I SA/Bd 573/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanowił odmówić przyznania prawa pomocy W skardze kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy B.M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z urzędowego formularza PPF wynika, że wnioskująca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz pozostającym na utrzymaniu rodziców studiującym synem, przy czym J.M. jest częściowo niezdolny do pracy. Skarżąca jako źródła utrzymania rodziny wskazała rentę ( 519,30 zł brutto; 335,74 zł netto) oraz uśredniony dochód z prowadzonej przez małżonków firmy P. w wysokości 1959 zł brutto. W zeznaniu podatkowym podała, że w ubiegłym roku, polegająca na skupie i sprzedaży płodów rolnych, działalność gospodarcza przyniosła ( przy przychodzie 529.132,40 zł) stratę wynoszącą 31.495,90 zł. Wśród kosztów miesięcznego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego wymieniono: opalanie pomieszczeń mieszkalnych- 280 zł, utrzymanie samochodu – 260 zł, opłaty za telefon, prąd i inne- 210 zł, zakup leków 400 zł, nauka syna – 400 zł. Na wyżywienie i zakup ubrań pozostaje rodzinie 950 zł. Majątek skarżącej, we współwłasności z mężem, stanowią: dom ( 180 m²) ; 9,35 ha nieruchomości rolnej; dwa magazyny zbożowe, budynek socjalny oraz samochód osobowy Ford Fiesta o wartości 4000 zł. Skarżąca zaświadczyła, że nie posiada zaległości podatkowych, a w ramach wsparcia bezpośredniego J.M. skorzystał z przyznanej mu płatności obszarowej. Udokumentowała też, że w styczniu 2010 r. poczyniła wydatki: 6662,15 zł (R. w O.), 9863,94 zł (F. w B.), 3799,73 zł na rzecz Raiffeisen-Leasing Polska S.A. oraz w dniu 15 marca 2010 r. 9395,22 zł ( F). Z zestawienia operacji dokonywanych na rachunkach bankowych wynika, że na koniec marca 2010 r. stan środków na rachunku firmy P. wyniósł 51,88 zł, natomiast na rachunku osobistym męża skarżącej 24,35 zł. Ponadto, przedkładając zaświadczenie Wójta Gminy C., zainteresowana udokumentowała, że dla potrzeb wymiaru podatku rolnego przeliczono, że roczny dochód z gospodarstwa rolnego sprowadza się do 25.461,50 zł. Natomiast podatek od nieruchomości ustalony został w wysokości 758 zł. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyrażoną w art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz . U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej " p.p.s.a ", strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może być przyznane osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny( art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a).W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, iż omawiana instytucja powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, bowiem intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie ma ustalenie, że jedyna wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata - wpis od skargi kasacyjnej wynosi 100 zł. Skoro bowiem zasadność wniosku o skorzystanie pomocy prawnej podlega rozpatrzeniu w dwóch aspektach, tj. uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej strony możliwości finansowych, to w tym kontekście stwierdza się, zważywszy na realia ekonomiczne, majątek oraz dochody skarżącej, że trudno uznać B.M. za osobę pozbawioną dostatecznych środków materialnych nie pozwalających na uiszczenie powyżej wskazanej opłaty. Mimo, że prowadzona wraz z mężem działalność gospodarcza przyniosła w ubiegłym roku stratę, to jednak wygospodarowanie kwoty 100 zł nie spowodowałoby uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku strony ma także to, że weryfikacja sytuacji materialnej nie sprowadza się do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale wiąże się ze zbadaniem, czy posiada ona majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że sytuacja finansowa podlega badaniu w oparciu o zobiektywizowane kryteria, a więc nie następuje na podstawie subiektywnego przekonania strony. Wprawdzie z zaprezentowanego w uzasadnieniu wniosku rachunku matematycznego wynika, że miesięczne dochody gospodarstwa domowego są wydatkowane w całości, lecz nie wszystkie wydatki mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących rodzaj daniny publicznoprawnej. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi stronę skarżącą, w tym wobec banku. Wypada w tym miejscu zasygnalizować, że wnioskodawczyni reguluje zobowiązania, które nie służą zapewnieniu podstawowych potrzeb bytowych i traktuje w sposób uprzywilejowany pewne wydatki o charakterze konsumpcyjnym. Osobista preferencja, co do kształtowania własnych wydatków nie jest zgodna z ciążącym na stronie obowiązkiem prawnym wynikającym z art.199 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej, która nie wykazała jakiekolwiek trudności z uregulowaniem rat leasingowych w wynoszących 3.799,73 zł miesięcznie. Zobowiązanie o charakterze kredytu bankowego nie może być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Ponadto skarżąca ujawniła w swoim oświadczeniu posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu. Nie jednakże można uznać za niezbędne kilkusetzłotowych wydatków związanych z eksploatacją pojazdu. Wskazać bowiem należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Również uwidocznione na rachunku bankowym, a dokonane w ostatnim okresie operacje, obejmują kwoty znacznej wysokości, co świadczy o płynności finansowej firmy, a w zestawieniu z wysokością kwoty wpisu potwierdzają, że wymagana opłata nie stanowi wygórowanej kwoty. Skarżąca wprawdzie nie posiada środków finansowych na rachunkach bankowych, ale dysponuje majątkiem wielokrotnie przewyższającym kwotę wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto, skoro strona nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, to nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Także fakt, że w ostatnim roku firma P. nie osiągnęła dochodu, sam w sobie nie przesądza o konieczności przyznania prawa pomocy. Strata w prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, zapisem księgowym i nie stanowi jednoznacznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie z ponoszenia z kosztów sądowych ( por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09). Odnosząc się do kwestii poczynionych wydatków znajdujących odzwierciedlenie w przedstawionych przez stronę kopiach przelewów zwrócić wypada uwagę, że co do zasady działalność gospodarcza przynosi dochody w konsekwencji poczynienia określonych nakładów, a nie odwrotnie. Odbiegając od powyższego, wnosząca skargę kasacyjną winna liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w związku z realizacją swoich praw przed sądem. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Sam w sobie wymóg ponoszenia kosztów nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest uzasadniony koniecznością właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Z tych względów wniosek o udzielenie pomocy prawnej należało ocenić negatywnie i na podstawie art.246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.