I SA/Bd 653/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Asesor sądowy WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Sąd Okręgowy w Toruniu Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał, zgodnie z właściwością organowi rentowemu do merytorycznego rozpatrzenia, wniosek P. M. o częściowe umorzenie należności oraz o odstąpienie od żądania odsetek. Ostatecznie precyzując swoje żądanie wnioskodawca wniósł o umorzenie całości zadłużenia. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuacją materialną spowodowaną licznymi zadłużeniami kredytowymi. Podniósł, że nie wiedział o obowiązku podlegania wszystkim ubezpieczeniom, co spowodowało zaległości. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w B. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł oraz naliczonych na dzień [...] odsetek w łącznej kwocie [...] zł. Organ wskazał, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia, o których stanowi art. 28 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem generalnie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zaległej należności. Wnioskiem z [...] strona zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że żyje bardzo skromnie a naliczona przez organ kwota należności może spowodować trudności w utrzymaniu rodziny i wykształceniu dzieci. Wnioskodawca zarzucił organowi, iż to głównie Zakład Ubezpieczeń Społecznych spowodował powstanie tak dużego zadłużenia, gdyż przy żadnej kontroli nie stwierdził niedopłat. Strona zaproponowała zapłatę zaległych składek w zamian za umorzenie naliczonych odsetek. Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na ustaloną na podstawie dostarczonych dokumentów, informacji o stanie majątkowym oraz dokumentów posiadanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy. Organ podał, że strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Żona strony nie pracuje. Na utrzymaniu jest 2 dzieci w wieku 10 i 15 lat. Rodzina zamieszkuje w budynku gospodarczym o wartości ok. 35.000 zł. jednocześnie realizuje budowę domu mieszkalnego. Dotychczasowa wartość wznoszonej budowli wynosi ok. 200.000 zł. Oba budynki usytuowane są na działce w Z. wartości ok. 15.000 zł. Na przedmiotowej nieruchomości Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. ma wpisane hipoteki przymusowe dotyczące zaległości z tytułu składek. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem samochodu ciężarowego o wartości ok. 100.000 zł oraz samochodu osobowego o wartości ok. 8.000 zł. Na samochodzie ciężarowym na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. został ustanowiony zastaw skarbowy. Na budowę domu oraz na zakup samochodu ciężarowego strona zaciągnęła kredyty, na spłatę których przeznacza miesięcznie ok. 4.850 zł. Organ zaznaczył jednak, że kredyt, którego rata miesięczna wynosi ok. 2.600 zł spłacany będzie do 20 lutego 2009r., a kredyt z ratą miesięczną w wysokości 1.390 zł do 12 stycznia 2011r. Informacje te uwzględnia zawarta w dniu [...] umowa o rozłożeniu zadłużenia na raty. Pierwsze 18 rat umowy jest w odpowiednio niskiej wysokości, co aktualnie umożliwia wnioskodawcy spłatę zadłużeń kredytowych. Po spłacie pierwszego kredytu, który jest dla strony obecnie największym obciążeniem, będzie ona mogła regulować zadłużenie z tytułu składek w wyższej wysokości. Z zeznań PIT-28 wynika, że strona osiągnęła w 2006r. przychód w wysokości [...] zł natomiast w 2007r. w wysokości [...] zł. Na miesięczne wydatki rodziny składają się: telefon - ok. 73 zł, energia elektryczna - ok. 150 zł, woda - ok. 33 zł, ubezpieczenia - ok. 21 zł i gaz - ok. 45 zł. Po przeanalizowaniu akt sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu przedmiotowych składek. Majątek, który strona posiada oraz osiągane dochody nie pozwalają na stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a zwłaszcza pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o czym mówi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja szczególnie drastyczna, dla której jest zastrzeżone umorzenie należnych składek, a więc gdy ze względu na stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ II instancji wskazał, że podniesione zarzuty dotyczące wydanych zaświadczeń o niezaleganiu w opłacaniu składek oraz braku stwierdzenia uchybień w trakcie przeprowadzanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych czynności kontrolnych, nie stanowią przesłanek umorzenia, których katalog został określony przez ustawodawcę. Organ podkreślił, że to właśnie w wyniku przeprowadzonej w dniach 09-10 listopada 2007r. kontroli nastąpiło ustalenie nieprawidłowości. Ponadto kwestia odpowiedzialności strony z tytułu składek została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli Sądu. Do przesłanek umorzenia należności organ nie zaliczył również nieznajomość prawa, na którą strona się powołała. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze strona podniosła, że zaległości z tytułu składek powstały w wyniku nieznajomości przepisów prawa, braku stosownych informacji ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektoratu w B. oraz w konsekwencji kontroli z [...], która nie wykazała żadnych uchybień w prowadzeniu dokumentów oraz wysokości opłacanych składek. Strona podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. na jej prośbę w okresie od dnia [...] do [...] wystawił 10 zaświadczeń o niezaleganiu w opłacaniu składek, zatem przekonanie strony o braku zaległości potwierdzane było dokumentami wystawionymi przez organ. Strona wniosła o rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu zaległych składek oraz naliczonych odsetek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że sytuacja majątkowa strony skarżącej, w jakiej się znajduje jest trudna i z całą pewnością uniemożliwia jej w chwili obecnej jednorazowe uregulowanie zadłużenia, jednakże umowa zawarta w dniu [...]. o rozłożenie należności na raty umożliwia uregulowanie zaległości na dogodnych warunkach. Wskazane w skardze okoliczności, w ocenie organu, nie stanowią przesłanek do umorzenia zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ ubezpieczeń społecznych nie uwzględnił wniosku strony skarżącej o umorzenie powstałych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł oraz naliczonych od tych zaległości odsetek w łącznej kwocie [...] zł. Rozpatrując niniejszą sprawę, należy przeanalizować przepisy umożliwiające umorzenie należności składkowych. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie ma sporu w sprawie, co do tego, że żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała w ustalonym stanie faktycznym. Jednocześnie, na podstawie ust. 3a omawianego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy podkreślić, że powołane przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet przy ustaleniu, że zachodzą przesłanki opisane we wskazanym przepisie, organ ma możliwość odmowy umorzenia należności, co jednak musi uzasadnić. W niniejszej sprawie organ nie orzekał jednak na podstawie uznania administracyjnego, lecz ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności nie zachodzi też przesłanka, w ramach której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosków takich doprowadziło organ przeprowadzone postępowanie dowodowe, w ramach którego był on zobowiązany ustalić sytuację majątkową i rodzinną strony. Dla oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego zasady. W szczególności bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, finansową i rodzinną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. W sposób należyty również dokonał zestawienia osiągniętych przez stronę przychodów oraz ponoszonych miesięcznych wydatków z uwzględnieniem kosztów zaciągniętych kredytów. Organ uwzględnił także zawartą ze stroną w dniu [...] umowę o rozłożenie zadłużenia na raty, której pierwsze 18 rat określone zostało w odpowiednio niskiej wysokości, tak aby strona mogła spłacić swoje zadłużenia kredytowe. Zasadnie organ wskazał, iż majątek, który strona posiada oraz osiągane dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł nie pozwalają na ocenę, że strona nie jest w stanie opłacić należności składkowych bez pozbawienia swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb (okoliczności, na które powoływała się strona można zakwalifikować tylko do tej kategorii przesłanek). Niewątpliwie obowiązek zapłaty zaległości niesie za sobą znaczące uszczuplenie dochodów, co stanowić będzie pewną dolegliwość dla strony i jej rodziny. Tym niemniej sytuacja taka nie wypełnia znamion przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów nieznajomości przepisów prawa oraz braku informacji od pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co spowodowało powstanie zaległości, należy wskazać, iż nie mogą one zwolnić wnioskodawcy od obowiązku zapłaty należności w całości lub części. Na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek, którym jest strona, jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Obowiązek ten związany jest z wydawanymi zaświadczeniami o opłacanych składkach, na które strona powołała się również w skardze. Przedmiotowe zaświadczenia stanowią potwierdzenie określonego stanu faktycznego wynikającego z dokumentacji, jaką dysponuje organ wydający zaświadczenie. Nie stanowią natomiast, tak jak uważa strona, o tym czy płatnik jest zobowiązany opłacać składki, czy też nie, gdyż taki obowiązek wynika z samej ustawy. Nie można obowiązków, które obciążają podmiot z mocy samego prawa skutecznie przerzucić na inny podmiot. Podsumowując, należy stwierdzić, iż okoliczności wskazane w skardze przez stronę nie mogą usprawiedliwiać braku opłacania przez stronę składek, a tym bardziej stanowić podstawy do umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.