I SA/Bd 6/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. A. Oddział w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] 2005r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. działając jako organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi – E. S.A. w P. Oddział w B. dwa tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...]. Na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł zażalenie. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów art. 27 § 1 pkt 3 i art. 2 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). Postanowieniem z dnia [...] 2005r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. wpłynęły do realizacji w trybie egzekucji administracyjnej dwa tytuły wykonawcze: 1) o numerze [...] wystawiony na należność w kwocie 5.672,30 zł oraz 2) o numerze [...] wystawiony na należność w kwocie 3.716,40 zł, dotyczące opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej. Organ II instancji podał, że zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. W razie stwierdzenia, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2, wówczas organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji zwracając tytuł wykonawczy wierzycielowi. W rozpatrywanej sprawie egzekwowane obowiązki nie wynikają z indywidualnych orzeczeń właściwych organów, jak również nie są obowiązkami należącymi do zakresu administracji rządowej lub samorządowej, wynikającymi wprost z przepisu prawa. Dostarczanie energii elektrycznej odbywa się na podstawie umowy uregulowanej w przepisach prawa cywilnego. Jej dostawca nie jest organem administracji rządowej ani też jednostką samorządową, a wysokość opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej nie wynika z indywidualnego aktu administracyjnego, ani wprost z przepisu prawa. Odnosząc się do poruszanego w zażaleniu zagadnienia poprawności wypełnienia formularza tytułu wykonawczego organ stwierdził, iż konsekwencją braku dopuszczalności egzekucji administracyjnej należności z tytułu opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej jest również brak możliwości poprawnego wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego. Organ podał, iż w rozpatrywanej sprawie wystawione tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu określonego w art. 27 § l pkt 3 ustawy, gdyż nie zawierają podstawy prawnej wykonania obowiązku przez wskazanych zobowiązanych w zakresie opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej. W związku z tym, że obowiązki, na które wystawiono tytuły wykonawcze nie wynikają z orzeczeń właściwych organów, a także nie stanowią obowiązków z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego wynikających bezpośrednio z przepisu prawa, nie są trafne - w ocenie organu - zarzuty zażalenia, iż opłaty określone w taryfie podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Z tych względów organ stwierdził, iż zaszły przesłanki z art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przesądzające o niedopuszczalności egzekucji i uprawniające organ egzekucyjny do zwrotu wierzycielowi tytułów wykonawczych. Na postanowienie organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła błędną wykładnię przepisów art. 3 § 1 i art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez przyjęcie, że wymienione tytuły wykonawcze nie podają podstawy prawnej egzekwowanej należności i w rezultacie niezasadne stwierdzenie, że istniały podstawy do ich zwrotu w świetle art. 29 § 2 ustawy. Strona wskazała, iż skarga ta jest kolejną, której przedmiotem są wymogi formalne tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej zaznaczając, iż w poprzedniej sprawie o sygn. akt SA/Bd 1208/03 Sąd przyznał rację skarżącej. Dodała, że kierując się wskazówkami, co do wystawiania tytułów wykonawczych zawartymi w powyższym wyroku, skarżąca wpisywała w rubryce 29 tytułu wykonawczego, jako podstawę obowiązku "Taryfę dla energii elektrycznej(...)", natomiast w rubryce 30 formularza wpisywała datę i numer rachunku wystawianego na poczet egzekwowanych należności, który doręczono zobowiązanemu. Praktyka ta była akceptowana przez organy skarbowe, a na tę okoliczność Spółka powołała postanowienie Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] 2003r. w innej sprawie zaznaczając, że obecnie znów ten sposób postępowania jest kwestionowany. Zdaniem skarżącej organ administracyjny nie wskazał sposobu prawidłowego wypełnienia odnośnych rubryk tytułu i zanegował w całości ustawowe prawo wierzyciela do egzekwowania należności z art. 57 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.), do czego sprowadza się zarzut braku podstawy prawnej należności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto organ podkreślił, iż podstawy orzeczenia o zwrocie tytułów wykonawczych upatrywać należy nie w sposobie ich wypełnienia, a w dopuszczalności egzekucji administracyjnej. Ustosunkowując się do powołanego przez skarżącą wyroku NSA Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2003r., sygn. akt SA/Bd 1208/03 organ zaznaczył, iż orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące egzekucji należności z tytułu opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej nie jest jednolite, podobnie jak nie może być wiążące postanowienie Izby Skarbowej z dnia [...] 2003r. wydane w innej sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] 2006r. skarżąca zgodziła się z organem, iż należności za nielegalny pobór energii elektrycznej są należnościami cywilnoprawnymi, których wierzycielem jest podmiot spoza sfery administracji publicznej. W ocenie skarżącej jednak nie oznacza to, iż egzekucja administracyjna takich należności jest niedopuszczalna. Wskazała w tym zakresie na przepis art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem strony przepis ten ma zastosowanie m. in. do dochodzonych przez nią należności, które nie wynikają z decyzji lub postanowień określonych w art. 3 i 3a ustawy, natomiast wynikają z innych orzeczeń skierowanych na drogę egzekucji administracyjnej na mocy wyraźnego przepisu art. 57 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne. W odpowiedzi na powyższe pismo procesowe strony skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w B. podtrzymał argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Ponadto organ stwierdził, iż istotnie w obecnym stanie prawnym występuje brak spójności pomiędzy przepisami Prawa energetycznego i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co praktycznie uniemożliwia realizację przepisu art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego. Regulacja zawarta w art. 57 ust. l Prawa energetycznego przyznaje przedsiębiorstwom energetycznym uprawnienia do uproszczonego trybu dochodzenia opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej, a także możliwość dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych prawa cywilnego. Uproszczonemu trybowi dochodzenia opłat za nielegalny pobór służyć ma regulacja zawarta w art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego, który nie w pełni koresponduje z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wskazał, iż aby możliwa była egzekucja administracyjna opłat za nielegalny pobór paliw lub energii niezbędne jest, aby obowiązek zapłaty tych opłat wynikał z orzeczenia. Jednak żaden z przepisów Prawa energetycznego nie upoważnia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki do wydawania orzeczeń stwierdzających fakt nielegalnego poboru paliw lub energii, z których wynikałby obowiązek uiszczenia opłaty taryfowej. Również decyzja Prezesa URE zatwierdzająca taryfę, w tym wysokość ustalonych w taryfie opłat za nielegalny pobór paliw lub energii, nie może być w żaden sposób uznana za decyzję administracyjną, czy orzeczenie, z którego wynika obowiązek konkretnego odbiorcy dokonania określonej zapłaty. Obowiązek ten wynika bowiem z faktu nielegalnego poboru paliw lub energii, który to fakt musi być jednak udowodniony w sposób określony prawem, co podkreśla art. 3 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W konsekwencji odmowa uiszczenia przez odbiorcę opłaty z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii wiąże się z koniecznością wystąpienia przez przedsiębiorstwo energetyczne na drogę powództwa cywilnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, sprawy o ustalenie istnienia lub nieistnienia nielegalnego poboru paliw lub energii są sprawami cywilnymi i jako takie podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 23 lipca 2003 r., sygn. akt III SA 1034/02 wyraził pogląd, który w praktyce wyłącza stosowanie postępowania egzekucyjnego w administracji w zakresie egzekucji należności wynikających z nielegalnego poboru energii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie została uwzględniona, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu, o jakim mowa w art. 145 cyt. ustawy, ocenione według kryterium zgodności z prawem, jak wymaga tego przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269). Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze stwierdzając, iż postępowanie egzekucyjne w administracji w zakresie egzekwowania opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej nie może być prowadzone bez uprzedniego wydania orzeczenia przez sąd powszechny stwierdzającego obowiązek poniesienia tych należności w oznaczonej wysokości. W ocenie Sądu zagadnieniem wyjściowym w sprawie jest ustalenie zakresu stosowania przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (publikacja na dzień wydania zaskarżonego postanowienia - Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.; aktualna publikacja – Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 ustawy, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Niewątpliwie takim przepisem jest art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.). Zgodnie z art. 57 ust. 1 tej ustawy w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy opłaty, o których mowa w ust. 1, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zauważyć należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określają do jakich obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną. Z art. 3 i art. 3a tej ustawy wynika, że egzekucję administracyjną stosuje się: 1) do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo bezpośrednio z przepisu prawa w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego; 2) do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5, wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne; 3) do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, wynikających z orzeczeń lub innych aktów prawnych wydanych przez obce państwa; 4) do zobowiązań określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych określonych w art. 201 ust. 1 oraz art. 209 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych - jeżeli wynikają one z deklaracji lub z zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika, ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego, z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, z informacji o opłacie paliwowej. Analiza przytoczonych przepisów prawa pozwala stwierdzić, iż opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej, których skarżąca dochodzi w drodze egzekucji nie można zaliczyć do żadnego z przypadków wyżej podanych. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na art. 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym stwierdzono, iż poddanie obowiązku egzekucji administracyjnej nie przesądza o wyłączeniu sporu co do jego istnienia lub wysokości przed sądem powszechnym, jeżeli z charakteru obowiązku wynika, że do rozpoznania takiego sporu właściwy jest ten sąd. Ustawodawca zatem dopuszcza taką sytuację, w której sąd powszechny rozstrzyga o obowiązku zapłaty i wysokości należności, ale jej egzekwowanie jest realizowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kontrolę sądową na tym etapie (egzekucji) sprawują sądy administracyjne. Istotne zatem jest, czy obowiązek zapłaty należności w postaci opłaty za nielegalny pobór energii powinien być stwierdzony orzeczeniem sądu powszechnego. Sąd w tut. składzie nie podziela poglądu, iż aktem normatywnym, który stanowi podstawę prawną obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu nielegalnego poboru energii jest Taryfa dla energii elektrycznej zatwierdzona decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 14 czerwca 2003r., ogłaszana w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki, a co zostało podane w tytułach wykonawczych (poz. 29). Nie jest to bowiem decyzja skierowana do konkretnego dłużnika. Wysokość opłaty nie wynika także wprost z przepisów prawa, bowiem rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. Nr 105, poz. 2004r.) w przepisach § 43 określa jedynie sposób wyliczenia przez zakład należności za nielegalnie pobraną energię. Właśnie ta okoliczność przesądza o konieczności zapewnienia odbiorcy energii możliwości poddania wyliczenia należności kontroli sądu w procesie cywilnym. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż o prawidłowości takiego stanowiska przesądza także regulacja zawarta w art. 57 § 1 Prawa energetycznego. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Wystawienie natomiast rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy (vide; wyrok WSA z dnia 13 maja 2004r., sygn. akt III S.A. 2559/02, LEX nr 148885). W postanowieniu z dnia 6 czerwca 2000r. sygn. akt II SAB 174/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Prezes Urzędu Regulacji Energetyki nie ma kompetencji do rozstrzygania w formie decyzji administracyjnej czy pobór energii był nielegalny, a rozstrzygnięcie sporu w tej kwestii nie mieści się w żadnej z kategorii spraw należących do właściwości Prezesa URE w świetle ustawy Prawo energetyczne (opubl. Pr Gosp., 2001/6/56). Zważywszy, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy, za uprawnione należy uznać stanowisko organów egzekucyjnych, iż roszczenia z tytułu nielegalnego jej poboru mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny i w stosunku do konkretnej osoby obowiązek wniesienia tych opłat powinien wynikać z orzeczenia sądu (wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2002r., sygn. akt III S.A. 1034/02). W związku z tym należy stwierdzić, iż nie jest wystarczające do faktycznego wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, że dany obowiązek podlega windykacji w tym trybie mocą danego przepisu prawa. W sprawie będącej przedmiotem skargi konieczne jest, aby obowiązek uiszczenia opłaty za nielegalny pobór energii był stwierdzony orzeczeniem właściwego sądu. Egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Dopiero po wydaniu wyroku przez sąd powszechny wierzycielowi będzie przysługiwało prawo do wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2000r., sygn. akt III S.A. 1262/99, LEX nr 47231). Sąd rozpatrujący skargę prezentuje pogląd, iż nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa jest stan, w którym egzekucja mogłaby być prowadzona w stosunku do odbiorców energii z tytułu nielegalnego jej poboru na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez E. Spółka Akcyjna bez uzyskania orzeczenia właściwego sądu powszechnego. Nie można zaakceptować sytuacji, w której tak dotkliwe instrumenty prawa egzekucyjnego byłyby stosowane wobec odbiorców praktycznie w oparciu o jednostronne i arbitralne oświadczenie dostawcy energii. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego według wzoru spoczywa również na wierzycielu, którego należność pieniężna wynika z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, z tym że w tym przypadku nie wymaga się opatrzenia tytułu wykonawczego pieczęcią urzędową (art. 26 § 1 tej ustawy). Z przyczyn podanych wyżej Sąd w tut. składzie nie podziela poglądu zaprezentowanego w wyroku z dnia 29 maja 2003r., sygn. akt S.A./Bd 1208/03, a na który skarżąca powołała się w skardze. W konsekwencji należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny zasadnie zwrócił tytuły wykonawcze na podstawie art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym "Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi." W przedmiotowej bowiem sprawie wystawione tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu z art. 27 § 1 pkt 3 tej ustawy w zakresie podstawy prawnej obowiązku zapłaty opłaty taryfowej za nielegalny pobór energii. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153. poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.