I SA/Bd 543/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania wykonalności postanowienia 1. oddala skargę 2. przyznaje adwokatowi S. M. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...] zł [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu I SA/Bd 543/11 UZASADNIENIE Pismem z 8 lutego 2011r., zobowiązany złożył wniosek o wstrzymanie wykonalności postanowienia z dnia [...] Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o odmowie uzupełnienia postanowienia z dnia [...] Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o odmowie uznania podniesionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte ww. wnioskiem . W uzasadnieniu wskazano, iż brak jest przepisu prawa, na podstawie którego wniosek mógłby zostać rozpatrzony merytorycznie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem J. S. złożył od niego zażalenie. Uzasadniając złożony środek odwoławczy strona zarzuciła bezpodstawne uchylenie się Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego B. od merytorycznego rozpoznania sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 65 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [....] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia organu II instancji oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]., znak : [....] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżący zarzucił organowi, że błędnie nie uwzględnił zażalenia zawartych w nich zarzutów, które dotyczyły bezpodstawnego uchylenia się organu I instancji od rozpoznania jego wniosku z dnia 8 lutego 2011r. w sprawie wstrzymania wykonania postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]. nr [...], co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 65 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z dnia 12 października 2011r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik adwokat S. M.skarżącego rozszerzył zarzuty skargi wyjaśniając, że za zgłoszeniem przez skarżącego wniosku z dnia 8 lutego 2011 r. w trybie art. 154 §1 k.p.a. przemawiał słuszny interes skarżącego jako strony postępowania egzekucyjnego. Podał, że skarżący podnosi, iż jest w trudnej sytuacji materialnej i finansowej, gdyż nie posiada środków do życia, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i choruje. Ponadto jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zdaniem skarżącego stosowane środki egzekucyjne przez organ I instancji są dla niego zbyt uciążliwe z uwagi na jego ciężką sytuację rodzinną i majątkową. Pełnomocnik przedstawił zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organu obu instancji przepisów procedury administracyjnej dotyczących zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym. Organy nie zapewniły skarżącemu możliwości zapoznania się z zebranym w postępowaniu materiałem dowodowym. W aktach niniejszej sprawy brak jest zarówno końcowego oświadczenia strony na temat zebranego materiału dowodowego, jak również dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do tego materiału. Organy obu instancji w ogóle nie zawiadomiły skarżącego w tym zakresie. W konsekwencji organy naruszyły przepis art. 81 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. 2005 r. Nr 229 poz. 1954). W odpowiedzi na ww. pismo organ stwierdził, że treść jego jest bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1) w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz.1071) ze zm.) oraz w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 j.t. ze zm.), organ odwoławczy wydaje postanowienie, w którym utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie. Utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji nie oznacza, jak na to wskazuje na pozór sformułowanie tego przepisu, że organ odwoławczy nie powinien przeprowadzić postępowania odwoławczego polegającego na zbadaniu sprawy i podjęciu ponownego rozstrzygnięcia. "Utrzymanie postanowienia w mocy" jest określeniem, które: a) wskazuje formalnie na utrzymanie w mocy bytu postanowienia organu I instancji, ale oznacza zarazem, że: b) treść rozstrzygnięcia organu II instancji, choć tożsama z rozstrzygnięciem organu I instancji, stanowi wynik przeprowadzonego samodzielnie przez organ II instancji postępowania. Organ zastosował powyższy przepis i stwierdził, że stosownie do art. 105 § 1 kpa postępowanie z wniosku skarżącego było bezprzedmiotowe. Jest to stwierdzenie poprawne w świetle prawa. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem. W sprawie, organ uznał, że z taką sytuacją miał do czynienia, gdyż brak było normy prawnej, w oparciu o którą Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. mógłby merytorycznie odnieść się do żądania. Powiązał to z instytucją prawną jaką było wstrzymanie wykonania orzeczenia o odmowie uzupełnienia innego z orzeczeń. Z takim stanowiskiem nie zgodził się skarżący, gdyż uznał, że organ bezpodstawnie uchylił się od orzeczenia merytorycznego w sprawie. WSA stwierdził, że rozwiązanie tak nakreślonego sporu łączy się z rozstrzygnięciem kilku zagadnień. Należałoby zacząć od tego, że Sąd w całości przyjął stan faktyczny ustalony w sprawie. Skarżący tego stanu nie podważał. Następną z kolei jest kwestia, czy organ prawidłowo przyjął, że w sprawie brakowało normy prawnej, w oparciu o którą Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. mógłby merytorycznie odnieść się do żądania. W ocenie Sądu, poprawnie powołano się na art. 143 kpa, gdyż właśnie ten przepis odnosi się do spornej instytucji. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia, jednakże organ administracji publicznej, który wydał postanowienie, może wstrzymać jego wykonanie, gdy uzna to za uzasadnione. Sąd zgadza się z twierdzeniem wyrażonym w piśmiennictwie, że z wykładni systemowej komentowanego przepisu wynika, że organ administracji publicznej może wstrzymać wykonanie tylko własnego postanowienia i tylko postanowienia zaskarżonego w drodze zażalenia, oraz że uprawnienie to nie służy organowi właściwemu do rozpatrzenia zażalenia (organowi drugiej instancji). Ocena, czy wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia jest uzasadnione, należy do uznania organu administracji publicznej, który wydał postanowienie. (por.: Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, komentarz LEX/el. 2011, Komentarz aktualizowany do art.143 Kodeksu postępowania administracyjnego, stan prawny: 2011.07.01). Podkreślenia wymaga to, że art. 143 kpa może mieć zastosowanie jedynie w stosunku do postanowień co do których zachodzi prawdopodobieństwo ich uchylenia, co szczególnie wynika z faktu, że nie tylko służy na nie zażalenie, ale to zażalenie zostało złożone. Łączy się to z wykonalnością postanowienia. Postanowienie o odmowie uzupełnienia wydane w trybie art. 111 kpa nie jest orzeczeniem wykonalnym. Nie przysługuje też na nie zażalenie. Zatem nie zostało (bo nie mogło) objęte art. 143 kpa, ani żadnym innym przepisem z którego wynikałoby, że można wstrzymać wykonanie tego postanowienia. Skoro nie ma zagrożenia wykonaniem postanowienia, to nie ma czego wstrzymywać. Brak podstawy prawnej wstrzymania wykonania postanowienia należy odróżnić od bezzasadności żądania wstrzymania wykonania, o jakiej mowa w art. 143 kpa. O bezzasadności żądania wstrzymania wykonania można mówić dopiero, gdy prawo przewiduje wstrzymanie wykonania konkretnego aktu. Tyle o tym, czy organ prawidłowo przyjął, że w sprawie brakowało normy prawnej, w oparciu o którą Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. mógłby merytorycznie odnieść się do żądania. Przechodząc do dalszego zagadnienia, WSA uznaje, że poprawnie Dyrektor stwierdził, że w sprawie nie miał zastosowania art. 65 kpa, o jakim mowa również w skardze. Przepis ten dotyczy właściwości organu. Kompetencje, a więc możliwość rozstrzygania sprawy przez dany organ, jest odrębnym zagadnieniem od braku możliwości pozytywnego, tu: merytorycznego, załatwienia wniosku podatnika. Organ wydający zaskarżone postanowienie nie oparł się w swych stwierdzeniach na tym, że brakuje mu kompetencji do rozstrzygania w sprawie, ale, że brakuje podstaw prawnych do zastosowania instytucji wstrzymania. Na koniec Sąd stwierdza, że jakkolwiek nie oczekuje się od skarżącego znajomości prawa, to jednak dziwią argumenty, jakimi podpiera się występujący w sprawie adwokat S.M., powołany z urzędu nie tylko w tej sprawie, ale i w kilkudziesięciu innych sprawach sądowo administracyjnych skarżącego. Przede wszystkim, stosownie do art. 154 § 1 kpa, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie wiadomo, w jaki sposób adwokat S. M. łączy postanowienie kontrolowane w sprawie z decyzją, o jakiej mowa w przepisie, na który się powołuje. WSA nie znajduje podstaw do tego, by organ był zobowiązany zastosować wskazany przepis. Równie nieuzasadnione są pozostałe zarzuty adwokata. WSA zgadza się ze stanowiskiem Dyrektora wyrażonym w odpowiedzi na pismo pełnomocnika z urzędu. Usprawiedliwione w świetle prawa jest stanowisko, że zarzut oparty o art. 10 kpa może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Dopiero wykazanie jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki miało to wpływ na wynik sprawy daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ poniósł, że w piśmie procesowym nie wskazano na czym ma polegać naruszenie art. 10, a co za tym idzie także art. 81 powołanej ustawy, ograniczono się tylko do ogólnego stwierdzenia czego dotyczą poszczególne artykuły. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz art. 151 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.), czyli 240 zł plus 55,20zł podatku VAT, obliczonego wg. stawki 23%. L. Kleczkowski D. Dudra M. Łent