należy, iż organy nie naruszyły art. 154 par. 1, art. 10 oraz art. 81 kpa . Artykuł 154 wskazuje podstawy do uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej na mocy której strona nie nabyła prawa i stosownie do art. 126 kpa nie ma on zastosowania do postanowień .Zgodnie zaś z art. 17 par. 1 u.p.e.a. co do zasady, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Natomiast, jak już wskazano powyżej, na podstawie art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jeśli więc do wydawanych w toku postępowania administracyjnego postanowień nie mają zastosowania przepisy art. 154 to przepis ten nie może być stosowany w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślić w tym miejscu należy, iż postępowanie egzekucyjne samo przez się nie prowadzi do wydania rozstrzygnięcia, które by wywierało wpływ na sferę prawa materialnego poprzez tworzenie , zmianę bądź zniesienie obowiązków. Jego celem jest przymusowe doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązku a poszczególne czynności podejmowane w jego toku zmierzają jedynie do realizacji wskazanego celu. Przechodząc do kwestii naruszenia zasad ogólnych postępowania wyrażonych w kodeksie postępowania administracyjnego wskazać należy, iż zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie nie budzi wątpliwości stanowisko, że tylko niektóre z tych zasad można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, pozostałe zaś należy stosować odpowiednio (szerzej: D. Jankowiak Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2008, UNIMEX, str. 220-222). W wyroku z dnia 13 października 2005r. sygn. akt II FSK 215/2005 NSA podkreślił, przy tym, że "art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazuje stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie wprost lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem jego specyfiki polegającej przed wszystkim na przymusowym jego charakterze a także na szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Ta reguła powinna być tez uwzględniona w zakresie interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.) w tym tez zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a.". Natomiast w wyroku z dnia 13 października 2005r. sygn. akt II FSK 642/05 NSA wskazał, że "skoro do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono zasady ogólne to one winny być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Posiłkowe zas stosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z ratio legis ustawy". Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 10 jak i 81 kpa albowiem z uwagi na procesowy charakter podjętego przez organy rozstrzygnięcia nie miały one w sprawie zastosowania. W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za całkowicie chybione i na postawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalić. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy oraz par. 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (DZ. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zasądzona kwota zawiera podatek VAT. U. Wiśniewska Z. Pietrasik T. Liwacz