I SA/Bd 667/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 października 2011r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Syg. akt I SA/Bd 667/11 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą R. K. (Skarżącemu) umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowego regulowania składek na ubezpieczenia społeczne za okres od m-ca [...]. do m-ca [...]. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Skarżący pismem z dnia [...]. wniósł o umorzenie naliczonych odsetek za zwłokę z uwagi na to, iż stanowią one dla niego bardzo wysoką kwotę i spłacenie ich byłoby dla niego i jego skromnego budżetu ogromnym obciążeniem. Podał, że świadczenie otrzymywane z ZUS z tytułu zasiłku przedemerytalnego stanowi kwotę [...] zł; ze względu na stan zdrowia zmuszony jest do systematycznego zakupu leków, które wspomagają jego zdrowie. Decyzją z dnia [...]. ZUS, działając jako organ pierwszej instancji odmówił umorzenia przedmiotowych odsetek za zwłokę z uwagi na nie stwierdzenie zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz.1365 dalej jako Rozporządzenie). Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż z doręczonej decyzji ZUS odmawiającej umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za okres październik - grudzień 1999r. wynika, że obowiązujące przepisy prawne dają możliwość umorzenia odsetek na podstawie uznania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji wskazuje, że podstawą odmowy jest polityka Zakładu, a nie odpowiednie wyważenie interesów przeciwstawnych stron. Zdaniem Skarżącego odmawiając mu umorzenia odsetek od zapłaconych składek sprzed [...] lat Oddział nie zachował proporcjonalności uwzględnienia jego słusznego interesu. Ponadto podniósł, że jego obecna sytuacja materialna i rodzinna jest dokładnie znana Zakładowi. Bezpodstawne jest twierdzenie Zakładu, że jego sytuacja nie jest tak trudna, gdyż nie wykazał z czego pokrywa swoje koszty utrzymania, wobec czego domniemać należy, że posiada dodatkowe źródło dochodu. Skarżący stwierdził, że prawda co do wydatków związanych m.in. z codziennym wyżywieniem jest dla niego bolesna i upokarzająca; wraz z żoną zmuszony jest korzystać z pomocy dorosłych dzieci, które wspomagają ich zakupem żywności oraz z pomocy ojca żony. Podniósł ponadto, iż zaległość w opłacaniu składek dotyczyła pierwszego roku obowiązywania nowego systemu ubezpieczeń i że ZUS zaprzestał informowania o ewentualnych błędach czy brakach w uiszczanych składkach, a także o zmianie zasad wypłacania zasiłków chorobowych. Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek konto Skarżącego wykazywało zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od m-ca [...] do m-c a [...] w kwocie [...] zł., należne odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł. plus koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł. oraz koszty upomnienia w kwocie [...]. ZUS podał, że w wyniku prowadzonego postępowania na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że działalność gospodarczą w zakresie handlu okrężnego artykułami przemysłowymi Skarżący prowadził na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Działalność została wykreślona z dniem [...]. Ustalono, że strona dokonała zgłoszenia płatnika składek od stycznia 1999r, natomiast wyrejestrowania w dniu [...]. z przerwami w prowadzeniu działalności w okresie od [...]. do [...]. oraz w okresie od [...]. do [...]. Organ wskazał, że od dnia [...]. Skarżący pobiera zasiłek przedemerytalny w kwocie [...] zł. brutto, jego żona od [...]. zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy [...] etatu u M. S. z wynagrodzeniem za m-c [...]. w kwocie [...] zł. brutto. Łączny dochód Skarżącego i jego żony wynosi [...] zł. brutto. Zakład podał, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nie posiada na utrzymaniu innych osób. Ponoszone wydatki związane z utrzymaniem to ok.[...] zł. miesięcznie. Organ zauważył, że należność za energię w kwocie [...] zł. wykazana w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej nie została udokumentowana. Ponadto Skarżący spłaca w układzie ratalnym należność za energię elektryczną w kwocie [...] zł. miesięcznie. Mając na względzie powyższe dane Zakład stwierdził, że wydatki skarżącego i jego małżonki przewyższają łączną kwotę dochodu brutto. Podkreślił, że w załączonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej Skarżący nie wykazał dochodów z innych źródeł, żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych, nieruchomości ani innych zobowiązań poza zobowiązaniami wobec ZUS. Dodał, że skarżący posiada samochód osobowy marki V. rok produkcji 2. Organ wyjaśnił, że w stosunku do figurujących na koncie zaległości wszczęto postępowanie egzekucyjne z zasiłku przedemerytalnego. Dokonując analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ stwierdził, iż w przedmiotowym przypadku nie została wypełniona żadna ze wskazanych przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek, tj. nie stwierdzono stanu całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r nr 205 poz.1585 ze zm. dalej jako ustawa sus). Następnie organ rozpatrzył sytuację Skarżącego w kontekście spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a ustawy sus zgodnie, z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład wyjaśnił, że wskazany zapis ustawowy został rozszerzony i sprecyzowany w Rozporządzeniu. W ocenie organu sytuacja materialna ustalona na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału wypełnia przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia tj. przyjąć należy, iż obecnie opłacenie odsetek stwarza zagrożenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże, z