I SA/Bd 549/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku oddala skargę M. O. (Skarżący) w dniu [...] czerwca 2020 r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w B., za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus, wniosek o przyznanie płatności na rok 2020 z dołączonym Oświadczeniem o kontynuacji realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w przypadku przeniesienia posiadania gruntów. Zgodnie z powyższym oświadczeniem, Skarżący przejął w dniu [...] kwietnia 2020 r. posiadanie użytków rolnych od innego producenta rolnego i zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Przedmiotowy wniosek wraz z oświadczeniem o przejęciu posiadania gruntów objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym nie zawierał umowy, na podstawie której nastąpiło przekazanie gruntów ornych. Skarżący w pisemnym wyjaśnieniu wskazał, iż wiosną 2020 r. nabył udziały spółki [...], która realizowała program rolno-środowiskowo-klimatyczny, przy czym w związku ze stanem epidemii wszelkie ustalenia pomiędzy nim a spółką odbyły się telefonicznie. Skarżący twierdząc, że jest jedynym posiadaczem i użytkownikiem gruntów wskazanych we wniosku na rok 2020, nie przedłożył stosownej umowy przeniesienia tych gruntów. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. z uwagi właśnie na brak stosownej umowy potwierdzającej przeniesienie posiadania gruntów, w dniu [...] lutego 2021 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącego o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2020. Skarżący w dniu [...] lutego 2021 r. nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniając to tym, że w dniu [...] lutego 2021 r. otrzymał pismo od przekazującego grunty – spółki z o.o. [...] z o.o. wraz z dokumentem "potwierdzenie przejęcia użytkowania gruntów" z dnia [...] lutego 2021 r., a zatem ustały przesłanki uchybienia ewentualnych terminów, co było od niego niezależne. Rozpatrując przedmiotowy wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał w dniu [...] marca 2021 r. postanowienie, na mocy którego odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie instytucja przywrócenia terminu nie może znaleźć zastosowania z przyczyn wynikających wprost z przepisów szczególnych, zawartych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcie bezpośredniego, a także przepisów szczególnych, określonych w przywoływanym powyżej rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Dyrektor uznał, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu na złożenie wszystkich dokumentów koniecznych do uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w przypadku przejęcia posiadania gruntów rolnych objętych zobowiązaniem. Obowiązek dołączenia do wniosku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, w wyniku którego zostało przeniesione posiadanie, wynika wprost z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, którego znajomość strona potwierdza każdorazowo ubiegając się o przyznanie płatności. Wniosek na rok 2020 Skarżący złożył w dniu [...] czerwca 2020 r. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jednak nie dostarczyła umowy, wskazanej w § 29 ust. 5 pkt rozporządzenia. Dopiero po wezwaniu organu, w dniu [...] sierpnia 2021 r. Skarżący wskazał, że grunty zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności przejął od [...] Sp. z o.o. na podstawie ustaleń telefonicznych. W związku z treścią wyjaśnień, Skarżący nie przedłożył umowy wymaganej na podstawie przepisów rozporządzenia. Decydując się na złożenie wniosku w specyficznej sytuacji, określonej w przywoływanym powyżej przepisie, strona dochowująca należytej staranności powinna mieć świadomość, że przyznanie płatności będzie możliwe dopiero po spełnieniu wszystkich określonych warunków. Tym samym strona jeszcze przed złożeniem wniosku powinna podjąć działania zmierzające do ich spełnienia. W ocenie organu z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, żeby działania takie zostały podjęte. W szczególności nie może to wynikać z pisma prezesa zarządu [...] Sp. z o.o. z dnia [...] sierpnia 2020 r., złożonego w Biurze Powiatowym ARiMR w B. przez Skarżącego dopiero w dniu [...] lutego 2021 r., gdyż z pisma tego nie wynika, kiedy Skarżący wystąpił o wydanie przez spółkę stosownego dokumentu. W wyjaśnieniach z dnia [...] sierpnia 2020 r. również brak jest jakiegokolwiek wskazania, że Skarżący w ogóle zwracał się do [...] Sp. z o.o. w tej sprawie. W ocenie organu odwoławczego dokumenty przedłożone przez stronę wskazują na to, że działania mogące zmierzać do uzupełnienia stwierdzonych braków Skarżący podjął dopiero po wezwaniu, chociaż powinien mieć świadomość istnienia obowiązku złożenia wniosku o przyznanie płatności wraz z wymaganymi załącznikami. Ponadto o wskazanych okolicznościach Skarżący poinformował organ dopiero w dniu [...] lutego 2021 r. Zdaniem organu z samego faktu, iż potwierdzenie przejęcia użytkowania gruntów rolnych datowane jest na [...] lutego 2021 r. nie wynika, że dokument taki nie mógł być uzyskany przez Skarżącego wcześniej. Zebrane dokumenty w ocenie organu wskazują na całkowitą bierność strony w okresie pomiędzy sierpniem 2020 r. a lutym 2021 r. Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor Oddziału regionalnego ARiMR podzielił ocenę Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, że strona nie uprawdopodobniła, by uchybienie terminu do przedłożenia dokumentu, o którym mowa w § 29 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia nastąpiło bez jej winy. W ocenie Dyrektora przedstawione okoliczności są wystarczające do przyjęcia braku możliwości przywrócenia terminu na uzupełnienie braków formalnych, nie została bowiem spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 58 Kpa. Organ dodał, że przepisy jednoznacznie wskazują na obowiązek przedłożenia przez stronę ubiegającą się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w przypadku przeniesienia posiadania gruntów objętych tym zobowiązaniem umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, w wyniku której doszło do przeniesienia posiadania gruntów lub jej kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem. W ocenie organu odwoławczego, takie sformułowanie wskazanego przepisu wyklucza możliwość przyznania płatności w przedmiotowej sytuacji na podstawie umowy zawartej ustnie. Nie kwestionując wynikającej wprost z przepisów kodeksu cywilnego zasady swobody umów, na którą powołuje się pełnomocnik strony w zażaleniu należy jednak zauważyć, że zasada ta podlega ograniczeniu na podstawie przepisu szczególnego, jakim jest § 29 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Ponadto pismo [...] Sp. z o.o. nie wskazuje ani tego, kiedy ewentualna umowa ustna została zawarta, ani jej warunków. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie: - art. 58 § 1 kpa przez błędne uznanie, że strona nie uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu na uzupełnienie braków doszło nie z jej winy; - art. 58 § 2 zd. 2 kpa w zw. z § 29 ust. 5 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020; poprzez błędne uznanie, że strona nie dopełniła czynności, dla której był określony termin – podczas gdy dokument – potwierdzenie przejęcia użytkowania gruntów należy uznać za "inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a). Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. W przedmiotowej sprawie Skarżący - stosownie do § 29 ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415 ze zm.) - do wniosku, związanego z przejęciem posiadania gruntów objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, oprócz dokumentów określonych w § 20 rozporządzenia, jako nowy posiadacz gruntów powinien dołączyć umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym podjętym przez rolnika, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza lub przez występującego w sprawie pełnomocnika będącego radcą prawnym albo adwokatem albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji. Ponieważ Skarżący nie dopełnił tego obowiązku, wnioskował o przywrócenie terminu na spełnienie powyższego wymogu, na co organ nie wyraził zgody. Tak więc w przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do kwestionowania ustalenia organu, iż Skarżący nie dopełnił obligatoryjnych przesłanek z art. 58 kpa, a zwłaszcza uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Należy wskazać, że instytucja przywrócenia terminu z art. 58 kpa ma charakter wyjątkowy, a podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy podmiotu wnoszącego o przywrócenie terminu w jego uchybieniu oraz uprawdopodobnienie tej okoliczności. Odwołanie się w art. 58 § 1 Kpa do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Zatem o braku winy Skarżącego jako strony postępowania w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy działał on z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, całkowicie niezależnej od niego. Dopuszczenie się przez niego nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza zatem możliwość przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu Skarżący nie uprawdopodobnił, że okoliczności były całkowicie niezależne od niego i niemożliwe do przezwyciężenia. Jak wynika z chronologii zdarzeń, Skarżący złożył wniosek na 2020 r. wraz oświadczeniem o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w dniu [...] czerwca 2020 r., jednakże nie dostarczył umowy, o której mowa w § 29 ust. 5 pkt. 2 rozporządzenia. Dopiero w następstwie wezwania organu Skarżący w dniu [...] sierpnia 2021 r. podał, że grunty zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności przejął od [...] Sp. z o.o. na podstawie ustaleń telefonicznych, co uniemożliwiało przedłożenie umowy wymaganej na podstawie przepisów rozporządzenia. Skarżący dołączył pismo Prezesa zarządu [...] Sp. z o.o. z dnia [...] sierpnia 2020 r., informujące, że z uwagi na skomplikowany charakter sprawy oraz ograniczenia w działalności spółki wynikające z trwającej pandemii, pisemne potwierdzenie przejęcia gruntów nastąpi po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego przez nowy zarząd. Skarżący dokument odnoszący się do przekazania gruntów i przejęcia zobowiązania przedłożył dopiero w lutym 2021 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W ocenie Sądu trafnie wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu, że decydując się na złożenie