I SA/Bd 544/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 11 sierpnia 2025 r., nr 0401-IEE1.7113.59.2025.4 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku J. P. z udziału wynoszącego 1/6 w użytkowaniu wieczystym gruntu i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, położoną w S. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. W dniu [...] maja 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] sporządził wezwanie do zapłaty (zajęcie nieruchomości). W dniu [...] listopada 2023 r. skarżący wpłacił, jako właściciel zajętego udziału w nieruchomości, na rachunek organu egzekucyjnego kwotę [...]zł. W związku z dokonaną wpłatą egzekucja została zakończona. W piśmie z dnia [...] stycznia 2025 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego w [...] skarżący wniósł o stwierdzenie nadpłaty nienależnie uiszczonego zobowiązania podatkowego w kwocie [...]zł. Zdaniem skarżącego, egzekwowane należności w dniu dokonania wpłaty były przedawnione i tym samym zapłata zobowiązania przez podmiot nie będący podatnikiem ani też dłużnikiem rzeczowym, przyjęta została przez organ egzekucyjny nienależnie. W związku z tym skarżący wniósł o stwierdzenie nadpłaty i zwrot nienależnie uiszczonego zobowiązania w kwocie [...]zł wraz z oprocentowaniem od dnia dokonania do dnia zwrotu. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, gdyż rozstrzygnięcie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Pismem z [...] czerwca 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w podaniu z dnia [...] stycznia 2025 r. Odpowiadając na wezwanie, w piśmie z dnia [...] czerwca 2025 r., skarżący zażądał zwrotu kwoty nienależnie wyegzekwowanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Podkreślił, że pobranie środków nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 71ca § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."), który określa krąg osób, od których organ egzekucyjny może przyjąć zapłatę należności pieniężnej, odsetek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył, że nie należy do kręgu wskazanych w nim osób oraz nie ma obowiązku do wskazania normy prawnej swojego żądania. Ponadto wskazał, że żaden przepis ustawy nie uprawniał organu egzekucyjnego do przyjęcia i zaliczenia wpłat w poczet zadłużenia J. P.. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zawartego w podaniu z dnia [...] stycznia 2025 r. żądania zwrotu nienależnie wyegzekwowanej kwoty [...]zł. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego zażalenia postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne toczyło się wobec majątku zobowiązanego J. P. w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że "Żądanie zwrotu kwoty nienależnie wyegzekwowanej" nie znajduje podstawy prawnej w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak materialnoprawnej podstawy, do złożenia takiego wniosku do organu egzekucyjnego, powoduje natomiast niemożność wszczęcia i prowadzenia postępowania w tym zakresie. Powyższe stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania. W rezultacie, zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], prawidłowo zastosował przepis art. 61a § 1 k.p.a. i odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku skarżącego wskazując, że zachodzi przeszkoda do jego merytorycznego rozpoznania. Nadto, organ przywołując treść art. 1a pkt 20 u.p.e.a. stwierdził, że skarżący nie jest zobowiązanym w przedmiotowej sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że zmiany w prawie własności, jakie nastąpiły po zajęciu pismem z [...] maja 2017 r. należącego do zobowiązanego udziału wynoszącego 1/6 w użytkowaniu wieczystym gruntu i budynku, stanowiącym odrębną nieruchomość nie skutkują przyznaniem skarżącemu statusu zobowiązanego. Organ podkreślił, że skarżący nie jest również uczestnikiem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Zatem nie przysługują mu środki prawne, jakimi dysponuje zobowiązany, czy inny uczestnik postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Skarżący nie może zatem podnosić zarzutów dotyczących przedawnienia obowiązku, czy celowości zastosowanego środka egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, z uwagi na wydanie ich z naruszeniem przepisów prawa. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozstrzygnięcia żądania zwrotu nienależnie wyegzekwowanej kwoty w postępowaniu egzekucyjnym; 2) art. 24 k.p.a. poprzez brak wyłączenia od udziału w sprawie pracownika, który wcześniej podjął decyzję o zajęciu udziału w nieruchomości, co budzi wątpliwości co do jego bezstronności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku J. P. (wuja skarżącego) z udziału wynoszącego 1/6 w użytkowaniu wieczystym gruntu i budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, położoną w S., przy ul. [...]. W dniu [...] listopada 2023 r. skarżący wpłacił jako aktualny właściciel zajętego udziału w nieruchomości, na rachunek organu egzekucyjnego kwotę [...]zł. W związku z dokonaną wpłatą egzekucja została zakończona. Pismem z dnia [...] stycznia 2025 r. skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nadpłaty nienależnie uiszczonego zobowiązania podatkowego w kwocie [...]zł. Zdaniem skarżącego, egzekwowane należności w dniu dokonania wpłaty były przedawnione i tym samym zapłata przez niego zobowiązania, przyjęta została przez organ egzekucyjny nienależnie. Pismem z dnia [...] czerwca 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w podaniu z dnia [...] stycznia 2025r. Odpowiadając na to wezwanie, w piśmie z dnia [...] czerwca 2025 r. skarżący wskazał, że żąda zwrotu nienależnie wyegzekwowanej kwoty. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił wszczęcia postepowania w sprawie żądania zwrotu kwoty [...]zł. Po rozpatrzeniu zażalenie organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zatem kwestia zasadności odmówienia przez organ wszczęcia postępowania w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o zwrot nienależnie wyegzekwowanej kwoty. Podstawą rozstrzygnięcia organu był art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18), obowiązującej od dnia 11 kwietnia 2011 r. Wskazana wyżej nowelizacja kodeksu pozwala na wyraźniejsze niż dotychczas, rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego - jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia co do istoty żądania strony przez wydanie decyzji administracyjnej. Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Innymi słowy, podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 k.p.a., wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przesłanki o charakterze przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie istotne jest wystąpienie przesłanki przedmiotowej. Przesłanka przedmiotowa wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają m.in. podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z dnia 9 września 2015 r., III UK 16/15; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18). W ocenie Sądu rację ma organ, że żądanie zwrotu kwoty nienależnie wyegzekwowanej nie znajduje podstawy prawnej w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak materialnoprawnej podstawy, do złożenia takiego wniosku do organu egzekucyjnego, powoduje niemożność wszczęcia i prowadzenia postępowania w tym zakresie. W konsekwencji organ zasadnie uznał, że nie było możliwe rozpatrzenie w sposób merytoryczny powyższego żądania i zasadnie zastosował w rozpatrywanej sprawie art. 61a § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze organ nie naruszył tego przepisu. Zarzuty strony koncentrują się wokół przedawnienia zobowiązania podatkowego J. P.. Według skarżącego zobowiązanie to wynika z nieuregulowania należnego podatku od towarów i usług za maj 2002 r. i grudzień 2003 r. Skarżący twierdzi, że wskutek przedawnienia zobowiązanie to wygasło i kwota [...]zł została przyjęta przez organ egzekucyjny nienależnie. Zdaniem jednak Sądu, wszelkie zarzuty związane z prowadzoną egzekucją z nieruchomości, w tym zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego, powinny być podnoszone w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. P.. Zarzut przedawnienia nie może być obecnie rozpatrywany w jakimś odrębnie wszczętym przez organ postępowaniu. Nieuzasadniony jest też zarzut naruszenia art. 24 k.p.a., gdyż przepisy prawne nie przewidują wyłączenia pracownika w sytuacji, gdy kiedyś jako kierownik działu egzekucji podjął decyzję o wszczęciu egzekucji z 1/6 udziału w nieruchomości, a obecnie prowadzi sprawę skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.