I SA/Bd 655/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Magdalena Buczek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Skarżący w dniu [...] złożył wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, wskazując, że powodem zaległości była okoliczność, że w 2003r. prowadzona działalność zaczęła przynosić straty, które na koniec roku wyniosły około 29.000 zł. Obecnie wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, wiek emerytalny osiągnie dopiero za sześć lat a do tego czasu zadłużenie znacznie wzrośnie. Dodatkowo podniósł, że posiada zadłużenie w [...] Banku Spółdzielczym na kwotę 30.000 zł. Inspektorat ZUS, w celu ustalenia możliwości płatniczych strony przeprowadził ustalenia majątkowe, w tym wywiad majątkowy w dniu 21 lutego 2008r. W ramach tych działań ustalono, że wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (zasiłek pobierał do 13 lutego 2005r) zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy we W.. Zgodnie z oświadczeniem uzyskiwał dochody z prac dorywczych w kwocie około 500 zł. Małżonka pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.105,38 zł brutto, 936,90 zł netto. Małżonkowie pozostają w separacji nieudokumentowanej. Zgodnie z zestawieniem dochodów i wydatków wnioskodawca ponosi koszty z tytuł opłat czynszowych: energia - 96,00 zł, gaz - 70,00 zł i woda - 61,00 zł oraz kredytu w kwocie 30.000. Ponadto reguluje zadłużenie w TP S.A. w wysokości 1.600 zł, w ratach po 50 zł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Ze złożonego oświadczenia wnika, iż nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości oraz praw majątkowych. Zgodnie z pismami ze Starostwa Powiatowego i Urzędu Miasta wnioskujący o ulgę nie figuruje jako właściciel lub użytkownik nieruchomości. Według danych z CEPiK-u nie posiada żadnych pojazdów. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Naczelnika Urzędu Skarbowego we Włocławku oraz przedłożonym PIT-37 w 2006 i 2007r. nie deklarował żadnego dochodu. Dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat we W. wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległych składek w uznaniu braku przesłanek do umorzenia. Pismem z dnia [...] skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie podania o umorzenie. W uzasadnieniu wskazał na swoją ciężką sytuację materialną, podniósł, że osiągane i wskazane w deklaracji dochody jako 500 zł mają charakter dorywczy i są uzyskiwane okresowo. Aktualnie nie osiąga żadnych dochodów. Podkreślił, iż z uwagi na brak środków nie może wystąpić o sądowe ustanowienie separacji. Małżonka osiąga dochody w kwocie 936,90 zł netto i ponosi koszty z tytułu opłat za czynsz - 317,89 zł, ubezpieczenie - 49,40 zł, telewizję kablową - 45,00 zł, telefon stacjonarny - 47,00 zł, telefon komórkowy - 45,00 zł oraz ratę kredytu w AlG - 300,00 zł. W przypadku nie osiągania przez wnioskodawcę dochodów małżonka jest zmuszona zadłużać się na poczet opłat za gaz i energię. Zaskarżoną decyzją z 27 sierpnia 2008r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3, tj. gdy: 1 dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2 sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa , 4. nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym a wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a cytowanej wyżej ustawy, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W nawiązaniu do tego przepisu Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365 ze zm.) sprecyzował sytuacje uzasadniające umorzenie należności (§ 3 ust. 1). Wskazano że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Oznacza to, że nie ma możliwości umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, w związku z czym Zakład rozpatrując wniosek o umorzenie nie bierze tych składek pod uwagę. Ponadto zgodnie z art. 32 wspomnianej ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy, w świetle dokonanych ustaleń organ uznał, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzi żaden ze stanów wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych; w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności należności, prowadzona egzekucja jest w toku. Ponadto zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. o szczególnych zasadach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, strona nie wykazała, że zachodzą szczególne przypadki uzasadniające umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności, tj. nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia gdyż wydatek ten pozbawiłby jego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po ponownym przeanalizowaniu dokumentów nadal nie dopatrzono się przesłanek wypełniających art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, iż we wniosku o umorzenie nie powoływano się na problemy zdrowotne, nie przedstawiono również żadnej dokumentacji medycznej. Jednocześnie podniesiono, iż wnioskodawca podniósł, że nie może zadeklarować ratalnej spłaty zadłużenia, bo jego dochody nie mają charakteru trwałego. Pomimo tego, zgodnie z wywiadem majątkowym strona reguluje jednak zadłużenie w TP S.A. w ratach po 50 zł. Organ podkreślił, iż w 2005r. skarżący otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych lecz nigdy nie podjął próby spłaty zadłużenia, mimo iż w 2005r. kwota zadłużenia pomniejszona o odsetki byłaby znacząco niższa. Dopiero po upływie czterech lat po zakończeniu prowadzenia działalności złożono wniosek o umorzenie. Końcowo wskazano, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z dochodzenia swych wierzytelności. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. W skardze do Sądu Administracyjnego skarżący domagał się ponownego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż jego sytuacja życiowa nie zmieniła się na lepsze lecz na gorsze. W jego ocenie organ wydając decyzję nie wziął pod uwagę, że gdy za 6 lat osiągnie wiek emerytalny, to zadłużenie mocno wzrośnie i brak będzie możliwości spłaty z otrzymanej emerytury. W związku z tym, zasadnym jest wstrzymanie naliczania odsetek z tytułu składek należnych. W takiej sytuacji należność główna będzie możliwa do spłaty w systemie ratalnym z chwilą otrzymania emerytury. Skarżący wyjaśnia, iż wniosek o umorzenie złożył dopiero po czterech latach od powstania zaległości albowiem sądził, że otrzyma pracę lub wcześniejszą emeryturę i będzie w stanie spłacić zadłużenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadnie organ ubezpieczeń społecznych nie uwzględnił wniosku strony skarżącej o umorzenie powstałych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3.758,15 zł oraz naliczonych od tych zaległości odsetek w łącznej kwocie 2.134 zł. Rozpatrując niniejszą sprawę, należy przeanalizować przepisy umożliwiające organowi udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie ma sporu w sprawie, co do tego, że żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała w ustalonym stanie faktycznym. Jednocześnie, na podstawie ust. 3a omawianego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy podkreślić, że powołane przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet przy ustaleniu, że zachodzą przesłanki opisane we wskazanym przepisie, organ ma możliwość odmowy umorzenia należności. W niniejszej sprawie organ nie orzekał jednak na podstawie uznania administracyjnego, lecz ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności nie zachodzi też przesłanka, sprecyzowana we wskazanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej, w ramach której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosków takich organ doszedł po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, w ramach którego był on zobowiązany ustalić sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Dla oceny, czy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy podatkowe zachowały rządzące nim i określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego zasady. W szczególności bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80) czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu a decyzje wydane w jego toku zostały prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ przeanalizował sytuację majątkową, finansową i rodzinną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując oceny, że skarżący nie wykazał przesłanki (jedynej, do której można odnieść podnoszoną przez stronę argumentację) trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która nie pozwala spłacić zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki, zwłaszcza pozbawiłoby rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb – organ nie wyszedł poza reguły postępowania dowodowego. Przedstawiając swoją sytuację majątkową i rodzinną skarżący, przedstawiał wydatki, które comiesięcznie obciążają skromny budżet zamieszkujących wspólnie małżonków. Żona skarżącego pobiera emeryturę netto w wysokości ok. 930zł a skarżący pracuje dorywczo, nieregularnie osiągając z tego tytułu dochód, wg. oświadczenia, ok. 500zł miesięcznie. Stałe wydatki wskazane przez stronę to czynsz w kwocie 317,89zł, telefon w sieci ORANGE 45 zł, telefon stacjonarny 47zł, ubezpieczenie PZU 49,40zł, SAT Film 45zł, rata AIG 300zł. Suma tych wydatków daje kwotę ok. 800 zł miesięcznie. Trudno uznać, że comiesięcznych wydatków nie obciążają koszty energii elektrycznej i wyżywienia, które dodane do poprzednich pozycji przewyższałyby pozyskiwane dochody. Jeśli, jak twierdzi strona braki środków są uzupełniane pożyczkami, to skarżący nie wykazał, skąd systematycznie uzyskuje wsparcie finansowe na pokrycie brakujących środków (uzyskiwane dochody żony skarżącego nie są w stanie pokryć tych wydatków). Twierdzenia strony w zakresie dochodów stają się szczególnie nieprzekonywujące w kontekście struktury ponoszonych wydatków. Stałą pozycją miesięcznych kosztów stanowi utrzymanie dwóch telefonów służących osobom nie będącym, wg. oświadczenia aktywnym zawodowo. Pozostałe wydatki także nie noszą znamion niezbędnych, do których ograniczają się zwykle osoby posiadające rzeczywiście minimalne dochody na pokrycie jedynie niezbędnych potrzeb. W świetle powyższych okoliczności stanowisko organu, że wprawdzie sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, jednakże nie wypełnia znamion przesłanek do umorzenia należności, jest uzasadnione. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.