I SA/Bd 623/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2017r. zwalniającego skarżącego od wpisu od skargi powyżej 500 zł w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2017r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: zmienić postanowienie Referendarza sądowego z 11 sierpnia 2017r. sygn. akt I SA/Bd 623/17 w ten sposób, że zwolnić skarżącego od wpisu od skargi Wraz ze skargą Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką, którego miesięczny dochód wynosi 2.918,96 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: rata pożyczki 993,48 zł; umowa najmu lokalu mieszkalnego 710,76 zł; energia 95 zł; TV 69,90 zł; telefon i Internet 220 zł; polisy ubezpieczeniowe 184,80 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego w sprawie I SA/Bd 624/17 (równolegle rozpoznany wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy) skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2015-2016; wyciągi z rachunków bankowych; umowy o pracę; zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem; fakturę za energię; kserokopie paragonów; fakturę za usługi telekomunikacyjne; umowę o dzieło; umowę najmu lokalu mieszkalnego; zaświadczenie o zameldowaniu; potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; podatkową księgę przychodów i rozchodów; deklaracje VAT-7; wypowiedzenie umowy rachunku bankowego; oświadczenie o prowadzonych z majątku skarżącego egzekucjach; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności; zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz tytułu wykonawcze. Ponadto skarżący oświadczył, że: w okresie ostatnich trzech miesięcy nie pobierał świadczeń z pomocy społecznej; nie posiada oszczędności; nie posiada samochodów ani innych pojazdów. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017r. referendarz zwolnił skarżącego od wpisu od skargi powyżej 500 (pięćset) zł. W uzasadnieniu podał, że strona spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych a podjęte rozstrzygnięcie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza i przyznaniu prawa pomocy w szerszym zakresie zwolnienia w całości z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie oszacowano dochód jego żony, przez co referendarz doszedł do wniosku, że dochód gospodarstwa domowego wynosi ok. 5.100 zł netto. Skarżący wyjaśnił, że w okresie od 8 listopada 2016r. do 31 marca 2017r. jego żona wykonywała pracę na rzecz M. r Sp. z o.o., za którą otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 3100,00 zł brutto miesięcznie. Umowa z tym pracodawcą została rozwiązana 31 marca 2017 roku. Od 1 kwietnia 2017r. do chwili obecnej żona wnioskodawcy pozostaje w stosunku pracy jedynie z F. . E. E. L. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie 2000,00 zł brutto miesięcznie. W swoim rozstrzygnięciu referendarz sądowy przyjął błędne założenie, zgodnie z którym dochód miesięczny J. L. miał być sumą powyższych wynagrodzeń, podczas gdy wskazane umowy nie były nigdy realizowane w tym samym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wykładnia określenia: "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi zasługiwał na uwzględnienie. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką, a miesięczny dochód jego rodziny wynosi 2.918,96 zł. Nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał: ratę pożyczki 993,48 zł; czynsz 710,76 zł; energia 95 zł; TV 69,90 zł; telefon i Internet 220 zł; polisy ubezpieczeniowe 184,80 zł. W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że oceniając możliwości finansowe skarżącego oraz wyliczając dochód jego gospodarstwa domowego referendarz błędnie przyjął, że żona skarżącego osiąga dochód z dwóch źródeł w wysokości łącznie 5100 zł netto, co pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem skarżącego oraz z przedłożonymi przez niego dokumentami, w tym z załączonym do sprzeciwu świadectwie pracy wystawionym dla żony skarżącego. Z tego ostatniego dokumentu wynika, że zakończyła ona pracę w firmie M. . z o.o. z dniem [...] marca 2017r. Okoliczność tę oraz fakt zaprzestania poboru wynagrodzenia od tego pracodawcy potwierdzają wydruki z wyciągu bankowego konta żony skarżącego. Potwierdza to również przedłożona w trakcie postępowania umowa o pracę żony wnioskodawcy w firmie F. E. L. z dnia [...] kwietnia 2017r., w której określono wymiar czasu pracy jako pełen etat oraz wysokość wynagrodzenia 2.000 zł brutto. Konfrontując dochód gospodarstwa domowego skarżącego - 2918,96 zł - z jego miesięcznymi wydatkami (również udokumentowanymi złożonymi dokumentami do akt sądowych w sprawie I SA/Bd 624/17) związanymi z utrzymaniem, tj. : czynsz 710,76 zł, energia elektryczna 84,76 zł; żywność 800 zł; środki czystości i higieny 100 zł; TV, Internet i telefon 298,43 zł; odzież 200 zł koszty ubezpieczenia 184,80 zł; lekarstwa 150 zł wskazać należy, że do dyspozycji trzyosobowego gospodarstwa domowego pozostaje kwota ok. 390 zł. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisów sądowych oprócz przedmiotowej sprawy również w dwóch innych sprawach toczących się pod sygn. akt I SA/Bd 624/17 oraz I SA/Bd 622/17 i nawet przy uwzględnieniu rozstrzygnięcia referendarza o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skarg powyżej 500 (pięćset) zł skarżący obowiązany byłby uiścić wpis w trzech sprawach w wysokości łącznie ok. 1200 zł. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie całokształt dokumentów przedstawionych przez skarżącego wskazuje na niewątpliwie trudną jego sytuację finansową. Zważywszy, że środki, jakimi dysponuje obecnie skarżący pozwalają jedynie na zaspokojenie potrzeb bytowych jego rodziny, nadto wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności ani żadnego majątku nie można uznać, że jest w sytuacji majątkowej, która pozwoliłaby mu na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu. Wobec powyższego Sąd przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na uiszczenie wymaganej kwoty wpisu. Przyznając prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi Sąd kierował się zasadą zapewnienia skarżącemu prawa (dostępu) do Sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Z uwagi natomiast na fakt, iż nie można wykluczyć, że sytuacja finansowa strony ulegnie poprawie, nieuzasadnione byłoby na obecnym etapie sprawy zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Wobec powyższego na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.