uwagi na domniemanie, iż strona posiada dodatkowe źródło dochodu Zakład korzystając z uznania administracyjnego postanowił odmówić umorzenia przedmiotowych odsetek. W skardze do sądu administracyjnego Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że pomimo wypełnienia przesłanki z tego przepisu odmówiono umorzenia odsetek. W uzasadnieniu skargi zobowiązany wskazał, iż Dyrektor Oddziału ZUS całkowicie bezpodstawnie i krzywdząco przyjął, że posiada on dodatkowe źródło dochodu pomimo złożonych wyjaśnień, że wraz z żoną jest zmuszony korzystać z pomocy dorosłych dzieci, a także ojca żony. Zdaniem Skarżącego, ZUS nie wyjaśnił na jakiej podstawie odmawia uznania powyższych wyjaśnień i nie przyjmuje ich za wiarygodne, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowo Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana w tym samym Oddziale ZUS, który wydał poprzedzającą decyzję, co jego zdaniem jest nieprawidłowe, jego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy winien być rozpatrzony przez Prezesa ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych powodów, niż zostały w niej podniesione. W tym miejscu należy przypomnieć, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu procesowego, wydania decyzji przez niewłaściwy organ, Sąd uznał go za nieuzasadniony. Zgodnie z art. 83 ust 4 ustawy sus, od decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra; do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (Kpa). Przepis ten odczytywać należy w ten sposób, że postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odbywa się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a nie prezesem Zakładu. Wniosek taki bowiem spełnia tę samą rolę, co odwołanie a jednocześnie rozpatrzenie sprawy odbywa się na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Zgodnie z art. 127 § 3 Kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Systemowa wykładnia art. 83 ust 4 ustawy sus wskazuje więc, że do rozpoznania sprawy w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy od decyzji wydanej przez Zakład właściwy, jest ponownie ten sam organ. Analizując przepisy, dające organowi podstawę do umorzenia zaległości z tytułu składek, należy przywołać art. 28 ustawy sus, zgodnie z którym istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacjach określonych w tym przepisie, przy czym zasadniczą przesłanką uzasadniającą uwzględnienie wniosku dłużnika jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy sus, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W nawiązaniu do tego przepisu Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Rozporządzenie) sprecyzował sytuacje uzasadniające umorzenie należności (§ 3 ust. 1). Wskazano tam, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie organ prawidłowo powołał przedstawione wyżej przepisy, jako podstawę swoich rozważań, co do zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Stanął na stanowisku, że spełniona została przesłanka z § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia, jednakże korzystając z uznania administracyjnego, uznał, że nie udzieli Skarżącemu ulgi. Powyższe postępowanie organu pominęło jednak istotną okoliczność w sprawie. Rozstrzygając o zasadności udzielenia ulgi w postaci umorzenia przedmiotowej zaległości odsetkowej, w pierwszej kolejności organ winien wykazać, że należność ta istnieje i nie uległa przedawnieniu. Wynika to z przedmiotu sprawy, który odnosi się do odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od [...] do [...]. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z [...] poinformowano Skarżącego, że nie posiada on na ten moment żadnych zaległości. Jednocześnie Skarżący okazał na rozprawie trzy upomnienia dotyczące zaległości w należnościach dotyczących [...], wystawione [...]. poprzedzające wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 24 ust 4 ustawy sus należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust 5-6, które nie mają w sprawie zastosowania. Należy wskazać, że okres przedawnienia został wydłużony nowelizacją obowiązującą od dnia 1 stycznia 2003r. Niewątpliwie sporne należności ZUS wobec Skarżącego objęte są 10-letnim okresem przedawnienia, albowiem nie uległy przedawnieniu przed zmianą przepisów prawa materialnego w tym zakresie. Istotną okolicznością w sprawie jest ustalenie, czy w zakresie tych należności tj wskazanych składek na ubezpieczenie społeczne w zakresie wskazanym w upomnieniach z [...]r była prowadzona egzekucja wobec Skarżącego. Jakkolwiek w aktach administracyjnych zamieszczono odręczną informację o postępowaniach egzekucyjnych (pismo z [...]), jednakże nie ma spójności pomiędzy przedmiotową informacją, pismem z [...] a przesłanymi upomnieniami z [...]r. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien przeprowadzić w decyzji wywód, który – poparty dowodami w postaci kopii tytułów wykonawczych – uzasadniałby stanowisko, że należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za wskazane miesiące 1999r nie uległy przedawnieniu. Odpowiednie wyjaśnienie i wyliczenie (istotne jest, co konkretnie było przedmiotem ewentualnej egzekucji) powinno wyjaśniać powołane wyżej rozbieżności względem korespondencji kierowanej do Skarżącego. Mając na uwadze brak wyjaśnienia istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczności, czy objęta wnioskiem o umorzenie należność nie uległa przedawnieniu, na obecnym etapie postępowania Sąd poza swoim rozstrzygnięciem pozostawia kwestię oceny zasadności odmowy udzielenia ulgi. Z przedstawionych wyżej powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a i zgodnie z art. 152 orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości