I SA/Bd 536/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, październik, listopad 2004 r. oraz sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, kwiecień, maj, lipiec, sierpień, październik, listopad 2004 r. oraz sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2005 r., strona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że jego stan zdrowia oraz sytuacja rodzinna uniemożliwiają zapłacenie wpisu od skargi. Wskazał, że pozostaje od kilku lat na zwolnieniu lekarskim i jest w faktycznej separacji z żoną. Podał, że obowiązek alimentacyjny na żonę i dzieci nie jest wykonywany, w związku z czym, prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja komornicza. Zaznaczył, że posiada również zobowiązania finansowe w stosunku do Skarbu Państwa, aktualnie w tym zakresie toczy się egzekucja administracyjna. Skarżący wskazał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zawarte w przedmiotowym formularzu rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach pozostały niewypełnione. Rozpatrując złożony wniosek, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 19 stycznia 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie może ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie albowiem, pomimo stosownego wezwania Sądu, nie udokumentował w żaden sposób swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie Referendarz sądowy nie przeprowadził wnikliwej analizy jego sytuacji majątkowej, w kontekście treści oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Zarzucił, że Referendarz sądowy nie wyjaśnił, w jakim zakresie oświadczenie skarżącego jest niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej, skoro de facto nie kwestionuje wskazanych przez skarżącego faktów, m.in. statusu osoby bezrobotnej. Zdaniem strony, w przedmiotowej sprawie żądanie dodatkowych dokumentów w trybie art. 255 powołanej ustawy stanowi wyraz zakwestionowania przez Referendarza sądowego treści złożonego oświadczenia, bez jednoczesnego szczegółowego uzasadnienia powziętych w zakresie tego oświadczenia wątpliwości, tj. wskazania w jakim zakresie treść oświadczenia jest niewystarczająca do oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, przez co wezwanie charakteryzuje się dowolnością oraz jest nadmierne w stosunku do rzeczywistej potrzeby weryfikacji treści oświadczenia. Na potwierdzenie swojej aktualnej sytuacji majątkowej skarżący załączył decyzję Starosty I.o z dnia [...] o utracie prawa do zasiłku od dnia 11 lipca 2009 r. oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w I. z dnia [...] o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 10 lutego 2011 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2011 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty te na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu sądowego w kwocie 2.200 zł. Rozpatrując niniejszą sprawę należy zauważyć, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący poza wskazaniem w uzasadnieniu na stan zdrowia i związane z nim przebywanie na zwolnieniu lekarskim oraz na trudną sytuację rodzinną i materialną związaną z separacją, prowadzoną egzekucją i brakiem pracy bez prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej, nie wypełnił żadnych innych rubryk zawartych we wniosku. Rubryki dotyczące stanu rodzinnego, majątku, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, dochodów oraz innych danych, które skarżący uważa za istotne pozostały jedynie przekreślone lub wpisano w nich "brak", jako niedotyczące wnioskodawcy. W związku z tym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 16 września 2010 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Należy jednocześnie zaznaczyć, że termin na przedłożenie dokumentów był na wniosek skarżącego dwukrotnie przedłużany przez Referendarza sądowego zarządzeniami z dnia 14 października 2010 r. oraz z dnia 22 listopada 2010 r., za każdym razem o kolejne 14 dni. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona nie nadesłała żadnych dokumentów. Jedynie w załączeniu do złożonego sprzeciwu skarżący przesłał decyzję Starosty I. z dnia [...] o utracie prawa do zasiłku od dnia 11 lipca 2009 r. oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w I. z dnia [...] o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej. W wyniku dokonanej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swoich dochodów, w sytuacji gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć. Nie nadesłał m.in. orzeczenia o separacji lub innego dokumentu potwierdzającego, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, orzeczenia o obowiązku alimentacyjnym, dokumentów potwierdzających prowadzenie egzekucji komorniczej i administracyjnej, kopii zeznania podatkowego za 2009 r., wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, jak i nie wyjaśnił przyczyny takiego stanu rzeczy. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu stosownymi dowodami. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są pełne, zwłaszcza że to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji biernej postawy skarżącego w tym zakresie, Sąd nie może stwierdzić, że strona samymi oświadczeniami wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.