I SA/Bd 542/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi Z.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz Z.M. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku skarżącego na podstawie wystawionych w dniu [...]. tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za wybrane miesiące 2013r. i 2014r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, wynikające z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. W toku postępowania egzekucyjnego organ dokonał czynności egzekucyjnych zmierzających do realizacji egzekwowanej należności, w tym zajęcia wierzytelności oraz zajęcia środka transportu. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w wyniku uzyskanych kwot w związku z zastosowanymi środkami egzekucyjnymi i dokonanymi przez skarżącego wpłatami na poczet zaległości. W konsekwencji przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. postanowieniem z dnia [...]. określił stronie wysokość kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł przedstawiając wysokości opłaty manipulacyjnej i opłat egzekucyjnych powstałych w związku z zastosowanymi środkami egzekucyjnymi w rozbiciu na poszczególne tytuły wykonawcze. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. o sygn. akt SK 31/14 zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018r., poz. 1314 ze zm), dalej: "u.p.e.a.", poprzez określenie kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją oraz określenie kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w zawyżonej wysokości względem wysokości faktycznie poniesionych wydatków w trakcie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał, że w związku z niezapłaceniem przez skarżącego zaległych podatków przeprowadzono postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zastosowanie skutecznych środków egzekucyjnych spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł. Organ w tym zakresie wskazał na zastosowane przepisy art. 64c § 6a pkt 1 lit. a i b, art. 64c § 7, art. 64 § 1 pkt 4, 5 i 9, art. 64 § 5 i 6, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10, art. 64b § 1 pkt 4, art. 64c § 1 u.p.e.a. oraz opłaty naliczone do poszczególnych tytułów wykonawczych. Odnosząc się do powołanego przez skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. o sygn. akt SK 31/14 organ stwierdził, że wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów regulujących zasady naliczania kosztów egzekucyjnych. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie konieczności ustanowienia norm prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Innymi słowy, wyrok zakresowy nie wywołuje skutków prawnych uchylających. W związku z tym, zastosowane przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego. Ponieważ do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny zasadnie określił koszty na podstawie obowiązujących przepisów. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia w całości zarzucając naruszenie: - art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja", w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez zastosowanie w celu określenia kosztów egzekucyjnych wyłącznie przepisów, o których niekonstytucyjności orzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt. SK 31/14, podczas gdy prawidłowa praktyka organów powinna polegać na uwzględnieniu podczas określania kosztów egzekucyjnych wytycznych wynikających z ww. wyroku; - art. 64 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 6a u.p.e.a. poprzez określenie wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, o których niekonstytucyjność orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt. SK 31/14, podczas gdy prawidłowa praktyka organu egzekucyjnego, w świetle ww. wyroku powinna polegać na określeniu kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem faktycznych wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, nie zaś wyłącznie w oparciu o stawki procentowe wskazane na gruncie zakwestionowanych przepisów; - art. 6 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez rozstrzygnięcie sprawy przez organy na podstawie przepisu w brzmieniu uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, w konsekwencji czego, zaskarżone postanowienia nie zostały wydane na podstawie przepisów prawa, a skarżącego obciążono negatywnymi konsekwencjami zaniechania ustawodawcy wydania nowych przepisów; - art. 124 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny w trakcie egzekucji prowadzonej względem strony, które wskazywałyby na zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych w wysokości wskazanej przez organy, w szczególności brak wskazania faktycznie poniesionych wydatków oraz zaangażowanych środków w związku z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 718, t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że naruszono art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a. ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018r., poz. 1314 ze zm), dalej: "u.p.e.a." Na początek WSA uznał, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowy i nie budził wątpliwości Sądu. Poza sporem pozostaje to, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku na podstawie wystawionych przez siebie w dniu [...]. tytułów wykonawczych, które obejmowały zaległości w podatku od towarów i usług za wybrane miesiące 2013r. i 2014r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, wynikające z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. w dniu [...]. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w BGŻ BNP Parias S.A. zawiadomieniem [...]. Zawiadomienie to wraz z odpisami powyższych tytułów wykonawczych zostało doręczone w dniu [...]. Dokonano również zajęcia innych wierzytelności pieniężnych następnie w dniu [...]. spisano protokół zajęcia i odbioru ruchomości zajmując środki transportu. Ponadto organ egzekucyjny w dniu [...]. zawiadomieniem nr [...].[...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Spółdzielczym w S.. W odpowiedzi bank poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż., że zajęcie rachunku bankowego nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków. Postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w wyniku uzyskanych kwot w związku z zastosowanymi środkami egzekucyjnymi i dokonanymi wpłatami na poczet zaległości. Organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych przywołując art. 64c § 6a pkt 1 lit a i b u.p.e.a. w kwocie [...]zł. Opłaty naliczone do poszczególnych tytułów wykonawczych przedstawiono w następujący sposób: tytuł wykonawczy [...] czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %), - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie innych wierzytelności - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie ruchomości - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwlokę [...] zł x 6 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł i innych wierzytelności [...] zł). Tytuł wykonawczy [...] czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %), - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie innych wierzytelności - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie ruchomości - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 6 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł i innych wierzytelności [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - wycena rzeczoznawcy - [...] zł, czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - ogłoszenie licytacji - [...] zł. Tytuł wykonawczy [...] czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %), - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: -zajęcie innych wierzytelności - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie ruchomości - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 6 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł i innych wierzytelności [...] zł). Tytuł wykonawczy [...] czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %), - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie innych wierzytelności - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie ruchomości - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 6 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł i innych wierzytelności [...] zł). Tytuł wykonawczy [...] czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %), - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie innych wierzytelności - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - zajęcie ruchomości - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 6 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł i innych wierzytelności [...] zł), czynności egzekucyjne wykonane w dniu [...].: - ogłoszenie licytacji - [...] zł. Jak wyjaśniono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. o sygn. akt SK 31/14 ma zakresowy charakter i ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Zdaniem organu wyrok ten nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów regulujących zasady naliczania kosztów egzekucyjnych. Jego skutkiem jest jedynie potwierdzenie konieczności ustanowienia norm prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Innymi słowy wyrok zakresowy nie wywołuje skutków prawnych uchylających. W związku z tym zaskarżone postanowienie oparto o stwierdzenie, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego. Jeżeli więc do chwili obecnej ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, to organ egzekucyjny określa koszty na podstawie obowiązujących przepisów. W ocenie organu, poprawność takiego postępowania potwierdza wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 lipca 2017r. sygn. akt I SA/G1 431/17. Obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zgadza się z poglądami wyrażanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny, np.: w wyroku z 26 czerwca 2019r., II FSK 2549/17, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. (SK 31/14) nie określa innego terminu jego wejścia w życie, a zatem zgodnie z art. 190 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji wyrok ten wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, to jest dnia [...]. (Dz.U. z 2016r., poz. 1244), wywierając jednak skutek w stosunku do wymienionych w nim przepisów od momentu wprowadzenia ich do porządku prawnego. Ma on również wpływ na ocenę zgodności z prawem wydanego przed jego wejściem w życie postanowienia, skoro jego podstawę prawną stanowiły również przepisy uznane za sprzeczne z Konstytucją. Zarazem, ponieważ przepisy te – a w szczególności art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a. – uznane zostały za niekonstytucyjne tylko w pewnym zakresie, a mianowicie tylko w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, nie zostały one derogowane, pozostają elementem obowiązującego porządku prawnego i muszą być stosowane – tyle, że z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc z uwzględnieniem wymogu racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami oraz koniecznością zakreślenia ich maksymalnej wysokości. Zatem rację ma skarżący opierając zarzuty skargi na stwierdzeniu, że prawidłowa praktyka organów powinna polegać na uwzględnieniu podczas określania kosztów egzekucyjnych wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego i, że oparto rozstrzygnięcie sprawy o przepis w brzmieniu uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ponieważ organ miał obowiązek określania wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego. Tymczasem w zaskarżonym postanowieniu nie przedstawiono żadnej argumentacji w tym względzie, gdyż pomijając wskazania TK błędnie odczytano art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a. Jedynie odpowiednia argumentacja zawarta w postanowieniu mogłaby umożliwić skarżącemu polemikę z wnioskami organu. Zdaniem WSA nie można zaaprobować i pozostawić w obrocie prawnym rozstrzygnięcia ustalającego opłaty egzekucyjne i manipulacyjne bez uwzględnienia konieczności określenia maksymalnej ich wysokości, który to wymóg stawia obowiązujący ze skutkiem wstecznym wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy wyliczą wysokość opłat z uwzględnieniem reguły racjonalnej zależności od pracochłonności czynności oraz wysokości egzekwowanej należności, a także dopuszczalnej maksymalnej wysokości. Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji publicznej na mocy art. 153 p.p.s.a. uwzględnią wyrażoną w uzasadnieniu wyroku ocenę prawną. Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 200 i nast. p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.