I SA/Bd 656/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi L.Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty zajętej wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu oddala skargę 1. Postanowieniem z dnia [...] 2015r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. określił stronie skarżącej wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty na [...] zł. 2. W wyniku wniesionego zażalenia zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]2015r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił powyższe postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W motywach rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności organ wskazał, że w razie zbiegu egzekucji administracyjnej w trybie art. 63 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014r. Poz. 1619 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") organ, który do tej pory był organem właściwym w sprawie jest uprawniony do wydania postanowienia, którym określa wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zbieg egzekucji nie dotyczy postępowań egzekucyjnych, ale egzekucji z konkretnego składnika majątkowego, co do którego ten zbieg wystąpił. Zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem właściwości organ uznał za niezasadny. Dalej organ przywołał stosowne regulacje u.p.e.a. stwierdzając, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. nie ustalił rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organ egzekucyjny, powołując się na "dokumentację", w istocie rzeczy nie poczynił koniecznych w sprawie ustaleń. Wskazał na pisma kierowane do niego przez dłużnika zajętej wierzytelności, ale nie poddał ich ocenie. Organ dysponował protokołem kontroli dłużnika zajętej wierzytelności i załączonymi do niego dokumentami. Wnioski jakie z nich wyprowadził są jednak bardzo ogólnikowe Organ nie wskazał w jakim momencie dłużnik utracił prawo dysponowania wierzytelnością, a więc miał obowiązek jej przekazania na rachunek organu egzekucyjnego. W protokole kontroli wskazano, w jakich okresach zobowiązania dłużnika zajętej wierzytelności przekraczały należności od "S." [...]. Nie poddano tych danych analizie. Organ egzekucyjny całkowicie pominął takie okoliczności jak uchylenie zajęć egzekucyjnych. W kilku przypadkach wycofywał się ze swojej decyzji w tym zakresie ostatecznie doprowadzając do sytuacji, że kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności poddane zostały zajęcia wierzytelności o numerach: Z[...], a w postanowieniu wskazano wszystkie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przesłane do dłużnika zajętej wierzytelności. W ocenie dyrektora Izby Skarbowej nie zbadano również, czy zaistniały podstawy do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności. Wystawianie faktur czy dokonywanie kompensat samo w sobie nie stanowi podstawy do przyjęcia, że podmioty ich dokonujące dopuściły się naruszenia prawa. "S." [...]. i "L." [...]. korzystały z instytucji potrącenia uregulowanej w art. 504 Kodeksu cywilnego. Organ egzekucyjny jednym zdaniem skwitował informacje na ten temat stwierdzając, że dłużnik zajętej wierzytelności nie miał podstaw do zastosowania tego przepisu, pogląd ten miałby znajdować wzmocnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, ale nie wskazano chociażby jednego przykładu takiego orzeczenia. Dyrektor wskazał również, że dłużnik zajętej wierzytelności, w uzasadnieniu zażalenia, bardzo obszernie wypowiedział się w tej kwestii powołując się na orzeczenia sądów i poglądy doktryny. Wskazał, że w przypadku zajęcia wierzytelności dopuszczalne jest potrącenie w przypadku, gdy potrącający mógł dokonać potrącenia przed zajęciem wierzytelności lub w sytuacji, gdy w chwili zajęcia istniały obie wierzytelności, ale nie, były jeszcze wymagalne, a stały się wymagalne później w tej kolejności, że wierzytelność dłużnika zajętej wierzytelności uzyskała przymiot wykonalności wcześniej niż wierzytelność zajęta. Zdaniem Dyrektora wysokość nieprzekazanej kwoty określona została nieprawidłowo. Kwota wpłacona przez dłużnika zajętej wierzytelności w ramach realizacji zajęcia może być odnoszona do rzeczywiście istniejącej wierzytelności, tj. do konkretnej kwoty, którą - gdyby nie zajęcie egzekucyjne - "L. " [...]. przekazałby na rachunek "S." [...]., a nie do całkowitej kwoty dochodzonej od "S." [...] w trybie egzekucyjnym. W tych okolicznościach organ uznał, że postanowienie nie spełnia wymogów przewidzianych wart. 124 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który na mocy art. 18 u.p.e.a. znajduje zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. 3. W skardze do Sądu strona zarzucając organowi naruszenie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 i art. 63 § 1 u.p.e.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej przekazania sprawy organowi I instancji. W uzasadnieniu strona podniosła, że nie kwestionuje rozstrzygnięcia polegającego na uchyleniu oczywiście wadliwego postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. W ocenie strony organ II instancji nie dostrzegł jednak, iż postanowienie I instancji zostało wydane przez organ niewłaściwy w sprawie. Postanowienie w trybie art. 91 u.p.e.a. może wydać wyłącznie organ egzekucyjny prowadzący egzekucję z wierzytelności. Na dzień wydania postanowienia Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie był już organem właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z zajętej wierzytelności, albowiem wierzytelność tą zajął również Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. Z mocy art. 63 §1 u.p.e.a. to Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. był organem właściwym do prowadzenia egzekucji z zajętej wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, ze zbieg dotyczy egzekucji z konkretnego składnika majątkowego - poprzestał jednak na tym stwierdzeniu, zamiast zastosować tą zasadę do prowadzonego postępowania. Zarówno bowiem zajęcie dokonane przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego dotyczyło tego samego prawa - wierzytelności przysługującej wobec skarżącej spółce S. w S.. Skoro zajęte zostało to samo prawo, to oczywistym jest, iż nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych - który powinien zostać rozstrzygnięty zgodnie z art. 63 § 1 u.p.e.a. Przepis ten automatycznie przekazuje właściwość do prowadzenia egzekucji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego, wobec czego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie był organem posiadającym kompetencji do wydania postanowienia w I instancji. