I SA/Bd 668/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 17 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy K. R. złożył wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał w nim, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, która w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz synem, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez żonę z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.250 zł. Zainteresowany jako majątek wymienił dom o powierzchni 134 m² oraz samochód osobowy o wartości 18.500 zł. Na wezwanie o przedstawienie dodatkowych informacji wnioskujący przedłożył faktury (opatrzone adnotacją "zapłacono Internetem"): za zużycie gazu w okresie od grudnia 2009r. do kwietnia 2010r. na kwotę 1.420,65 zł; za korzystanie z usług telekomunikacyjnych na kwotę 29,69 zł; potwierdzenie zapłaty na rzecz spółki wodno-kanalizacyjnej za okres od 22 kwietnia do 23 czerwca 2010r. kwoty 166,91 zł; za wykorzystane usługi telekomunikacyjne wraz z Internetem na kwotę 72,65 zł; za zużycie energii elektrycznej w okresie od 16 marca do 20 maja 2010r. na kwotę 233,40 zł; za wywóz odpadów na kwotę 31,69 zł. Udokumentował także, że comiesięczny budżet domowy obciążony jest spłatą rat kredytu w kwocie 579 zł. Ponadto strona do akt sprawy przedłożyła kopię zeznania podatkowego PIT – 36 za rok 2009, w którym wykazano dochód małżonki – V. R. w wysokości 153,40 zł. Załączono również kopię umowy o pracę małżonki, zawartą 4 stycznia 2010r. na czas określony do 31 grudnia 2010r., z której wynika wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem funkcyjnym w kwocie 1.700 zł, oraz imienne listy wypłat za styczeń i marzec, gdzie pod pozycją "Wynagrodzenie do wypłaty" widnieje odpowiednio: 1.250,91 zł i 1.411,50 zł. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2010r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w którym podkreślił swoją trudną sytuację materialną oraz fakt, że pozostaje osobą bezrobotną. Dodał, że w miejscu zamieszkania trudno mu znaleźć pracę. Zaznaczył, że wydatki, które ponosi rodzina, a które częściowo zostały pokryte z zaciągniętego kredytu, przekraczają jej budżet. Wnioskujący podkreślił, że sytuacja finansowa rodziny jest krytyczna i każdy dodatkowy wydatek, w tym ten związany z wpisem, tylko ja pogarsza. Ponownie zaznaczył, że rodzina utrzymuje się za skromnej pensji żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do meritum sprawy należy podnieść, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V p.p.s.a. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisach art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Wskazane przepisy przenoszą na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona do dyspozycji odpowiednich środków pieniężnych. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Strona winna mieć przy tym świadomość, że wnosząc o omawiane zwolnienie musi uprawdopodobnić w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych z prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zatem do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W przypadku, gdy oświadczenia wnioskodawcy budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, to stosownie do art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć żądane dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Wskazany przepis wprost upoważnia Sąd w ramach postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). W kontekście powyższych rozważań Sąd pragnie jednocześnie wskazać, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i nadesłanych wskutek wezwania dokumentów, wynika, że wnioskujący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedynym źródłem dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego jest pensja żony. Wynagrodzenie to, wypłacane w wysokości około 1.300 zł na miesiąc, małżonkowie R. przeznaczają na opłacenie raty kredytu wynoszącej 579,40 zł oraz bieżące wydatki zwiane z utrzymaniem domu, które kształtują się miesięcznie na poziomie około 690 zł. Wynika to z przedłożonych przez stronę faktur. Suma więc wygenerowanych wydatków wynosi miesięcznie ponad 1.200 zł. W tym miejscu Sąd zauważa, że wydatki te nie obejmują kosztów wyżywienia trzyosobowej rodziny, czy też utrzymania pojazdu, które z pewnością obciążają budżet rodziny, a co do których wnioskujący nie wypowiedział się, ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w informacjach nadesłanych później. W ocenie Sądu powyższa analiza, wykazująca wyraźnie nadwyżkę wydatków nad przychodami, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ujawnił wszystkich źródeł utrzymania swojej rodziny, a zatem sytuacja finansowa rodziny została przedstawiona przez stronę w sposób niepełny. Potwierdza to także analiza nadesłanych wyciągów z konta bankowego małżonki strony, z których nie wynika, aby za pośrednictwem tego rachunku dokonywane były jakiekolwiek płatności z tytułu opłat za gaz, telefon czy też wodę, pomimo zapisów umieszczonych odręcznie na fakturach o takiej formie płatności. Odnośnie wydatku strony na spłatę zaciągniętego kredytu Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Jednocześnie wskazać należy, iż skoro skarżący wykonuje inne ciążące na nim zobowiązania, to przyjąć można, iż w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W ocenie Sądu skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie zdaniem Sądu skarżący przedstawia swoją sytuację finansową w sposób selektywny i niepełny, albowiem nie wyjawił wszystkich źródeł przychodów, z których pokrywa wydatki na utrzymanie rodziny oraz spłatę zobowiązań. Byłoby sprzecznym z zasadami doświadczenia życiowego i zasadami logiki danie wiary twierdzeniom skarżącego, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się z jedynie pensji małżonki, biorąc pod uwagę, że w takim wypadku dochód na osobę wynosiłby 416,60 zł, przy czym już sama rata kredytu wynosi 579 zł. Jednocześnie strona nie informowała o jakichkolwiek trudnościach w spłacie rat kredytowych, czy też zapłacie pozostałych zobowiązań. Zatem, zdaniem Sądu, opłacenie kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia kwoty 500 zł, co w chwili obecnej nie wykracza poza możliwości płatnicze skarżącego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.