I SA/Bd 621/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 września 2012 r. sprawy ze skargi K. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu K. Sz. z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta T., ustalił L. Sz. wysokość podatku od nieruchomości za 2010r. na kwotę 170 zł, płatną w czterech ratach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] stwierdziło nieważność ww. decyzji z dnia [...] z uwagi na skierowanie rozstrzygnięcia do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej). Organ ustalił, że adresat decyzji L. Sz. od 2004 r. nie jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Pismem z dnia [...] K. Sz. (skarżący) zwrócił się do SKO o wznowienie postępowania podatkowego, zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., powołując jako podstawę wznowienia przepis art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, wskazując, iż bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, mimo, że jako właściciel nieruchomości powinien uczestniczyć w tym postępowaniu. Wnioskodawca wskazał, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, którego przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji. Podał, że o wydaniu przedmiotowej decyzji stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...]. dowiedział się z pisma Prezydenta Miasta T. z [...]. Zdaniem strony o unieważnieniu ww. decyzji powinien być powiadomiony z racji tego, że jest właścicielem nieruchomości, której dotyczy unieważniona decyzja. Podał, że uiścił wskazany w decyzji podatek pomimo tego, że nie był adresatem decyzji. Rozstrzygając wniosek strony o wznowienie postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...]. w oparciu o przepis art. 243 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. ) – dalej w skrócie Op., orzekł o niedopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...]. ponieważ K. Sz. nie był stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wznowienie postępowania uregulowane w art. 240 - 246 Op. jest postępowaniem nadzwyczajnym, służącym weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych i charakteryzuje się dwoma fazami. Zgodnie z art. 243 § 1 Op. w razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. W tej fazie organ bada jedynie istnienie przesłanek formalnych, pozwalających na otwarcie postępowania. Natomiast odmowa wznowienia jest rozstrzygana decyzją ( art. 243 § 3 Op.). Organ wskazał, że stwierdzenie, czy wystąpiła w sprawie przyczyna wznowienia i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia w oparciu o przepis art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ podał, że taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie występuje. W uzasadnieniu organ ponownie przywołał stan faktyczny sprawy i wskazał, że adresatem decyzji z dnia [...] był brat skarżącego, L. Sz., którego nieprawidłowo obciążono obowiązkiem zapłaty podatku od nieruchomości pomimo, że w dacie wydania decyzji określającej ten podatek, nie był już właścicielem nieruchomości. Organ zaznaczył, że obowiązek zawiadamiania organu podatkowego o każdej zmianie dotyczącej własności nieruchomości obciąża podatnika. Skoro organ uzyskał taką informację o zmianie właściciela to zainicjował przeprowadzenie postępowania, mającego na celu wyeliminowanie wadliwej decyzji, obarczonej wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Organ wskazał, że postępowanie "nieważnościowe" było postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem było wyeliminowanie wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Organ podkreślił, że przedmiotowa decyzja nie dotyczyła skarżącego ani jego praw ani obowiązków. Sam fakt legitymowania się przez niego tytułem prawnym do nieruchomości objętej sporną decyzją nie mógł zadecydować o przyznaniu mu przymiotu strony w tym konkretnym postępowaniu. Organ przywołując definicję strony postępowania podatkowego zawartą w art. 133 Ordynacji podatkowej podał, że jednym z elementów pojęcia strony jest występowanie interesu prawnego. Wyjaśniono, że interes prawny każdorazowo powinien wynikać z konkretnej normy prawa materialnego i odnosić się do określonego stanu faktycznego. Interes prawny musi ponadto bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Stroną jest tylko ten podmiot, którego własny interes prawny (obowiązek lub uprawnienie) podlega konkretyzacji w postępowaniu podatkowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że skoro podmiotem, w stosunku do którego wydano decyzję wymiarową z dnia [...] jest L. Sz., a nadto jest on jedynym adresatem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], to żądanie przez K. Sz. wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną jest niedopuszczalne i musi skutkować wydaniem orzeczenia na podstawie art. 234 § 3 Ordynacji podatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona podniosła, że nie rozumie uzasadnienia decyzji. Skarżący nie wie czy jego interes prawny wynika z konkretnej normy prawa materialnego i odnosi się do określonego stanu faktycznego. Nie jest także pewien, czy jego interes prawny dotyczy bezpośrednio sfery prawnej, a nade wszystko czy ten interes prawny (obowiązek lub uprawnienie) podlega konkretyzacji w postępowaniu podatkowym. Skarżący podał, że zapłacił podatek od nieruchomości, mimo, ze decyzja skierowana była do brata. Po wyeliminowaniu tej decyzji nie widzi możliwości odzyskania zapłaconego podatku. Fakt ten uważa za wystarczający aby móc być uznanym za stronę postępowania i ubiegać się o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podkreślając, że decyzja z dnia [...] podobnie jak wcześniej wydana decyzja z dnia [...] nie dotyczyły praw ani obowiązków K. Sz. W związku z tym skarżący nie był - na ich podstawie - obowiązany do uregulowania podatku od nieruchomości w wysokości określonej w decyzji. Fakt stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] w żaden sposób nie wpływa na sytuację prawną strony skarżącej, w szczególności nie otwiera jej drogi do żądania zwrotu zapłaconego podatku. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący ponownie przedstawił argumentację zgodnie z którą przysługiwały mu w postępowaniu o wznowienie postępowania uprawnienia strony. Stwierdził, że będąc właścicielem nieruchomości położonej w T. przy ul. [...], której dotyczyła przedmiotowa decyzja jest stroną postępowania i winien być powiadomiony o jego wszczęciu zważywszy, że to właśnie on regulował wszelkie zobowiązania finansowe dotyczące nieruchomości, o której mowa. Dlatego chciałby wiedzieć jak organ rozstrzygnął kwestię zwrotu podatku od nieruchomości w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący nie rozumie argumentacji przedstawionej w odpowiedzi na skargę, że stwierdzenie nieważności decyzji nie otwiera mu drogi do zwrotu zapłaconego podatku. Skoro należność została uregulowana i stwierdzono nieważność decyzji, zwrot podatku wydaje się jego zdaniem oczywisty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako: p.p.s.a., przewiduje możliwość wniesienia skargi w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Zgodnie zaś z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącej w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, gdy stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). Powyższe wyliczenie środków zaskarżenia ma charakter przykładowy i nie jest wyliczeniem wyczerpującym. Oznacza to, że jeżeli w określonym przypadku przepis prawa przewiduje innego rodzaju środek zaskarżenia, który nie został wymieniony w tym przepisie, skargę można wnieść po uprzednim wykorzystaniu tegoż środka zaskarżenia. Należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 78 Konstytucji RP w polskim systemie prawnym obowiązuje dwuinstancyjny model postępowania administracyjnego. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 78, dotyczącym środków ochrony wolności i praw, ustanawia zasadę, że każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, dopuszczając ustawowe wyjątki od tej zasady. Temu konstytucyjnemu wymogowi odpowiada zawarta w art. 127 Ordynacji podatkowej, w myśl którego postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne. Odstąpienie od tej zasady, jej ograniczenie lub wyłączenie bądź wprowadzenie innego środka ochrony prawnej, może nastąpić wyłącznie w drodze ustawy, a jako wyjątek od zasady winien być określony wyraźnie i jednoznacznie. Należy wskazać, powołując się na uchwałę Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r., sygn. OPK 31/02/, że ewentualne wątpliwości, co do istnienia takiego wyjątku powinny być wyjaśniane na rzecz realizacji ww. zasady, a nie rozszerzenia wyjątku. Jak wskazał NSA , jest to w takich sytuacjach jedna z podstawowych reguł interpretacji przepisów w toku stosowania prawa, prezentowana powszechnie w doktrynie jak i w orzecznictwie. W sprawie organem orzekającym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które jak wynika z art. 13 cyt. ustawy Ordynacja podatkowa nie ma nad sobą organu wyższego stopnia. To jednak nie oznacza, że organ ten nie ma obowiązku rozpatrywania sprawy dwukrotnie. Zgodnie z treścią art. 221 ordynacji podatkowej w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dyrektora izby skarbowej, dyrektora izby celnej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. Jak wynika z akt sprawy stronie służył środek zaskarżenia od wydanej decyzji o odmowie wznowienia postępowania. W przedmiotowej decyzji znalazło się jednak błędne pouczenie, że stronie służy jedynie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W związku z powyższym zgodnie z art., 52 § 4 p.p.s.a. przed wniesieniem skargi do sądu strona winna złożyć środek zaskarżenia do SKO, bo wbrew pouczeniu decyzja ta nie była ostateczna. Tym samym, nie został wyczerpany wskazany tryb zaskarżenia przed wniesieniem skargi do Sądu, a dopiero wyczerpanie tego trybu uprawniałoby Sąd do badania zasadności skargi. W ocenie Sądu błędne pouczenie, co do prawa odwołania, wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może skutkować obowiązkiem rozpatrzenia skargi przez Sąd. Błędne pouczenie nie może bowiem tworzyć prawa (prawa do złożenia skargi), którego ustawodawca nie przewidział na pewnym etapie załatwienia sprawy. Jednocześnie Sąd zauważa, że brak wykorzystania tego środka przez stronę skarżącą spowodowany mylnym pouczeniem stanowi co prawda podstawę odrzucenia skargi w oparciu o przepis art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a, jednakże nie pozbawia strony możliwości zaskarżenia decyzji, będącej przedmiotem skargi. Zakaz wywołania negatywnych skutków u skarżącej w związku z błędnym pouczeniem zawarty w art. 214 ustawy Ordynacja podatkowa chroni stronę przed skutkami błędnych pouczeń przy wnoszeniu środka zaskarżenia do sądu administracyjnego. Błędne pouczenie nie może bowiem prowadzić do pozbawienia strony możliwości wyczerpania toku instancji. Sąd wyjaśnia, iż brak właściwego pouczenia w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] o prawie wniesienia odwołania świadczy o braku winy skarżącego w dopełnieniu ww. czynności, wobec tego może stanowić podstawę wniosku skierowanego do właściwego organu o przywrócenie terminu do złożenia tego środka zaskarżenia. Wniosek wraz z odwołaniem wnosi się do organu w terminie 7 dni do dnia doręczenia niniejszego postanowienia. W związku z tym, iż postanowienie o odrzuceniu skargi nie powoduje stanu rzeczy osądzonej, zatem strona niezadowolona z rozstrzygnięcia organu po uprzednim wyczerpaniu środków zaskarżenia, będzie mogła jeszcze raz skorzystać z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. skargę odrzucił a na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.ps.a. zwrócił skarżącemu w całości uiszczony wpis od skargi odrzuconej