I SA/Bd 575/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent (spr) sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta G. z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz skarżącego P. K. kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Pismem z dnia 17 marca 2009 r. P. K. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] wystawionego przez Prezydenta G., obejmującego należność pieniężną z tytułu mandatu karnego w wysokości [...] zł. Strona podniosła zarzuty naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U 1/07 oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 powołanej ustawy poprzez określenie "mandat karny kredytowy" zamiast "mandat karny kredytowany". Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania wobec nieistnienia obowiązku zapłaty i uchylenie dokonanego zajęcia wynagrodzenia za pracę. Pismem z dnia 23 marca 2009 r. Prezydent G. wystąpił do Straży Miejskiej w G. o zajęcie stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W odpowiedzi, Komendant Straży Miejskiej w G. poinformował, że mandat został nałożony prawidłowo i w sprawie nie zaszły przesłanki do wstrzymania przedmiotowego tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Prezydent G. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. Na postanowienie organu I instancji strona wniosła zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła ponownie naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U 1/07 oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 powołanej ustawy poprzez określenie "mandat karny kredytowy" zamiast "mandat karny kredytowany". Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowy mandat karny kredytowany w kwocie [...] zł został przez zobowiązanego przyjęty w dniu 10 listopada 2006 r., co potwierdza jego własnoręczny podpis znajdujący się na blankiecie mandatu nr [...]. Z tym dniem niniejszy mandat uprawomocnił się, zaś obowiązkiem P. K. było uiszczenie kwoty [...] zł w terminie siedmiu dni od daty jego przyjęcia. W związku z niewypełnieniem powyższego obowiązku, organ egzekucyjny tj. P. G. wszczął postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się zobowiązany, wszedł w życie w dniu 28 marca 2007 r., a więc już po dniu, w którym został przyjęty mandat karny i powstał obowiązek jego uiszczenia. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie mają mocy retroaktywnej. Wchodzą one w życie najwcześniej w dniu ogłoszenia ich w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, bądź z mocą późniejszą, o ile tak zdecyduje w danym wyroku Trybunał Konstytucyjny. Tym samym mandat karny nr [...] został nałożony prawidłowo, a więc zarzut o nieistnieniu obowiązku jego zapłaty jest, zdaniem Kolegium, nieuprawniony. Odnosząc się do drugiego zarzutu użycia w tytule wykonawczym określenia "mandat karny kredytowy" zamiast "mandat karny kredytowany" organ stwierdził, że sformułowanie to jest jedynie niezręcznością językową, czy też omyłką pisarską i nie zmienia treści obowiązku, który wynika z prawomocnego mandatu kredytowanego. Na postanowienie organu II instancji P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo nieistnienia obowiązku w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U 1/07. Strona wniosła o uchylenie postanowienia organu I i II instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu strona nie zgadzając się z argumentacją organu dotyczącą obowiązywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, powołała się na art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) i podniosła, że z przepisu tego można wyprowadzić wniosek, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są skuteczne z mocą wsteczną. Zatem organy respektując wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinny podjąć wszelkie działania w celu wyeliminowania skutków wcześniejszego zastosowania przepisów niekonstytucyjnych dotyczących nakładania mandatów karnych przez funkcjonariuszy Straży Miejskiej. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 09 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 960/07, który stwierdził, że domaganie się wyegzekwowania mandatu karnego na podstawie nieistniejącej podstawy prawnej nie odpowiada standardowi praworządnego działania i jest zaprzeczeniem realizacji nakazu eliminowania skutków rozstrzygnięcia wydanego na podstawie aktu normatywnego uznanego za niekonstytucyjny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Istotne dla sprawy jest to, że zgodnie z art. 33 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 j.t. ze zm.), podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Z kolei stosownie do § 17 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. z 2003r., Nr 14, poz. 144 ze zm.), strażnicy straży gminnych (miejskich) są uprawnieni do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczających dozwoloną prędkość. Czynności wskazane w ust. 1 pkt 1 lit. b i c wykonywane są przez strażników straży gminnych (miejskich) wyłącznie przy użyciu urządzeń samoczynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości lub niestosowanie się do wskazań sygnalizacji świetlnej (ust.2). Z drugiej strony, w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. Nr 123, poz. 779 ze zm.), czytamy, że straż wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego (art. 10 ust.1). W art. 11 wyszczególniono zadania straży. I stosownie do art. 12 ust. 1 - strażnik wykonując zadania, o których mowa w art. 10 i 11, ma prawo do: 1) udzielania pouczeń, 2) legitymowania osób w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości, 3) ujęcia osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia i niezwłocznego doprowadzenia do najbliższej jednostki Policji, 4) nakładania grzywien w postępowaniu mandatowym za wykroczenia określone w trybie przewidzianym przepisami o postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Natomiast w art. 100 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia zapisano, iż ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Grzywna ta stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałoży ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego - stanowi dochód tej jednostki samorządu. Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, że funkcjonariusz Straży Miejskiej nałożył mandat karny kredytowany za przekroczenie dopuszczalnej prędkości w miejscowości. Zobowiązany nie uiścił należności wynikającej z przedmiotowego mandatu i wystawiono tytuł wykonawczy, który następnie skierowano do egzekucji administracyjnej. Skarżący wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty z uwagi na treść art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 19966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954). Wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U 1/07 opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 28 marca 2007 r. (Nr 53, poz. 359) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 ze zm.) jest niezgodny z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że z dniem publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw, zaskarżone przepisy rozporządzenia utracą moc obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny nie widział bowiem podstaw, by przedłużać obowiązywania przepisów w sposób jawny i oczywisty godzących w reguły konstytucyjne. Tym samym z dniem 28 marca 2007 r. utraciły moc wymienione w wyroku przepisy rozporządzenia uprawniające strażników straży gminnych (miejskich) do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczających dozwoloną prędkość (§ 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz wykonywania tej czynności przy użyciu urządzeń samoczynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości (§ 17 ust. 2). Podobny pogląd co do konstytucyjności wymienionych przepisów wyraził Sąd Najwyższy stwierdzając, że uprawnienia (kompetencje) straży gminnych (miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczającymi dozwoloną prędkość, wynikające z § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), nie miały umocowania w unormowaniach ustawowych (tak wyrok SN z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt III KK 488/06). Należy wskazać, że wszczęcie egzekucji w niniejszej sprawie nastąpiło przez doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów rangi podustawowej, uprawniających strażników straży miejskiej do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w przypadku przekroczenia dozwolonej prędkości, a tym samym i nakładania mandatów za takie wykroczenie. Sąd zauważa, że w orzecznictwie wyrażono już pogląd, że nie można egzekwować obowiązku z tak nałożonego mandatu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 30 stycznia 2009r., I SA/Po 1428/08). Obecnie WSA przyjął, że co do derogacji przepisu dokonanej przez orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego – to przyjmuje się, że zasada tempu regit actum nie ma do niej zastosowania, ponieważ przepis ustawy został na skutek orzeczenia TK uznany za niekonstytucyjny i pozbawiony domniemania konstytucyjności. Argumentów na rzecz zakazu takiego przepisu w obrocie prawnym poszukuje się w art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji. Z art. 190 ust. 3 Konstytucji wyprowadza się wniosek taki, że skoro konstytucja wyjątkowo zezwala na obowiązywanie niekonstytucyjnego aktu prawnego, to regułą jest jego nieobowiązywanie, a więc nie stosowanie (por. r. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, LexisNexis, W-wa 2008, s.46). Art. 190 ust. 4 Konstytucji nakazuje, ogólnie rzecz biorąc, eliminację skutków rozstrzygnięcia wydanego na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją lub z ustawą. Unicestwienie tych skutków w przypadku prawomocnego orzeczenia sądowego następuje przy zastosowaniu instytucji wznowienia postępowania, a w przypadku ostatecznej decyzji administracyjnej poprzez jej uchylenie. Co do innych rozstrzygnięć może to nastąpić na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Postępowaniem takim może być również postępowanie egzekucyjne w administracji, a w szczególności przepisy normujące dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Skoro bowiem prawomocny mandat karny nie jest orzeczeniem sądowym ani decyzją administracyjną, a jego uchylenie może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy grzywnę nałożono za czyn nie będący czynem zabronionym jako wykroczenie i niedopuszczalne jest wznowienie postępowanie, w którym grzywnę tę nałożono, to uznanie za dopuszczalną egzekucję (ściągnięcie) należności pieniężnej określonej mandatem karnym, wydanym przez osobę do tego nieuprawnioną, byłoby sprzeczne nie tylko z zasadami państwa prawa, ale i z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym niekonstytucyjność norm prawnych przyznających danym podmiotom prawo do nakładania mandatów. Niemożność wzruszenia "prawomocnego" mandatu karnego, nałożonego przez osobę do tego nieuprawnioną, na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy kodeks postępowania w sprawach o wykroczenie, nie oznacza bezwzględnego obowiązku jego egzekucji, a więc prowadzenia czynności regulowanych przepisami ustawy egzekucyjnej. Faktyczne pozostawanie w obrocie prawnym mandatu karnego, nałożonego przez podmiot do tego nieuprawniony, nie stanowi o obowiązku jego zapłaty, a uznanie, za niekonstytucyjne przepisów rodzących to umocowanie, powoduje ustalenie, że obowiązek określony takim mandatem wygasł z chwilą publikacji orzeczenia konstytucyjnego, chyba że Trybunał uznał, że do tego rodzaju rozstrzygnięć nie ma zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji. We wskazanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny nie wyraził takiej woli, ani nie skorzystał z możliwości przesunięcia w czasie terminu utraty mocy obowiązującej, będących przedmiotem orzekania, norm prawnych. Fakt, iż mandaty karne są ostateczne i w zasadzie niepodważalne nie oznacza, że kwota wynikająca z mandatu podlega ściągnięciu bez względu na obowiązujące prawo regulujące jego egzekucję. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny bada bowiem istnienie egzekwowanego obowiązku, a nie samego mandatu, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych a nie wyłącznie w oparciu o mandat karny, którego wystawienie, a więc moc prawna, została przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowana. Nałożenie grzywny mandatem karnym przez organ do tego nieuprawniony nie może w państwie prawa rodzić uprawnienia do tego świadczenia, a tym samym i obowiązku jego egzekwowania. Odmawiając zastosowania podstawy upoważniającej do wydania mandatu, który stanowił podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, Sąd stanął w sytuacji prawnej takiej, że odmowa uznania za zasadny zarzut z art. 33 pkt 1) ustawy jest nieprawidłowa w świetle prawa. Pozostawiając na boku to, że przekroczenie dozwolonej prędkości jest wykroczeniem i w ocenie Sądu nie może być akceptowane, to egzekwowanie tego obowiązku poprzez nakładanie kar musi odbywać się w ramach dopuszczonych przez prawo. Skoro mandat wystawił podmiot do tego nieuprawniony, a za taki należy funkcjonariusza straży miejskiej w dniu 10 listopada 2006r., to nie istniał obowiązek zapłaty tak nałożonej kary. Nie przyznając racji w tym względzie organ naruszył art. 33 pkt 1 uEgz i nie ulega wątpliwości, że nie tylko mogło, ale miało wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.