I SA/Bd 643/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 marca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r., luty, marzec 2011 r. oraz za miesiące od maja do listopada 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi ok. 1.630 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Posiada wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: czynsz najmu z opłatami 700 zł miesięcznie; ubezpieczenie grupowe 65 zł miesięcznie; telefon 70 zł miesięcznie; lekarstwa 100 miesięcznie wyżywienie i ubiór 600 zł miesięcznie. Do wniosku dołączono: zaświadczenie M. F. Z. S. O. i R. Sp. z o.o., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie miesięczne wypłacone skarżącemu w formie tygodniówek za okres IX, X i XI 2017r. wyniosło 1.627 zł; zarządzenie o umorzeniu należności sądowej; postanowienie o umorzeniu dochodzenia; postanowienie Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 26 kwietnia 2016 r.; tytuły wykonawcze. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenie, z którego wynika, że skarżący nie pobiera żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji likwidatora; zaświadczenie z którego wynika, że skarżący z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w C.-I. – S. O. sp. z o.o. oraz M.-T. sp. z o.o. nie otrzymuje wynagrodzenia; umowę rozdzielności majątkowej; zaświadczenie wystawione przez C. I. S. O. sp. z o.o. z którego wynika, że w 2017r. skarżącemu było wypłacane średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości 3.452,77 zł netto. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie otrzymuje i nie otrzymywał świadczeń z pomocy społecznej; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada oszczędności; utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z umowy o pracę; nie jest właścicielem jakiegokolwiek pojazdu; nie prowadzi działalności gospodarczej; postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone; nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego. Postanowieniem z dnia 12 marca 2018 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawo pomocy oraz że nie przedłożył dokumentów, o które był wzywany. Pismem z dnia 27 marca 2018 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniósł o: 1) przeprowadzenie dowodu z zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 6 czerwca 2017 r. i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 6 czerwca 2017 r. na okoliczność ich treści, 2) zmianę przedmiotowego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Zarzucił naruszenie: - art. 255 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." poprzez odmowę przyznania prawa pomocy skarżącemu z uwagi na niewykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania wynikające z nieprzedłożenia informacji na temat żony, podczas gdy jest to okoliczność niezależna od skarżącego i nie może ona wpływać na jego uprawnienia, - art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy skarżącemu z uwagi na wykonanie dwóch przelewów w dwóch różnych miesiącach oraz rzekomą wysokość średniego wynagrodzenia skarżącego, podczas gdy wykonanie dwóch przelewów na nieznaczne kwoty w dwóch różnych miesiącach nie może w ogóle wpływać na ocenę możliwości poniesienia kosztów przez skarżącego; skarżący otrzymuje wyłącznie kwotę wynagrodzenia wolną od zajęcia; wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Do sprzeciwu skarżący załączył czternaście pism dotyczących zawiadomienia o zajęciu w związku z prowadzonymi egzekucjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył części dowodów, o które był wzywany przez Referendarza sądowego. Nie dołączył ich także do złożonego sprzeciwu (nie przedłożył dokumentów dotyczących swojej żony – odpisów zeznań podatkowych, wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków bankowych). W konsekwencji należało uznać, że skarżący nie przedłożył wystarczających informacji, by rzetelnie ocenić jego faktyczną sytuację materialną, a co za tym idzie nie wykazał, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Na podstawie przedłożonego przez skarżącego oświadczenia, nie można ustalić, jakie są rzeczywiste źródła finansowania ponoszonych przez stronę wydatków. Wnioskodawca podając skąpe informacje o swojej sytuacji musi liczyć się z tym, że będą one uznane za niewystarczające. Powyższe powoduje, że złożone przez skarżącego oświadczenie o dochodach też nie można uznać za rzetelne. Podobnie w sprzeciwie – strona nie wyjaśniła swojego stanowiska ani nie podała wielu z brakujących informacji. Ponadto należy wyjaśnić, że w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Ponadto słusznie zauważył Referendarz, że skoro skarżący w dniu 11 grudnia 2017 r. wydatkował kwotę 357,75 zł tytułem opłat eksploatacyjnych za lokal położony w T. przy ul. B. [...] oraz w dniu 19 stycznia 2018 r. wydatkował kwotę 207 zł tytułem ubezpieczenia budynku i ruchomości położonej w T. ul. B. [...] (do żadnego z tych lokali nie posiada tytułów prawnych), to tym bardziej powinien zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, który wynosi 250 zł. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej przedstawionej przez skarżącego uznał, że informacje te nie pozwoliły na to, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał on, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Sąd zauważa, że postawa strony, która ubogo i wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, o które był wzywany i w sposób nierzetelny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższej oceny nie zmienia analiza zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 6 czerwca 2017 r. i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 6 czerwca 2017 r. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.