I SA/Bd 603/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 08 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Zarządu Województwa K.-P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Zarządu Województwa K.-P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zaznaczył, że ponosi koszty utrzymania domu oraz koszty leczenia. Na dochody rodziny składa się wynagrodzenie emerytalne wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz emerytura żony w wysokości [...] zł. W zakresie majątku skarżący podał, że posiada [...] ha ziemi klasy VI. Rozpatrując złożony wniosek, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że wnioskodawcy nie należy przyznać prawa pomocy oraz że nie udowodnił on w sposób dostateczny konieczności jego przyznania. Uzasadniając sprzeciw podniósł, że wydane postanowienie jest błędne i krzywdzące. W ocenie strony, wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu został w dostateczny sposób udowodniony trudną sytuacją materialną, która powoduje, że przyznanie prawa pomocy jest niezbędne. Skarżący zaznaczył, że był wzywany do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną i majątkową, jednak nie mógł ich przedłożyć, albowiem nie posiadał ich w momencie otrzymania wezwania. Wskazał, że nawet przedłużenie terminu na ich złożenie nie pozwoliło na ich zgromadzenie, ponieważ skarżący pracuje, ma poumawiane spotkania i nie mógł po żądane dokumenty udać się do odpowiednich instytucji. W związku z powyższym strona uważa, że wystarczające jest oparcie się przez Sąd na dokumentach przedstawionych dotychczas. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 03 września 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 sierpnia 2012 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Dopełnieniem wyżej wskazanych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zaznaczył, że ponosi koszty utrzymania domu oraz koszty leczenia. Na dochód rodziny składa się wynagrodzenie emerytalne wnioskodawcy w wysokości [...] zł oraz emerytura żony w wysokości [...] zł. W zakresie majątku skarżący podał, że posiada [...] ha ziemi klasy VI. Rubryki dotyczące stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, jak również dotyczące innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki: 8, 9 i 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) zostały przekreślone. Uznając powyższe informacje za niewystarczające do rzetelnej oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 09 lipca 2012 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 10 dni poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący pismem z dnia 22 lipca 2012 r. wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów. Zarządzeniem z dnia 26 lipca 2012 r. referendarz sądowy przedłużył stronie termin do uzupełnienia wniosku o dalsze 10 dni. Kolejnym pismem z dnia 06 sierpnia 2012 r. wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie dostarczyć żądanych dokumentów, ponieważ koszty ich otrzymania przewyższają koszty prowadzenia niniejszej sprawy. W związku z powyższym, strona oświadczyła, iż zobowiązuje się do uiszczenia wpisu sądowego w żądanej wysokości. Poza powyższymi pismami wnioskodawca żadnych dodatkowych informacji nie przedstawił. Nie uczynił tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła bowiem żadnych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym zakresie należy zauważyć, że skarżący od dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy (13 lipca 2012 r.) do dnia wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego (04 września 2012 r.), a nawet do dnia jego rozpatrzenia (łącznie maksymalnie 87 dni) miał możliwość uzupełnienia braków wniosku i przedłożenia dokumentów, o które został wezwany. Strona w tym długim czasie nie nadesłała jednak żadnych dodatkowych informacji ani nie przedłożyła dowodów. W szczególności nie przedłożyła odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oraz informacji o ewentualnych dochodach osiąganych z nieruchomości o pow. [...] ha. W konsekwencji nieuzupełnienia braków wniosku należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy przesądził zatem nie sam fakt nienadesłania określonej w wezwaniu referendarza sądowego dokumentacji, ale to, że bez tej dokumentacji Sąd nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i stwierdzić, czy jest ona na tyle trudna, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie można zatem ustalić realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, wobec czego należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności te zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.