I SA/Bd 59/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki w podatku od towarów i usług za II kwartał 2010r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 59/12 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. J. L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Uzasadniając wniosek w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wskazał na trudności finansowe związane ze stratą w wysokości [...] zł powstałą przez defraudację dokonaną przez wspólnika. Podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, osiąga z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył ponadto, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 08 lutego 2012r. wnioskodawca podniósł, że przepis art. 246 § 1 pkt 1 ppsa nie precyzuje przyczyn braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, tym samym należy przyjąć, że katalog przyczyn jest otwarty. W ocenie skarżącego, przesłanki przyznania prawa pomocy powinny być rozpatrywane szeroko i uwzględniać między innymi przedmiot i okoliczności sprawy, w której wniosek został złożony. Strona wyjaśniła, że posiadane oszczędności w wysokości [...] zł zostały odłożone przy wydatnej pomocy rodziny i wyłącznie na wypadek niekorzystnego rozstrzygnięcia w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego i odpowiedzialności wspólników spółki. Ponadto, w związku z rozwiązaniem spółki, wobec której Dyrektor Izby Skarbowej wydał decyzję o odpowiedzialności podatkowej, do rozliczenia pomiędzy wspólnikami pozostał majątek, zobowiązania spółki, oraz poniesione przez nią straty finansowe, które skarżący wycenia na około [...] zł, a które do dnia dzisiejszego nie zostały rozliczone. Część z zaoszczędzonych środków finansowych skarżący zamierza przeznaczyć na ww. rozliczenia. W konsekwencji przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie całkowitej pomocy prawnej, przy ocenie dochodów i środków majątkowych należy brać pod uwagę jedynie kwotę miesięcznego dochodu w wysokości [...] zł, która przy uwzględnieniu przeciętnie ponoszonych kosztów utrzymania miejsca zamieszkania, zakupu żywności, środków czystości i utrzymania samochodu osobowego, nie jest wystarczająca na pokrycie kosztów postępowania. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Za taką oceną kondycji finansowej wnioskującego przemawia wysokość jego miesięcznych dochodów – [...] zł oraz fakt, że powołując się we wniosku na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego skarżący wykazał jednocześnie, iż posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy, w kontekście możliwości przyznania prawa pomocy, nie może również pozytywnie wpłynąć podniesiona w sprzeciwie okoliczność, iż oszczędności skarżący zamierza przeznaczyć na spłatę ewentualnych obciążeń publicznoprawnych wynikających z zaskarżonej decyzji czy też rozliczeń związanych z zakończeniem działalności w ramach spółki oraz, że bez wątpienia ponosi koszty utrzymania (mimo, iż we wniosku nie wskazano wysokości tych wydatków). Sama konieczność wygospodarowania z bieżących wydatków środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania nie może przesądzać o przyjęciu przez Skarb Państwa obowiązku ich ponoszenia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.