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Dyrektora izby Skarbowej w B. uchylające postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...]2015r. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu. Jak wynika z treści skargi strona kwestionuje skarżone postanowienie tylko w części dotyczącej przekazania sprawy organowi I instancji. W tym zakresie strona podniosła zarzut naruszenia art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 i art. 63 § 1 u.p.e.a. 7. W myśl art. 63 § 1 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, prowadzonej przez organy egzekucyjne, o których mowa w art. 19, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego, który pierwszy zastosował środek egzekucyjny, a jeżeli naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał takiej czynności lub nie dokonał jej jako pierwszy - łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby lub miejsca zamieszkania zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2. Jeżeli środek egzekucyjny zastosował naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca położenia majątku zobowiązanego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje ten organ (§ 2). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego, który przejął prowadzenie egzekucji zgodnie z § 1 lub 2 (§3). Z powyższej regulacji wynika, że przepis art. 63 § 1 u.p.e.a. upoważnia naczelnika urzędu skarbowego do prowadzenia łącznego postępowania egzekucyjnego również w sytuacji, gdy doszło do zbiegu egzekucji prowadzonej przez inne organy egzekucyjne wymienione w art. 19 u.p.e.a., a naczelnik urzędu skarbowego w danej sprawie nie dokonał czynności egzekucyjnej. Przy zbiegu egzekucji prowadzonej przez naczelników urzędów skarbowych dalsze prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik według właściwości przewidzianej w przepisach art. 22 § 1-3 u.p.e.a. Oznacza to, że jeżeli została ustalona właściwość naczelnika z urzędu skarbowego na podstawie art. 22 § 1 lub 3 u.p.e.a. ze względu na miejsce położenia majątku zobowiązanego i organ ten wszczął postępowanie egzekucyjne, to prowadzi on łączną egzekucję. Jest on uprawniony do łącznego prowadzenia egzekucji również w przypadku późniejszego wszczęcia egzekucji przez innego naczelnika urzędu skarbowego, powołującego się na właściwość ze względu na miejsce położenia majątku. W pozostałych przypadkach do łącznego prowadzenia egzekucji uprawniony będzie naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zobowiązanego. 8. Jak wynika z akt sprawy wydanie, objętego wnioskiem o stwierdzenie nieważności, postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...]2015 r. było konsekwencją dokonania przez ten organ, działający wówczas jako organ egzekucyjny, zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. skarżącej spółki. Podstawę prawną tego postanowienia stanowił art. 71a § 9 u.p.e.a. w myśl którego, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Postępowanie prowadzone na podstawie powyższego przepisu, którego stroną jest dłużnik zajętej wierzytelności jest innym rodzajem postępowania, odrębnym w stosunku do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wierzyciela zajętej wierzytelności, tj. zobowiązanego. Celem tego postępowania, które może być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1- § 7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten ma charakter przepisu materialnoprawnego, który stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Stanowi o tym art. 71b u.p.e.a. W myśl tego przepisu, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa a art. 71 a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W rozpatrywanej sprawie organem tym był Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. i tym samym to on był uprawniony zarówno do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a, jak i wystawienia tytułu wykonawczego w oparciu o art. 71b u.p.e.a. Jak trafnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, gdyby za organ właściwy do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. ustawy uznać Naczelnika Urzędu Skarbowego, to w takiej sytuacji organ ten jako właściwy do wydania tego postanowienia w pierwszej instancji powinien również wystawić tytuł wykonawczy, co jednak z uwagi na brzmienie art. 71b u.p.e.a. byłoby niedopuszczalne. Stwierdzić zatem należy, że organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności. Zdaniem Sądu, nieuzasadniony jest zarzut strony skarżącej, że w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy wydanie na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. postanowienia z dnia [...]2015 r. nastąpiło z naruszeniem przepisów o właściwości, co uzasadniałoby konieczność stwierdzenia nieważności tego postanowienia. W konsekwencji Sąd za niezasadny uznał zarzut strony dotyczący naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 i art. 63 § 1 u.p.e.a. poprzez przekazanie sprawy organowi niewłaściwemu rzeczowo. Końcowo wskazać również należy, że stanowisko zaprezentowane w powyższym rozstrzygnięciu jest zbieżne ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 23 września 2014r. sygn. akt II FSK 2274/14 wskazał, "Odnosząc się do zarzutu dotyczącego właściwości organu do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. tj. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty należy wskazać, że organem właściwym do wydania tego postanowienia, a wcześniej do przeprowadzenia kontroli, o której mowa w § 1 art. 71a ww ustawy – jest organ, który dokonał zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności, nie zaś organ który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności". W świetle powyższego Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. skargę oddalił.