I SA/Bd 608/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 października 2011r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. W dniu [...] stycznia 2010r. do Oddziału ZUS w T. Inspektoratu we W. wpłynął wniosek M. M. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek w wysokości [...] zł. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Zakład w dniu [...] listopada 2010r. decyzją [...] odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek, do uregulowania których wnioskodawczyni została zobowiązana jako spadkobierca po zmarłym mężu. W dniu [...] grudnia 2011 r. złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zobowiązania. W uzasadnieniu wskazano na trudną sytuację finansową w jakiej strona znalazła się po śmierci męża. Decyzją z dnia [...] maja 2011r. utrzymano w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż w toku prowadzonego postępowania Zakład ustalił, iż aktualnie wnioskodawczyni nie posiada stałego źródła dochodu, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Orzekając w sprawie odwołał się do treści art. 28 ust. l, 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Dalej organ wyjaśnił kiedy zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2. Następnie wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ,w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzeniem z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał sytuacje uzasadniające umorzenie należności (§ 3 ust.l), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ podniósł, iż z zebranej dokumentacji w sprawie wynika, iż wobec strony nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, zatem nie jest możliwe na obecnym etapie stwierdzenie stanu całkowitej nieściągalności. Tym samym nie jest możliwym rozpatrzenie złożonego wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Zakład ponownie uznał, że w sytuacji wnioskodawczyni zachodzi przesłanka do umorzenia wynikająca z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę fakt, iż strona utrzymuje się ze środków uzyskanych z pomocy społecznej uznał za niemożliwe jednorazowe uregulowanie zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności wnioskodawczyni jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego męża B. M. M. Organ podkreślił, iż strona posiada jednak majątek w postaci nieruchomości, z którego można prowadzić egzekucję w przypadku braku możliwości odzyskania należności z tytułu składek w ramach innych środków. Pomimo trudnej sytuacji należy podniesiono, iż ZUS nie może rezygnować z dochodzenia swych wierzytelności. Nie istnieją bowiem przepisy prawa zwalniające z obowiązku opłacania składek osobę zobowiązaną, znajdującą się w trudnej sytuacji finansowej. W skardze na powyższą decyzję wniesiono o pomoc w rozpatrzeniu sprawy zadłużenia w ZUS, które powstało od [...]r. Podkreślono, iż dług powstał w okresie prowadzenia działalności zmarłego męża. Skarżąca podniosła, iż nie pracuje od 10 lat , utrzymuje się z zasiłku otrzymywanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C.. Mieszka z synem i córką , którzy również nie pracują. Strona wyjaśniła, iż mąż nie posiadał żadnego majątku, rodzina nie miała dochodów, a obecnie nie ma z czego spłacić długów. W kwestii posiadanej nieruchomości wskazano, iż dom jest jedyną wartościową rzeczą będącą w posiadaniu rodziny. Skarżąca podniosła także, iż nadchodzący okres zimowy jest szczególnie ciężki bo oprócz zapłaty rachunków trzeba zakupić opał na co często brakuje środków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności. Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących Sądowi Administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził naruszeń prawa procesowego, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zaległości, których dotyczy zaskarżona decyzja powstały w okresie [...] 1999r., [...] 2000r. – [...] 2001r. (składki na ubezpieczenie społeczne), [...] 1999r. – [...] 2001r. (składki na ubezpieczenie zdrowotne) oraz [...] 1999r. – [...] 2001r. (składki na Fundusz Pracy i FGŚP). Mając na uwadze, iż zobowiązania te powstały ponad 10 lat temu jako podstawa jawi się kwestia ewentualnego przedawnienia. Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustęp 5 stanowi zaś, iż bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Zatem 5-letni termin przedawnienia składek obowiązujący w dniu powstania przedmiotowych zobowiązań upływał o w okresie od [...] 2004r. (składka za [...] 1999r.) do [...] 2006r. (składka za [...] 2001r.). Nie mniej ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), która weszła w życie z dniem 01 stycznia 2003r. wydłużyła termin przedawnienia należności z tytułu składek do lat 10 (art. 1 pkt 9 lit. a wskazanej ustawy). Wobec powyższego należności, wskazane w zaskarżonej decyzji (z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i składek na FP i FGŚP) przedawniłyby się odpowiednio od [...] 2009r. do [...] 2011r. W tym miejscu wskazać jeszcze należy na art. 24 ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz art. 24 ust. 6, który stanowi, iż bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (w brzmieniu obowiązującym obecnie.) Zaskarżona decyzja dotyczy również składek na ubezpieczenie zdrowotne, których przedawnienie w momencie powstania zobowiązań regulowane było przepisami art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 06 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Od dnia 01 kwietnia 2003r. do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie ma art. 33 ust. 2 ustawy – z dnia 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) stanowiący, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Identyczna w swej treści regulacja odnośnie przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne zawarta została w art. 93 ust. 2 obowiązującej od dnia 01 października 2004r. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.). Zatem również odnośnie składek na ubezpieczenie zdrowotne 10 letni termin przedawnienia upływałby od [...] 2009r. do [...] 2011r. Kwestia przedawnienia została rozważona jedynie w decyzji wydanej w pierwszej instancji. Organ szeroko rozpisuje się na temat przepisów regulujących termin przedawnienia powołując jednak niewłaściwe przepisy donosząc się do momentu powstania zobowiązań. Zakład cytuje art. 35 ust. 3 ustawy z 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, która to ustawa przestała obowiązywać z dnia 01 stycznia 1999r. tj. z dniem wejścia w życie ustawy dnia 04 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Należności w niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, dotyczą najdalszej składki za [...] 1999r.a zatem pod rządami ustawy z 1998r. Powołany przez organ przepis art. 35 ust. 3 ustawy z 1986r. nie ma w sprawie w ogóle zastosowania. Jednocześnie okoliczności istotne dla sprawy dotyczące okresu w którym prowadzone było postępowanie egzekucyjne czy i w jaki sposób je zakończono organ kwituje jednym zdaniem: "bieg terminu przedawnienia należności określonych w sentencji decyzji został zawieszony, gdyż należności były dochodzone od zmarłego Pana B. M. M. w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji." Z treści uzasadnienia wynika ponadto, iż wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone (str. 4 decyzji organu pierwszej instancji i str. 3 zaskarżonej decyzji). Takie przedstawienie przez organ zagadnienia przedawnienia a właściwe jego brak nie pozwala Sądowi na skontrolowanie prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie kierowane do strony postępowania, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jaki co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki przedawnienia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Ponadto wszystkie okoliczności i fakty ustalone w sprawie znajdują swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 par. 1 i par. 3 k.p.a.). Wskazane powyżej przepisy zostały przez organ naruszone w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. H. Adamczewska-Wasilewicz E.Kruppik-Świetlicka U. Wiśniewska