wniosku w specyficznej sytuacji Skarżący dochowując należytej staranności powinien mieć świadomość, że przyznanie płatności będzie możliwe dopiero po spełnieniu wszystkich określonych warunków. Tym samym Skarżący jeszcze przed złożeniem wniosku powinien podjąć działania zmierzające do ich spełnienia. Jednakże z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, żeby działania takie zostały podjęte. Skarżący oprócz stwierdzenia o wykonaniu szeregu telefonów do spółki w przedmiocie dokumentu umowy, w żaden sposób tego nie potwierdził. Faktem jest więc – co zresztą organ podkreślał w postanowieniu – bierność Skarżącego w okresie od przejęcia gruntów, co wg oświadczenia Skarżącego miało nastąpić wiosną 2020 r. (Skarżący nawet nie wskazał konkretnej daty zawarcia umowy i przejęcia gruntów), do dnia wystosowania do niego wezwania i dalej, od tej daty, aż do dnia [...] lutego 2021 r., tj. nadania w placówce pocztowej wniosku o przywrócenie terminu wraz z dokumentem "Potwierdzenie przejęcia użytkowania gruntów" datowane na dzień [...] lutego 2021 r., a zatem również nie spełniające wymogu określonego przepisami w/w rozporządzenia. Przede wszystkim Sąd stwierdza, że ani z tego dokumentu, ani też z okoliczności sprawy nie wynikało, by dokument ten nie mógł być uzyskany przez Skarżącego wcześniej. Przebieg wydarzeń wskazuje zresztą przede wszystkim na to, że w momencie składania wniosku Skarżący nie przedłożył pisemnej umowy – bo ona wówczas po prostu nie istniała. W ocenie Sądu nieuprawnione jest stanowisko Skarżącego o braku jego winy w uchybieniu terminu oraz o tym, że organ wadliwie przyjął iż ma miejsce brak uprawdopodobnienia tej okoliczności. Kodeks postępowania administracyjnego wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W doktrynie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności): "Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie – tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. [...] Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu" (Komentarz aktualizowany Jaśkowska M., Wilbrandt-Gotowicz M., Wróbel A. LEX/el. 2021). Zdaniem Sądu organ rzetelnie wyjaśnił stan sprawy i stosownie do okoliczności prawidłowo ustalił brak uprawdopodobnienia przez Skarżącego, że do uchybienia terminu doszło nie z jego winy. W okolicznościach sprawy organ nie miał więc żadnych podstaw do powzięcia przeświadczenia o prawdopodobieństwie wskazywanego przez Skarżącego faktu. Tak więc te obligatoryjne przesłanki nie zostały spełnione, co czyniło niemożliwym zastosowanie przywrócenia terminu zgodnie z art. 58 kpa. Odnośnie do drugiego zarzutu (co wobec niespełnienia przesłanek art. 58 kpa ma już znaczenie marginalne) wbrew twierdzeniom Skarżącego, a zgodnie z oceną organu, przedłożony przez niego dokument "Potwierdzenie przejęcia użytkowania gruntów" z dnia [...] lutego 2021 r. nie spełnia wymogu § 29 ust. 5 pkt 2 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. Przepis ten wyraźnie wskazuje, iż do wniosku należy dołączyć umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów lub stada objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym podjętym przez rolnika lub zarządcę, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza lub przez występującego w sprawie pełnomocnika będącego radcą prawnym albo adwokatem albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji. Zatem ma to być umowa sprzedaży dzierżawy lub inna umowa, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów, nie zaś – jak w niniejszej sprawie – samo oświadczenie co do zaistniałego faktu w przeszłości. Skarżący sam wskazywał, że zawarł umowę w formie ustnej, a zatem w formie sprzecznej z określeniem z § 29 rozporządzenia. Powyższe wynika wprost ze sformułowania przepisu, który mówni, iż należy dołączyć umowę w oryginale – czyli w zmaterializowanej formie, lub poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię tej umowy. Z natury rzeczy ustna umowa nie wchodzi zatem w grę, nie spełnia bowiem powyższego wymogu. Nie można zatem przyjąć za wystarczające zawarcie umowy w formie ustnej, a następnie potwierdzenie tak zawartej umowy w innym dokumencie tym bardziej, iż to potwierdzenie dotyczy tylko niektórych elementów, ponieważ nie ma choćby daty zawarcia umowy, czy też przekazania gruntów. Trzeba wskazać, że art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.) ustalający w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 zawieszenie biegu terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego został uchylony z dniem 16 maja 2020 r., czyli przed dniem złożenia wniosku przez Skarżącego, zaś art. 15 zzzzzn(2) tej ustawy odnoszący się do podobnych sytuacji wszedł w życie dopiero w dniu 16 grudnia 2020 r., a zatem również nie ma on zastosowania do niniejszej sprawy. Reasumując, z uwagi na przytoczone powyżej okoliczności sprawy Sąd uznał, iż wobec niestwierdzenia zarzucanych uchybień proceduralnych, skarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś skarga jest bezzasadna. Mając powyższe na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem zostało ono wydane zgodnie z przepisami prawa, zatem działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.