I SA/Bd 59/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2025 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 28 października 2024 r. nr 100/2024/KL w przedmiocie poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Kujawsko – Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Bydgoszczy z dnia 3 lutego 2016 r. nr 02/36/Win/16, 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz E. K. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w B. decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. ustalił, że E. K. (skarżąca) jest obowiązana do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jej rzecz w dniach: [...] marca 2014 r. (w rodzaju: świadczenia ogólnostomatologiczne przez świadczeniodawcę Prywatny Specjalistyczny Gabinet Stomatologiczny B. O.) oraz [...] kwietnia 2014 r. (w rodzaju: kardiologia – hospitalizacja, przez świadczeniodawcę: Szpital Uniwersytecki nr [...] im. dr. A. J. w B.) - w łącznej wysokości [...] zł. Rozpatrując złożone odwołanie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją z dnia [...] października 2024 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 50 ust. 16 i 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146; dalej też jako: "ustawa o świadczeniach" lub "u.ś.o.z."), art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ podał, że z analizy dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącej znajdującej się w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez Narodowy Funduszu Zdrowia wynika, iż w okresie od [...] lipca 2010 r. do [...] listopada 2013 r. była ona zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. W późniejszym okresie od [...] grudnia 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Kolejnego zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego dokonano dopiero od [...] kwietnia 2014 r. jako osoby bezrobotnej niepobierającej zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium. Zatem przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym skarżącej trwała od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. Utrata przez skarżącą prawa do świadczeń na podstawie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach - od [...] stycznia 2014 r., wymagała dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu własnego lub jako członka rodziny albo zawarcia przez nią umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Takiego zgłoszenia dokonano dopiero od [...] kwietnia 2014 r. Tym samym, jak zaznaczył organ, w dniach: [...] marca 2014 r. oraz [...] kwietnia 2014 r., tj. w dniach udzielenia skarżącej świadczeń, nie posiadała ona prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ podał, że skarżąca ubiegając się o uzyskanie świadczenia opieki zdrowotnej złożyła u świadczeniodawcy: Prywatny Specjalistyczny Gabinet Stomatologiczny B. O. - oświadczenie o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, natomiast w Szpitalu Uniwersyteckim nr [...] im. dr. A. J. w B. przedłożyła dokument, tj. zaświadczenie z [...] marca 2014 r. wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I. o przedłożeniu wniosku o zasiłek chorobowy/świadczenie rehabilitacyjne po ustaniu ubezpieczenia na okres od [...] marca 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. Organ podkreślił, że świadczeniodawca nie ma obowiązku weryfikowania, czy przedłożony przez świadczeniobiorcę dokument faktycznie uprawnia go do skorzystania ze świadczeń medycznych, nie ma również obowiązku przechowywania takich dokumentów lub ich kserokopii. Skoro zatem skarżąca przedstawiła w Szpitalu Uniwersyteckim nr [...] dr. A. J. w B. dokument, tj. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przedłożonym wniosku o zasiłek chorobowy za okres po ustaniu ubezpieczenia, to świadczeniodawca nie miał prawa pobierać od strony oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń, o którym mowa w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Tym bardziej świadczeniodawca nie miał prawa weryfikować, czy stronie takowy zasiłek został lub zostanie przyznany. Dokument został przyjęty jako podstawa do udzielenia świadczeń, natomiast strona została pozbawiona prawa do zasiłku chorobowego od [...] stycznia 2014 r., tj. trzy miesiące przed skorzystaniem ze świadczeń w zakresie hospitalizacji. Zdaniem Prezesa NFZ, organ pierwszej instancji przyjął domniemanie, że świadczeniobiorca został poinformowany przez świadczeniodawcę o braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wg danych systemu eWUŚ i z uwagi na wskazaną okoliczność skarżąca musiała przedłożyć oświadczenie, a przed skorzystaniem z hospitalizacji, dokument potwierdzający posiadanie uprawnień do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Gdyby świadczeniodawca nie miał wątpliwości co do posiadanych przez skarżącą uprawnień, to nie musiałaby ona przedstawiać powyższych dokumentów. Odnośnie do stanowiska skarżącej, że w okresie korzystania ze świadczeń przebywała na zwolnieniu lekarskim organ wyjaśnił, że znalazło ono potwierdzenie w piśmie z [...] grudnia 2015 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I.. Po zakończeniu pobierania przyznanego skarżącej zasiłku chorobowego przedkładała ona zwolnienia lekarskie za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014. Zdaniem organu, samo wystawienie przez lekarza zwolnienia lekarskiego nie przyznaje prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych. Od [...] stycznia 2014 r. skarżąca nie pobierała zasiłku chorobowego, w związku z pierwszą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą prawa do zasiłku, zatem od tego dnia utraciła prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że po stronie skarżącej mogło powstać uzasadnione błędne przekonanie co do przysługującego jej prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Skarżąca decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została od [...] stycznia 2014 r. pozbawiona prawa do zasiłku, na skutek kontroli zwolnienia lekarskiego nr [...] Natomiast samo pozostawanie na zwolnieniu lekarskim nie przyznaje stronie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Jest ono jedynie potwierdzeniem niezdolności do pracy we wskazanym okresie, a dopiero na jego skutek organ rentowy ustala prawo do zasiłku chorobowego, co wiąże się z przysługującym prawem do świadczeń opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych. W ocenie organu, postępowanie dowodowe wykazało, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej co do posiadanego zgłoszenia, a tym samym prawa do świadczeń udzielonych w dniach [...] marca 2014 r. oraz [...] kwietnia 2014 r., więc nie mogła działać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. W nawiązaniu do załączonego przez stronę do odwołania rocznego raportu składek społecznych i zdrowotnych wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy, z którego wynika, że za miesiąc kwiecień 2014 r. składka na ubezpieczenie zdrowotne została opłacona, co zdaniem skarżącej potwierdza, iż była ona w kwietniu 2014 r. ubezpieczona, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 79 ust. 2 składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna i niepodzielna, zatem została opłacona za wskazany miesiąc w określonej kwocie. Jednakże zgłoszenie skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoby bezrobotnej nastąpiło dopiero od [...] kwietnia 2014 r. i od tego też dnia posiada ona tytuł do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Przedstawiony dokument nie stanowi potwierdzenia, że w dniach udzielenia przedmiotowych świadczeń, skarżąca była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoba bezrobotna. W złożonej do tut. Sądu skardze skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 50 ust. 19 ustawy o świadczeniach przez jego niezastosowanie, co skutkowało wydaniem decyzji administracyjnej mimo upływu 5-letniego terminu przedawnienia, - art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach przez nieuwzględnienie okoliczności, że skarżąca w chwili składania oświadczenia i przedstawienia dokumentu działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, iż posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, błędne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, dokonanie dowolnej jego oceny, niepopartej materiałem dowodowym oraz rozstrzygnięcie zaistniałych w sprawie wątpliwości na niekorzyść skarżącej, - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodziły przestanki do jej uchylenia i orzeczenia w stosunku do skarżącej o umorzeniu należności z tytułu kosztów udzielonej opieki zdrowotnej. Mając na względzie powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie całości kosztów udzielonej skarżącej opieki zdrowotnej, ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej, całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza, że działała ona w usprawiedliwionej nieświadomości co do kwestii związanych z jej ubezpieczeniem zdrowotnym i brakiem prawa do świadczeń zdrowotnych. Skarżąca podniosła, że w momencie składania oświadczeń potwierdzających prawo do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej ze środków NFZ oraz przedłożenia stosownych dokumentów, była przekonana o tym, że posiada takie prawa w oparciu o art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Podkreśliła, że w okresie swojej choroby otrzymywała zasiłek chorobowy, a wszystkie wystawione przez lekarza zwolnienia potwierdzające niezdolność do pracy były przekazywane do ZUS. W tej sytuacji skarżąca nie miała możliwości zarejestrowania się jako osoba bezrobotna, albowiem w swoim stanie zdrowia nie była w stanie spełnić podstawowego kryterium umożliwiającego rejestrację - zdolności do podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zarejestrowała się jako bezrobotna po zakończeniu leczenia i uzyskaniu opinii lekarza odnośnie możliwości podjęcia zatrudnienia. Składając wnioski o zasiłek chorobowy była przekonana o tym, że podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu i ma prawo do świadczeń. Gdyby na tym etapie okoliczność ta została zakwestionowana przez ZUS lub Szpital, w którym została ona przyjęta na oddział kardiologiczny, z całą pewnością nie zdecydowałaby się na zabieg operacyjny, albowiem nie posiadała środków na pokrycie jego kosztów. Pracownicy Szpitala dokonując przyjęcia skarżącej na oddział, weryfikowali to, czy posiada ona prawo do świadczeń w systemie E-WUŚ. Na tym etapie nie budziło to żadnych wątpliwości. Pracownicy nie poinformowali, że istnieją jakiekolwiek komplikacje i w takim wypadku, może zostać ona zobowiązana do zwrotu kosztów udzielonych świadczeń. W czasie pobytu w Szpitalu w dniach [...] kwietnia 2014 r. skarżąca nie posiadała decyzji ZUS odmawiającej jej prawa do świadczeń, pracownicy Szpitala także nie wskazywali na to, jakoby nie była ona uprawniona do skorzystania z nich bez ponoszenia kosztów. Końcowo Skarżąca odniosła się do przewlekłości w prowadzonym postępowaniu. Podkreśliła, że wydanie decyzji przez organ drugiej instancji po ponad 8 latach od wniesienia odwołania trudno uznać za zgodne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego i powinno być zakwalifikowane jako działanie z rażącym pokrzywdzeniem strony postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie była decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą skarżącej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w dniach [...] marca 2014 r. oraz [...], [...] i [...] kwietnia 2014 r. - w łącznej kwocie [...]zł. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 50 ust. 6 u.ś.o.z. – w brzmieniu obowiązującym na dzień udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej i przywołanych przez organ - w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Na podstawie art. 50 ust. 16 tej ustawy, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku: 1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo 2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6 - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia. W myśl natomiast: - art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. - przepisu ust. 16 pkt 2 nie stosuje się do osoby, która w chwili składania oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej; - art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. - koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego; - art. 50 ust. 19 u.ś.o.z. - od kwoty należności, o których mowa w ust. 18, nalicza się odsetki ustawowe, poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tych należności; - art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. - nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat; - art. 50 ust. 21 u.ś.o.z. - należności, o których mowa w ust. 18, ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W tym miejscy podkreślić należy, że okolicznościami bezspornymi w sprawie jest, że skarżącej w dniach: [...] marca 2014 r. oraz [...] kwietnia 2014 r. zostały udzielone świadczenia ogólnostomatologiczne i z zakresu kardiologii – hospitalizacja (w Szpitalu), o wartości w łącznej kwocie [...]zł. Przy czym Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w B. ustalił, że ubiegając się o uzyskanie świadczenia opieki zdrowotnej skarżąca złożyła u świadczeniodawcy: 1) w Prywatnym Specjalistycznym Gabinecie Stomatologicznym - oświadczenie o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (wartość świadczenia - [...] zł); 2) w Szpitalu Uniwersyteckim nr [...] im. dr. A. J. w B. dokument - zaświadczenie z dnia [...] marca 2014 r. wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I. o przedłożeniu wniosku o zasiłek chorobowy/świadczenie rehabilitacyjne po ustaniu ubezpieczenia na okres od dnia [...] marca 2014 r. do dnia [...] kwietnia 2014 r. (wartość świadczenia - [...] zł). Ponadto z analizy dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącej wynika, że w okresie od [...] lipca 2010 r. do [...] listopada 2013 r. była ona zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Następnie od [...] grudnia 2013 r. do [...] stycznia 2014 r. posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 67 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Kolejnego zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego dokonano dopiero od dnia [...] kwietnia 2014 r. - jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium. Nie budzi zatem wątpliwości, że przerwa w ubezpieczeniu zdrowotnym skarżącej trwała w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r. Utrata prawa do świadczeń od dnia [...] stycznia 2014 r. wymagała dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, którego wprawdzie dokonano, ale dopiero od [...] kwietnia 2014 r. Rację ma zatem organ, że w dniach: [...] marca 2014 r. oraz [...] kwietnia 2014 r., tj. w dniach udzielenia skarżącej świadczeń, nie posiadała ona prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W ocenie Sądu, organ administracji słusznie zatem uznał, że – co do zasady - spełnione zostały przesłanki z art. 50 ust.16 u.ś.o.z. do nałożenia na skarżącą obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych jej w ww. dniach. Skoro skarżąca nie miała w tym czasie statusu osoby ubezpieczonej, to spełnione zostały przesłanki do obciążenia kosztami udzielonych świadczeń, określone w art.50 ust.16 u.ś.o.z. Zdaniem Sądu, jednak w sprawie nieprawidłowo została przez organ rozważona możliwość odstąpienia od zastosowania art. 50 ust. 16 u.ś.o.z. w oparciu o art. 50 ust. 17 tej ustawy. W realiach przedmiotowej sprawy, ocenie podlegał bowiem nie tylko fakt niezgłoszenia w spornym przedziale czasowym strony do ubezpieczenia zdrowotnego, lecz także okoliczności towarzyszące składaniu przez nią oświadczenia o objęciu jej ubezpieczeniem i zaświadczenia o złożenie wniosku o zasiłek, w momencie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej. Przy czym Sąd dostrzega, że w dacie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej (w 2014 r.) inne było brzmienie przepisu art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. (wyżej przywołane) niż w okresie orzekania przez organ odwoławczy. Otóż, na mocy art. 1 pkt 2 lit. b ust. 17 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 2173), art. 50 ust. 17 otrzymał następujące brzmienie: "Obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej." Przepis ten obowiązywał od 12 stycznia 2017 r. Następnie na podstawie art. 4 pkt 20 lit. d ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. z 2020 r., poz.1493), przepis art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. otrzymał następujące brzmienie: "Obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej." Przepis ten obowiązuje od 1 września 2020 r. Należy też mieć na uwadze, że art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. stanowił: - ust. 1. Do postępowań, o których mowa w art. 42d, art. 42f, art. 42i, art. 50 ust. 18, art. 109 ust. 5 i art. 109a ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2. - ust. 2. Postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych w sprawach dotyczących ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w art. 50 ust. 16 ustawy zmienianej w art. 4, które poniósł Narodowy Fundusz Zdrowia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli wysokość kosztu poniesionego przez Fundusz, o którym mowa w art. 50 ust. 15 ustawy zmienianej w art. 4, nie przekracza kwoty [...] zł. Należy zauważyć, że ww. zmiany art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. były korzystne dla pobierających świadczenia opieki zdrowotnej i rozszerzały możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku uiszczenia kosztów tego świadczenia. Przy czym ustawa z dnia [...] listopada 2016 r. nie przewidywała w przepisach przejściowych takiego rozwiązania prawnego jak ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. - o stosowaniu przepisów w dotychczasowym brzmieniu. W związku z tym, organ odwoławczy orzekający [...] października 2024 r. powinien ocenić sprawę w kontekście art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2 lit. b ust. 17 ustawy z dnia [...] listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 2173), czyli z uwzględnieniem następującej treści: "Obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej." Zdaniem Sądu, jeżeli brak jest przepisów przejściowych co do możliwości odstąpienia od nałożenia obowiązku uiszczenia kosztów świadczenia opieki zdrowotnej, a w dacie orzekania przez organ odwoławczy obowiązują w tym kontekście korzystniejsze przepisy prawne, to należy stosować przepisy względniejsze (korzystniejsze). Pogląd taki został wyrażony m.in. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 466/18, w którym stwierdzono m.in.: "Przepisy te weszły w życie już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przed zakończeniem postępowania odwoławczego przez Prezesa NFZ. Wskazać należy, że w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Ponadto organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Zatem kompetencje orzecznicze organu odwoławczego nie sprowadzają się tylko do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie między wydaniem orzeczenia I instancji a orzeczeniem II instancji (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 lipca 1988 r., IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43, wyrok NSA w Krakowie z dnia 9 sierpnia 1988 r. SA/Ka 378/88, teza publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl., A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego", publ. LEX nr 475812).". Powyższe tym bardziej ma znaczenie w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji została wydana [...] lutego 2016 r. (doręczona [...] lutego 2016 r.), odwołanie jest z [...] marca 2016 r. (wpływ do organu I instancji - [...] marca 2016 r.) i przekazane do organu odwoławczego pismem z dnia 7 marca 2016 r. oraz kolejne pismo skarżącej do odwołania przekazane przez organ I instancji pismem z [...] marca 2016 r., z datą wpływu do organu odwoławczego [...] marca 2016 r. Zaskarżona decyzja natomiast została wydana [...] października 2024 r., czyli po ponad 8 latach i pół roku od wpływu tego odwołania do organu I instancji. Zdaniem Sądu, oceny sprawy w kontekście "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń" należy oceniać nie tylko w zakresie oświadczenia złożonego przez skarżącą przed skorzystaniem z usług stomatologicznych, ale także w kontekście zaświadczenia z dnia [...] marca 2014 r. złożonego przed skorzystaniem z usług Szpitala. Podkreślić należy, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Dlatego każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie. W ocenie Sądu, skarżąca w dacie składania oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń zdrowotnych oraz zaświadczenia o złożeniu wniosku o zasiłek, mogła pozostawać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do posiadania prawa do świadczeń. Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie ZUS z dnia [...] marca 2014 r. o przedłożeniu wniosku o zasiłek/świadczenie rehabilitacyjne za okres po ustaniu ubezpieczenia od 2014-03-10 do 2014-04-09. Nie budzi zatem wątpliwości, że okres wnioskowanego zasiłku obejmował terminy, w których skarżącej udzielono świadczeń opieki zdrowotnej. Już z tej przyczyny można uznać, że skarżąca działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Przy czym w ww. zaświadczeniu zawarto następujące zdanie: "Stwierdzenie uprawnienia do zasiłku/świadczenia rehabilitacyjnego nastąpi w późniejszym terminie." Z powyższego wynika, że stwierdzenie uprawnienia do zasiłku nastąpi w późniejszym terminie, a nie np., że rozpoznanie sprawy nastąpi w późniejszym terminie. Wobec takiej treści zaświadczenia, skarżąca mogła być utwierdzona w przekonaniu, że prawo do zasiłku zostanie stwierdzone czyli przyznane, ale w terminie późniejszym. W związku z tym trudno wymagać od niej, aby odczytywała treść zaświadczenia inaczej niż zostało to wyrażone. Brak precyzyjnego stwierdzenia w zaświadczeniu organu nie może być wykorzystywane przeciwko obywatelowi. To organ obowiązany jest do dokładnego formułowania treści pism kierowanych do zainteresowanych, natomiast obywatele mają prawo odczytywać ich treść wprost, bez doszukiwania się co miał na uwadze organ, który podał, że "stwierdzenie uprawnienia do zasiłku" nastąpi w późniejszym terminie, a nie, że "rozpoznanie sprawy" nastąpi w terminie późniejszym, co nie budziłoby wątpliwości. W ocenie Sądu należy przyjąć, że skarżąca w dacie składania ww. oświadczenia u stomatologa i zaświadczenia w Szpitalu, była w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że przysługuje je prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej, co jest istotną okolicznością dla oceny czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 50 ust.17 u.ś.o.z. Wobec tego, że ww. zaświadczenie zostało wydane [...] marca 2014 r., ale obejmowało informację o złożeniu wniosku o zasiłek od [...] marca 2014 r., to złożenie oświadczenia w celu uzyskania świadczenia ogólnostomatologicznego, udzielone [...] marca 2014 r., należy także ocenić, jako złożone w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W związku z tym wystąpiły również podstawy do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy w stosunku do wartości usług w kwocie [...]zł. Reasumując Sąd uznał, że skarga jest zasadna. W ocenie Sądu błędnie została rozważona możliwość odstąpienia od stosowania art. 50 ust.16 u.ś.o.z. w zw. z art. 15 ust. 17 tej ustawy. Wobec tego, wskazane przepisy zostały naruszone. Naruszone zostały także przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu o istnieniu uzasadnionych wątpliwości także po stronie organu może świadczyć fakt, że odwołanie było rozpoznane dopiero po upływie ponad 8 lat i pół roku od jego złożenia (na co wyżej już zwrócono uwagę), co należy ocenić jako wysoce naganne działanie. Organ nie podał przyczyn i nie wykazał usprawiedliwienia do takiego stanu sprawy. Skoro organ odwoławczy dopiero po 6 latach zwracał się do strony o dodatkowe wyjaśnienia, sprawę rozpoznawał rażąco długo, oznacza to, że także miał wątpliwości, których nie potrafił rozpoznać w zwykłym terminie. Tak wieloletnie nierozpoznawanie odwołania mogło wręcz utwierdzić skarżącą w przekonaniu, że nie ciąży na niej obowiązek poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. W takim przypadku wątpliwości tych organ odwoławczy nie powinien rozstrzygać na niekorzyść strony/obywatela. Działanie organu narusza także zasadę zaufania strony do organu. Końcowo Sąd zauważa, że rozważania organu co do zagadnienia przedawnienia – co do zasady – są prawidłowe, jednakże skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn podanych wyżej. Mając to na uwadze, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c.) oraz § 3 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz umorzył postępowanie administracyjne. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie [...]zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł.