I SA/Bd 666/21

WyrokWSA w Bydgoszczy2021-12-01

Skład orzekający: Jarosław Szulc, Agnieszka Olesińska, Tomasz Wójcik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy wspólnik spółki jawnej, zgłaszający do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób (w tym siebie), może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie ustawy COVID-19, nawet jeśli nie spełnia kryterium przychodowego przewidzianego dla osób samozatrudnionych?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ administracji naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i informowania strony. Organ nieprawidłowo zinterpretował przepisy ustawy COVID-19 dotyczące zwolnienia z opłacania składek, błędnie stosując kryterium przychodowe do wspólnika spółki jawnej, który zgłaszał mniej niż 10 ubezpieczonych. Sąd podkreślił, że wspólnik spółki jawnej nie jest jednoznacznie traktowany jako osoba samozatrudniona w kontekście tej ustawy, a organ powinien był jasno wyjaśnić wątpliwości dotyczące statusu wnioskodawcy i podstawy prawnej jego wniosku.
Stan faktyczny
Skarżący, będący wspólnikiem spółki jawnej, złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres marzec-maj 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił zwolnienia, uznając, że skarżący nie spełnia kryteriów, ponieważ nie zgłosił innych ubezpieczonych poza sobą i nie złożył poprawnego wniosku. Skarżący argumentował, że jako wspólnik spółki jawnej zatrudniającej mniej niż 10 osób, jest zwolniony z kryterium przychodowego. ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną. Skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] Dnia [...] kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek RDZ M. K. (dalej: wnioskodawca/skarżący) o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. Wnioskodawca zwrócił się w nim zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie) za miesiące: marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. Z uwagi na błędne wypełnienie wniosku organ zwrócił się o wyjaśnienie zaznaczonej pozycji w Bloku II pkt 1 - Płatnik prowadzący działalność nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności. W odpowiedzi wnioskodawca podał, że jest wspólnikiem spółki jawnej. Natomiast nie złożył nowego poprawnego wniosku RDZ. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maj 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym przeanalizowaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. Organ podał, że na podstawie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że na koncie wnioskodawcy zaewidencjonowanym pod numerem NIP: 8761969003 na dzień [...] lutego 2020 r. nie zgłoszono innych osób ubezpieczonych poza nim samym. Zgodnie z art. 8 ust 6 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się mi.in.: wspólników spółki jawnej. W związku z powyższym, zdaniem organu, wnioskodawca mógł złożyć wniosek RDZ zwracając się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie wskazując osiągnięty przez siebie przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który był składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek. W złożonej skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając wielokrotne naruszenie prawa i nadinterpretację przepisów. Zdaniem skarżącego wspólnik spółki cywilnej bądź spółki jawnej, która zatrudnia pracowników oraz jednocześnie, który został zgłoszony do ubezpieczenia przez tą spółkę mogą skorzystać ze zwolnienia, gdy zgłoszonych do ubezpieczenia Jest mniej niż 10 ubezpieczonych (przykładowo dwóch wspólników i 7 pracowników). W tym przypadku kryterium przychodowe nie obowiązuje. Z literalnego brzmienia przepisu art. 31 zo. 1. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374; dalej: "ustawa COVID-19"), wynika, iż kryterium przychodowe nie dotyczy przedsiębiorców, którzy zgłosili do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Ci przedsiębiorcy zostaną zwolnieni z obowiązku uiszczenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, które to są należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. Kryterium przychodowe nie dotyczy mikroprzedsiębiorców. Ma umożliwić mikroprzedsiębiorcom utrzymanie miejsc pracy. Na podstawie obowiązujących przepisów prawnych ustawy COVID-19 a także art. 11 prawa o przedsiębiorcach należy stanąć na stanowisku, iż zwolnienie dotyczy składek uiszczanych na ubezpieczenie społeczne za pracowników (maksymalnie ośmiu). Jak również za samego przedsiębiorcę. Zdaniem skarżącego za błędne należy uznać stanowisko zgodnie, z którym, aby mikroprzedsiębiorca mógł być zwolniony z obowiązku uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne za siebie musi spełnić kryterium przychodowe tak jak w przypadku osób samozatrudnionych. To że ustawodawca sygnaturą 4 oznacza DRA dla wspólnika spółki jawnej i wpłaca pieniądze na osobne konto nie jest równoznaczne z definicją samozatrudnionego. Z systemu ZUS od razu widać, iż spółka posiadająca wspólników a także pracowników ma termin płatności do 15-tego każdego miesiąca co jest jednoznacznym sygnałem, iż posiada pracowników. Tylko posiadanie pracowników powoduje wydłużenie terminu płatności, a co za tym idzie uchybienie temu terminowi powoduje utratę uprawnień do wypłaty zasiłku chorobowego. W przypadku zobowiązań także wobec ZUS-u weryfikowana jest firma, która ma takowe zobowiązanie. Zatem uznanie wspólnika za osobę samozatrudnioną jest interpretacją rozszerzającą, która w żaden sposób nie stoi w zgodzie z przepisami tarczy antykryzysowej i prawom przedsiębiorców. W tym stanie rzeczy, jak podkreślił skarżący, jest niemożliwe zaznaczenie na RDZ II 1 d z uwagi na to, iż podlega temu osoba samozatrudniona a nie wspólnik spółki jawnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wstępnie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem z dnia 9 listopada 2021r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że Skarżący został poinformowana o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, a także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia [...] sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] sierpnia 2020r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2020r., odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Uzasadniając zaskarżoną decyzję ZUS podał, że na koncie skarżącego zaewidencjonowanym pod numerem NIP: 8761969003 na dzień [...] lutego 2020 r. nie zgłoszono innych osób ubezpieczonych. Zgodnie z art. 8 ust 6 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się mi.in.: wspólników spółki jawnej. Zdaniem ZUS, Skarżący mógł złożyć wniosek RDZ zwracając się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie, wskazując osiągnięty przez siebie przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który był składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Ponieważ Skarżący nie złożył nowego, prawidłowego wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r., wydanie decyzji odmownej zdaniem ZUS było prawidłowe. W myśl art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020r., 3)w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z ust. 2 tego przepisu wynika natomiast, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. ZUS w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2020r. przytoczył treść art. 31zo ust. 2 podając, iż jeżeli wspólnik ( spółki jawnej ) jest zarejestrowany w ZUS jako płatnik na własne ubezpieczenie społeczne, a spółka odrębnie jako płatnik za zatrudnianych w niej ubezpieczonych, to powinny być złożone odrębne wnioski o zwolnienie. Przez wspólnika jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i w imieniu spółki jako płatnik składek. Na tej podstawie organ wywiódł, że skoro skarżący nie złożył nowego, poprawnego wniosku, to nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacania składek. Nie wchodząc w szczegóły związane z systemem ubezpieczeń społecznych należy zwrócić uwagę, że w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego wspólnicy spółki jawnej są traktowani jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Stosownie bowiem do art. 8 ust 6 pkt 4 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się mi.in.: wspólników spółki jawnej. Każdy zatem ze wspólników spółki jawnej dokonuje zgłoszenia jako płatnik składek oraz jako osoba ubezpieczona, samodzielnie opłaca również za siebie składki na ubezpieczenie. Z kolei spółka, zgłasza do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, a także rozlicza składki za pracowników lub inne osoby, wobec których występuje jako płatnik. Z akt sprawy wynika, że Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020r., w którym wykazał m.in. nr Pesel i NIP, swoje dane osobowe, w rubryce "Nazwa skrócona" podał PHU M.-W. Sp.j. W dalszej części zaznaczył pola dla podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone oraz zakreślił dane dotyczące spółek osobowych. Organ rozpoznając wniosek Skarżącego stwierdził, że nie pozwala on na ustalenie prawa do zwolnienia i pismem z dnia [...] maja 2020r. zobowiązał Skarżącego do wyjaśnienia wątpliwości, które sformułował w następujący sposób: "Błędnie zaznaczony we wniosku Blok II pkt 1 – Płatnik prowadzący działalność nie ma osób ubezpieczonych z innych kodów niż prowadzenie działalności". Tak zredagowane pismo wyrażające wątpliwości organu i jednocześnie mające przyczynić się do wyjaśnienia sprawy jest niejasne, niezrozumiałe, mylące i niewątpliwie nie realizuje normy wynikającej z art. 7 K.p.a., zobowiązującej organ administracji do podejmowania wszelkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W sytuacji gdy organ miał wątpliwości co do podstawy prawnej, w oparciu o którą wnioskodawca domaga się zwolnienia, a także odnośnie jego statusu, tj. czy występuje jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, opłacająca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne ( czemu odpowiada część II pkt 2 wniosku ), czy też składa wniosek jako wspólnik spółki jawnej, występującej jako płatnik składek za ubezpieczonych pracowników, gdy zgłoszono do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych ( czemu odpowiada część II pkt 1 wniosku ) to powinien je w sposób jasny i zrozumiały dla adresata wyrazić, tak aby mógł on zastosować się do poleceń organu. Działania organu powinna determinować konieczność wyjaśnienia i ustalenia, czego w istocie dotyczy wniosek, jego zakresu podmiotowego i przedmiotowego, a w dalszej kolejności, podjęcie czynności adekwatnych do dokonanych ustaleń, zmierzających do załatwienia wniosku. W kontekście powyższego nie można uznać, że czynność ZUS, polegająca na skierowaniu do wnioskodawcy pisma z dnia [...] maja 2020r. postulaty te realizowała. Organ dopiero w wydanej [...] czerwca 2020r. decyzji odmawiającej zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek przedstawia własną ocenę sprawy podając, że jeżeli wspólnik jest zarejestrowany w ZUS jako płatnik na własne ubezpieczenie społeczne, a spółka odrębnie jako płatnik za zatrudnianych w niej ubezpieczonych, to powinny być złożone odrębne wnioski o zwolnienie. Przez wspólnika jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i w imieniu spółki jako płatnik składek. Jednocześnie organ uznał, że ponieważ skarżący nie złożył nowego, poprawnego wniosku, to nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacania składek. Jeżeli do takich konkluzji doszedł organ na etapie badania wniosku, to powinien je w sposób jasny i zrozumiały wyartykułować w piśmie z dnia [...] maja 2020r. skierowanym do wnioskodawcy, z powołaniem adekwatnych do sprawy przepisów, tak aby mógł on w sposób jednoznaczny zastosować się do poleceń organu. Należy również podkreślić, że skarżący w odpowiedzi na powyższe pismo, w swoim piśmie, które wpłynęło do ZUS [...] czerwca 2020r. wyjaśniał m.in., że składając wniosek o umorzenie składek za okres 03-05/2020 zgodnie z wnioskiem wypełnił dział II pkt 1 jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych (również siebie ). Wspólnik spółki cywilnej bądź spółki jawnej, która zatrudnia pracowników oraz jednocześnie, który został zgłoszony do ubezpieczenia przez tą spółkę mogą skorzystać ze zwolnienia, gdy zgłoszonych do ubezpieczenia jest mniej niż 10 ubezpieczonych (np. dwóch wspólników i 7 pracowników). Kryterium przychodowe nie dotyczy przedsiębiorców, którzy zgłosili do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Skarżący podał, że na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, spec ustawy a także art. 11 prawa o przedsiębiorcach należy stanąć na stanowisku, iż zwolnienie dotyczy składek uiszczanych na ubezpieczenie społeczne za pracowników (maksymalnie ośmiu), jak również za samego przedsiębiorcę. Wnioskodawca, w odpowiedzi na pismo organu z dnia [...] maja 2020r. przedstawił więc swoje wyjaśnienia, przy czym niejasne i niejednoznaczne stanowisko organu w nim zawarte, w szczególności, brak zrozumiałego przekazu w jaki sposób skarżący powinien złożyć poprawny wniosek, skutkowało ostatecznie odmową prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. Przez ten pryzmat należy również postrzegać obowiązek poprawnego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek ZUS. W kontekście rozpoznawanej sprawy należy zwrócić uwagę na art. 9 k.p.a., z którego wynika obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. Warto także odnotować, że organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji powinien uwzględnić również, że w myśl art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ powinien zatem przed wydaniem decyzji, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 K.p.a.), poinformować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.), a w przypadku możliwości wydania decyzji odmownej, powiadomić stronę o istnieniu przesłanek, które nie zostały przez nią spełnione lub wykazane (art. 79a § 1 K.p.a.). Tych obowiązków, organ w prowadzonym postępowaniu nie wykonał. Podkreślenia również wymaga, że przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych czynności, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W rozważanej sprawie organ nie wyjaśnił czego w istocie dotyczy złożony wniosek, nie ustalił jego zakresu podmiotowego i przedmiotowego, arbitralnie przyjmując, że wnioskodawca mógł złożyć wniosek RDZ zwracając się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie wskazując osiągnięty przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który był składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, co skarżący negował już w złożonych wyjaśnieniach. Konsekwencją powyższego było lakoniczne, oparte na domysłach i nie spełniające kryteriów zawartych w art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni zawarte w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu, w tym również okoliczność, iż strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z naruszeniem podanych przepisów postępowania administracyjnego. Organ ustali podstawę prawną, w oparciu o którą wnioskodawca domaga się zwolnienia, a także, czy występuje jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, opłacająca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, czy też składa wniosek jako wspólnik spółki jawnej, występującej jako płatnik składek za ubezpieczonych pracowników, gdy zgłoszono do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Następnie organ uzupełni materiał dowodowy w niezbędnym zakresie i rozważy, czy na podstawie dokonanych ustaleń istnieją ustawowe przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy z opłacenia należności z tytułu składek, za wskazany przez niego okres. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2020r.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło