I SA/Bd 599/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Asesor sądowy WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nad N. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku M. T., w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne oraz fundusz pracy i gwarantowanych świadczeń pracowniczych w kwocie [...] zł należności głównej. Zastosowany środek egzekucyjny okazał się jednak bezskuteczny, a z protokołów o stanie majątkowym sporządzanych w latach 2000 - 2002 wynikało, że zobowiązany nie posiada majątku ruchomego, z którego można by prowadzić egzekucję. Skutecznym środkiem egzekucyjnym okazała się dopiero egzekucja ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego. Zawiadomieniem z dnia 24 sierpnia 2007r. dokonano zajęcia tego prawa majątkowego celem wyegzekwowania należności podatkowych objętych tytułami wykonawczymi w łącznej kwocie [...] zł należności głównej. Kolejne zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego skierowano do organu rentowego w dniu 8 kwietnia 2008r. Obejmowało ono tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS Oddział Wojewódzki w B. Inspektorat w N. nad N. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W dniu [...]r. zobowiązany skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. nad N. pismo, w którym stwierdził, iż dotyczy ono zażalenia na postępowanie egzekucyjne, przy czym wniósł także o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Wskazując na rozmiary ciążących na nim długów, w tym wobec banków oświadczył, iż o po potraceniu zaległych składek ubezpieczeniowych otrzymuje emeryturę w wysokości 590 zł miesięcznie podczas gdy, jego zdaniem, limit socjalny wynosi 800 zł. Podkreślił, że jest to jedyne źródło jego utrzymania i pozwala na zaspokojenie jedynie elementarnych potrzeb. Nie może zatem uregulować dochodzonej egzekucyjnie kwoty [...]zł. Jednocześnie zwrócił uwagę, iż ZUS nie uświadomił go o grożącym niebezpieczeństwie i karach, które mogą go spotkać. Stwierdził przy tym, iż osiągany z działalności gospodarczej przychód nie pozwalał na opłacanie składek na rzez ZUS, wykonywana działalność winna być zatem zakwalifikowana jako ryczałt. W związku tym wniósł o wnikliwe rozpatrzenie zażalenia i o spowodowanie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wezwał stronę do sprecyzowania żądania zawartego w podaniu. Oświadczył do protokołu, iż wnosi o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz o umorzenie tego postępowania z uwagi na brak majątku. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nad N. , odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego wskazując, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek zawieszenia, o których mowa w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie stanowi takowej trudna sytuacja finansowa zobowiązanego. W dniu [...]r., postanowieniem odmówiono także umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w N. nad N. z uwagi na niewystąpienie przesłanek z art. 59 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pismem z dnia [...]r. zobowiązany złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]r. Ponownie wskazał na trudną sytuację życiową informując, że spłaca dwie pożyczki bankowe zaciągnięte między innymi celem spłacenia należności wobec Urzędu Skarbowego w N. nad N., a jego emerytura, po dokonanym zajęciu, wynosi 590 zł. Ustosunkowując się do kwestii zadłużenia wobec ZUS wyjaśnił, iż dochód osiągany w czasie prowadzenia działalności gospodarczej kształtował się na poziomie 300 zł miesięcznie, a zatem nie był w stanie opłacać składek. Obecnie nadal nie ma możliwości uregulowania powstałych w związku z tym zaległości, których wysokość wraz z odsetkami to kwota [...] zł. W związku z tym zwrócił się do ZUS Inspektorat w N. nad N. o anulowanie zadłużenia. W tej sytuacji zwraca się o wstrzymanie pobierania kwot pieniężnych na rzecz ZUS. Wskazał, że minimum socjalne gwarantowane ustawą wynosi 840 zł. Postanowieniem z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdyż w ocenie organu odwoławczego, rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie egzekucyjnej, jednym z zasadniczych jej elementów jest prawidłowość wszczęcia egzekucji. Zauważył, że w aktach niniejszej sprawy przedłożono tytuły wykonawcze, ale nie ma w nich adnotacji o sposobie doręczenia odpisów tych tytułów, ani podpisu zobowiązanego. Stwierdził, że stosownych zapisów nie ma także na zawiadomieniach o zajęciu zakładając, że tytuły wykonawcze doręczone zostały wraz z zawiadomieniem o zajęciu, chociaż i wówczas w tytule winna się znaleźć adnotacja na ten temat. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny winien tę kwestię szczegółowo wyjaśnić. Dodatkowo wskazał, iż w zaskarżonym postanowieniu nie wymieniono tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone było postępowanie egzekucyjne, którego zawieszenia odmówiono, jakich zaległości dotyczy, kiedy powstały i jaka jest ich wysokość. Zauważył, że część z tych danych można wprawdzie znaleźć w tytułach wykonawczych, ale to z orzeczenia winno jasno wynikać jakich zaległości dotyczy, tym bardziej, że tytuły wystawiane przez wierzyciela wpływały do organu egzekucyjnego w dwóch odległych od siebie terminach. Ogólne określenie, że orzeczenie dotyczy tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS i wskazanie zbiorczej kwoty zobowiązań, zdaniem organu odwoławczego, nie spełnia wymagań stawianych prawidłowemu orzeczeniu organu administracji publicznej. Organ podkreślił, że strona ma bowiem prawo do tego, by w orzeczeniu wskazano wszelkie okoliczności wpływające na jej obowiązki, tak by mogła się do ustaleń tego orzeczenia ustosunkować i ewentualnie skorzystać z przysługujących jej środków prawnych. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że również w żaden sposób nie odniesiono się do podniesionej przez zobowiązanego kwestii "limitu socjalnego". W jego ocenie, należało wyjaśnić, czy i w jaki sposób ta kwestia ma znaczenie dla sprawy egzekucyjnej, a nadto wskazać w jaki sposób prawo chroni interes strony przed działaniami administracyjnych organów egzekucyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony emerytury. Ponadto, według Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny winien zawrzeć w uzasadnieniu swego orzeczenia podstawową informację o instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Organ zauważył, że wniosek tej treści znalazł się w pierwotnym podaniu zobowiązanego i mimo, że nie powtórzył go precyzując treść żądania to należało wyjaśnić także tę kwestię. Pominięcie jej spowodowało, że strona ponownie zgłosiła żądanie o wstrzymanie "pobierania kwot pieniężnych" w zażaleniu skierowanym do organu odwoławczego. Reasumując, Dyrektor izby Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny naruszył obowiązek należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych tak, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, tym bardziej, że w tej sprawie strona miała trudności z formułowaniem swych żądań i nadaniem im właściwej formuły prawnej. Nie uwzględniono także zasady przekonywania obowiązującej przy wydawaniu orzeczeń. Zdaniem organu odwoławczego, należało między innymi wyjaśnić, które z podnoszonych przez stronę kwestii wykraczają poza zakres przedmiotowy działań organu egzekucyjnego, albowiem rozstrzygnięcia w takim zakresie może wydawać jedynie wierzyciel. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że na etapie zażalenia zobowiązany podniósł, iż wystąpił z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia. Organ wyjaśnił, że sposób rozstrzygnięcia sprawy przez wierzyciela może mieć wpływ na rozpatrzenie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i tę okoliczność należy również uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Na powyższe postanowienie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Skarżący zarzucił administracyjnym organom egzekucyjnym nierzetelne działanie wobec nieuwzględnienia prawnej ochrony emerytury. Podkreślił, iż wielokrotnie składał prośby o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego celem wyegzekwowania należności na rzecz ZUS i zawsze załatwiane były odmownie. Wskazał, że jednocześnie występował do ZUS o umorzenie kwoty [...]zł, bo sytuacja taka trwa od chwili zawieszenia działalności gospodarczej, tj. 30 kwietnia 2002r. Pismem z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia "należności składkowych", a zatem nadal naliczane są odsetki, a co miesiąc potrącana jest kwota [...] zł. W ocenie skarżącego, decyzje ZUS godzą w elementarne zasady humanizmu i są sprzeczne z zasadą prawnej ochrony emerytury . Ponadto, skarżący ponownie wskazał, że spłaca zadłużenie w bankach – miesięcznie jest to kwota [...] zł i podkreślił, że zaciągnięte w bankach pożyczki pozwoliły m.in. na całkowite uregulowanie zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego. W związku z powyższym poinformował, iż na utrzymanie pozostaje mu 120 zł, a ma 66 lat i z racji wieku problemy zdrowotne, a więc perspektywa pracy jest dla niego zamknięta. Twierdzi, iż tak ZUS jak i Urząd Skarbowy w N. nad N. zbywa go odpowiedziami, które są enigmatyczne, jednostronne i nieadekwatne do rzeczywistości. Reasumując, skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o pozytywne załatwienie prośby i o zwrot pobranej dotychczas ze skromnej emerytury gotówki w kwocie [...] zł, informując jednocześnie, iż wszystkie dokumenty potwierdzające jego aktualną sytuację są w posiadaniu Urzędu Skarbowego w N. nad N. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to nie narusza prawa stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. uchylające postanowienie organu I instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 §2 k.p.a. w zw. z art.144 k.p.a. i art.18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 138 §2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy może wydać decyzję o uchyleniu decyzji organu I instancji i przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, gdy spełnione zostaną przesłanki określone w powyższym przepisie. Sytuacja taka wystąpi, gdy zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie sprawy wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części (jak w konkretnym przypadku). Użyty w tym przepisie zwrot "w znacznej części" jest niedookreślony, ustalenie zatem tej przesłanki jest możliwe jedynie na tle okoliczności danej sprawy. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał jako przyczynę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia brak na tytułach wykonawczych adnotacji o sposobie doręczenia odpisów tych tytułów oraz brak podpisu zobowiązanego. Zauważył, że stosownych zapisów nie ma także na zawiadomieniach o zajęciu zakładając, że tytuły wykonawcze doręczone zostały wraz z zawiadomieniem o zajęciu. Organ egzekucyjny został zobowiązany do szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii. Należy podkreślić, że w myśl art.26 §5 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Dodatkowo Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż w zaskarżonym postanowieniu nie wymieniono tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone było postępowanie egzekucyjne, którego zawieszenia odmówiono, jakich zaległości dotyczy, kiedy powstały i jaka jest ich wysokość. Zdaniem organu II instancji to z orzeczenia winno jasno wynikać jakich zaległości dotyczy, tym bardziej, że tytuły wystawiane przez wierzyciela wpływały do organu egzekucyjnego w dwóch odległych od siebie terminach. Ogólne określenie, że orzeczenie dotyczy tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS i wskazanie zbiorczej kwoty zobowiązań nie spełnia, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, wymagań stawianych prawidłowemu orzeczeniu organu administracji publicznej. Strona ma bowiem prawo do tego, by w orzeczeniu wskazano wszelkie okoliczności wpływające na jej obowiązki, tak by mogła się do ustaleń tego orzeczenia ustosunkować i ewentualnie skorzystać z przysługujących jej środków prawnych. Organ odwoławczy podkreślił także, że w żaden sposób nie odniesiono się do podniesionej przez zobowiązanego kwestii "limitu socjalnego". W związku z tym, zdaniem organu II instancji, należały wyjaśnić, czy i w jaki sposób ta kwestia ma znaczenie dla sprawy egzekucyjnej, a nadto wskazać w jaki sposób prawo chroni interes zobowiązanego przed działaniami administracyjnych organów egzekucyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony emerytury. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, spełnione zostały warunki wskazane w art. 138 §2 k.p.a. umożliwiające organowi odwoławczemu uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skarżący podnosi w szczególności zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny zasady "prawnej ochrony emerytury". Wskazuje na swoją trudną sytuację i wnosi o zwrot pobranej gotówki. Podkreśla, że nie uwzględnia się jego interesu. Należy jednak podkreślić, że zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy uchylił rozstrzygnięcie organ I instancji i postanowienie to nie zawiera rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty skarżącego nie pozostają w związku z podjętym przez Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygnięciem. Jednocześnie Sąd zauważa, że organy egzekucyjne nie są właściwe do rozpatrywania zarzutów formułowanych pod adresem wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. nad N. Tym samym nie mogą być one przedmiotem oceny przez Sąd. Zarzuty te powinny być skierowane do ZUS. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji.