I SA/Bd 669/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) Protokolant: asystent sędziego Kamila Wenskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr SKO-63-13/24 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od kwietnia 2023 r. do sierpnia 2023 r. uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. Burmistrz M. [...] odmówił C. M. (dalej także jako: "Skarżący") umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od kwietnia 2023 r. do sierpnia 2023 r. W odwołaniu od ww. decyzji Skarżący podał, że Burmistrzowi [...] znane są orzeczenia wydane przez sądy w zakresie przyznawania mu wnioskowanej pomocy publicznej. Podniósł, że sądy wydając wskazane przez Skarżącego orzeczenia, weryfikowały składane przez niego wnioski o przyznanie mu pomocy publicznej oraz załączane dokumenty. Zdaniem Skarżącego wydawane orzeczenia były i są nadal wiążące również w przedmiocie decyzji o odmowie umorzenia wnioskowanych zaległości. Ponadto podniósł, że jego sytuacja materialna i dochodowa znana jest organowi od 2019 r. ze składanych przeze niego oświadczeń na otrzymywanych formularzach. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "Kolegium", "SKO") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2024 r. poz. 399), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383; dalej także jako: "O.p.", "Ordynacja podatkowa"). Następnie organ wskazał na przesłanki umorzenia zaległości podatkowych wymienione w art. 67a § 1 O.p. Podał, że w dniu [...] października 2023 r. wpłynął do organu pierwszej instancji wniosek Skarżącego o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że jego obecna sytuacja materialna znana jest Burmistrzowi [...] i nie uległa zmianie. Do złożonego wniosku o udzielenie ulgi Skarżący nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających sytuację ekonomiczną, majątkową, rodzinną czy też zdrowotną. Kolegium podało, że postanowieniem z dnia [...] października 2023 r. organ I instancji wezwał Skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez złożenie będących w jego posiadaniu wszelkich dowodów obrazujących jego aktualną sytuację finansową, majątkową, rodzinną, t.j. uzyskiwanych dochodów własnych i osób pozostających w gospodarstwie domowym (np. odcinków rent, emerytur, wynagrodzeń za pracę, decyzji z MOPS o przyznanych zasiłkach, wyciągów z rachunków bankowych), wydatków własnych i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rachunków za opłaty, spłaty kredytów, pożyczek, wydatków na leki) oraz o wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym według przedłożonego wzoru. Następnie SKO podało, że Skarżący w odpowiedzi powyższe postanowienie, pismem z dnia [...] listopada 2023 r. wskazał, iż w organie podatkowym znajdują się złożone dowody obrazujące sytuację materialną we wcześniej złożonych wnioskach o udzielenie ulg w spłacie zaległości, a co za tym idzie, iż sytuacja materialna jest organowi znana. Ponadto Skarżący podniósł konieczność wyłączenia się organu podatkowego od rozpoznania wniosku z powodu wystąpienia przesłanek naruszenia bezstronności. Pismem z dnia [...] grudnia 2023 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w odpowiedzi na wniosek Burmistrza M. [...] o wyznaczenie innego organu w celu rozpatrzenia wniosku C. M. o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi wskazał, iż katalog przesłanek powodujących wyłączenie osób wskazanych w art. 132 § 1 O.p. jest zamknięty. W oparciu o złożony wniosek oraz mając na uwadze przepisy Ordynacji podatkowej regulujące wyłączenie samorządowego organu podatkowego stwierdził, iż brak jest podstaw do wyłączenia organu, a co za tym idzie wyznaczenia organu właściwego do rozpatrzenia złożonego przez C. M. wniosku. Pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. Skarżący ponownie wniósł o wyłączenie się organu od rozpoznania sprawy z uwagi na podejrzenie wystąpienia okoliczności wskazujących na naruszenie bezstronności organu, wskazując na toczące się postępowania sądowe. Pismem z dnia [...] kwietnia 2024 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w odpowiedzi na wniosek Burmistrza M. [...] o wyznaczenie innego organu w celu rozpatrzenia wniosku C. M. o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi ponownie wskazał, iż katalog przesłanek powodujących wyłączenie osób wskazanych w art. 132 § 1 O.p. jest zamknięty. W oparciu o złożony wniosek oraz mając na uwadze przepisy Ordynacji podatkowej regulujące wyłączenie samorządowego organu podatkowego stwierdził, iż brak jest podstaw do wyłączenia organu, a co za tym idzie wyznaczenia organu właściwego do rozpatrzenia złożonego przez C. M. wniosku. Następnie Kolegium wyjaśniło, że mając na uwadze wskazany stan faktyczny - w tym skierowane wezwania do Skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, ekonomiczną i zdrowotną - trudny do zaakceptowania jest zarzut braku pozytywnego rozpatrzenia złożonego wniosku o zastosowanie ulg w oparciu tylko o złożony wniosek. Organ podatkowy ze swej strony poprzez wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia wskazanych powyżej informacji i dokumentów dążył do zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Kolegium wyjaśniło, że ciężar dowodu spoczywa generalnie na podmiocie, który wywodzi z tego skutki prawne, a tak jest w szczególności w sytuacji, gdy podatnik ubiega się o ulgę podatkową i z jego wniosku zostało wszczęte postępowanie o zastosowanie ulgi. Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, że jego sytuacja materialna znana jest organom z uwagi na wcześniej prowadzone postępowania Kolegium podało, że przed organem prowadzone były postępowania odwoławcze od decyzji Burmistrza M. [...] dotyczące odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości (m.in. sygn. akt [...]). W postępowaniach tych Skarżący również nie przedłożył organowi pierwszej instancji – pomimo wezwań – dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, zdrowotną itd. Zasadnie zatem zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji wskazał, że w związku z niedostarczeniem jakichkolwiek dokumentów brak było podstaw do ustalenia, iż wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, uzasadniająca umorzenie zaległości podatkowych. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do organu pierwszej instancji, z wyłączeniem jej rozpoznania przez Burmistrza [...], tj. wyznaczenie innego organu niezależnego i bezstronnego, poza obszarem działania Burmistrza [...]. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił brak bezstronności Burmistrza M. [...]. Wskazał na toczące się obecnie procesy sądowe przeciwko przewodniczącemu rady miasta Ł. P. oraz przeciwko Gminie M. G.-D.. Zdaniem Skarżącego, procesy te powinny stanowić wystarczające powody wystąpienia uzasadnionych przesłanek do wyłączenia się organu podatkowego pierwszej instancji od rozpoznania przedmiotu sprawy. Ponadto Skarżący przywołał treść postanowień i wyroków sądów wdanych względem niego, m.in. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w skardze przywołał dowody na poparcie swojego stanowiska w postaci postanowień i wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, postanowień Sądu Okręgowego w T., pisma procesowego z dnia [...] września 2023 r. przekazanego przez Skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy do sprawy o sygn. akt I SA/Bd 152/23. Do skargi zostało załączone postanowienie Sądu Okręgowego w T. z [...] października 2023 r., sygn. akt [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Na poparcie swojej argumentacji przywołało treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 4/24. SKO wskazało, że Skarżący podniósł w skardze zarzuty dotyczące braku bezstronności Burmistrza M. [...], których nie sfomułował w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz na etapie postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Sprawę rozpoznano na rozprawie. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie odmówił C. M. umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od kwietnia 2023 r. do sierpnia 2023 r. W skardze Skarżący podniósł zarzut bezprawnego pozbawienia go ulgi oraz wskazał na konieczność wyłączenia Burmistrza M. [...] od rozpoznania sprawy umorzenia powyższej zaległości z uwagi na brak jego bezstronności. W pierwszej kolejności należy zająć się kwestią wyłączenia organu, gdyż jest to zarzut najdalej idący, tzn. jego uwzględnienie czyni przedwczesnym rozpoznawanie zarzutu bezprawnego pozbawienia Skarżącego ulgi podatkowej. Skarżący zarzucił brak bezstronności organu i potrzebę jego wyłączenia od rozpoznania sprawy. O wyłączenie Burmistrza [...] od rozpatrzenia sprawy Skarżący wnosił już w piśmie z dnia [...] listopada 2023 r. a także w piśmie z dnia [...] stycznia 2024 r. W pismach tych Skarżący podnosił, że wniosek o wyłączenie jest czynnością najdalej idącą i wymaga rozpoznania w pierwszej kolejności. Wskazał, że istnieje postępowanie sądowe pomiędzy nim a Gminą M. [...]. Zobowiązanymi do złożenia zeznań będą świadkowie ([...] – burmistrz miasta, [...] – skarbnik miasta, [...] – kierownik, [...] – przewodniczący rady, radni i inni). Zdaniem Skarżącego powyższe świadczy o braku bezstronności organu. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 1 O.p. wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta, marszałek województwa, ich zastępcy oraz skarbnik jednostki samorządu terytorialnego podlegają wyłączeniu od załatwiania spraw dotyczących ich zobowiązań podatkowych lub innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego. Stosownie zaś do art. 132 § 2 O.p. przepis § 1 stosuje się również do spraw dotyczących: 1) małżonka, rodzeństwa, wstępnych, zstępnych albo powinowatych do drugiego stopnia osób wymienionych w § 1; 2) osób związanych stosunkiem przysposobienia, opieki lub kurateli z osobami wymienionymi w § 1; 3) osób pozostających z osobami wymienionymi w § 1 w takim stosunku prawnym, że może to mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazany przepis (art. 132 O.p.) reguluje instytucje wyłączenia samorządowych organów podatkowych od załatwiania spraw dotyczących zobowiązań podatkowych, a także ulg, odroczeń, umorzeń lub zaniechania poboru należności. Wyłączenie organu powoduje utratę przez ten organ zdolności do rozpatrzenia sprawy. Organ staje się wówczas niewłaściwy w sprawie. Katalog przesłanek powodujących wyłączenie jest zamknięty (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz, pod red L. Etela, LEX/el 2023, Komentarz do art. 132). W zaskarżonej decyzji SKO opisało przebieg postępowania z wniosku Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wskazało na pisma Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2023 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2024 r., w których wskazano, iż katalog przesłanek powodujących wyłączenie osób wskazanych w art. 132 § 1 O.p. jest zamknięty oraz stwierdzono, że brak jest podstaw do wyłączenia organu, a co za tym idzie wyznaczenia organu właściwego do rozpatrzenia złożonego przez C. M. wniosku. Zdaniem Sądu, wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Organ podatkowy, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia zasadzie przekonywania wyrażonej w art. 124 O.p. Nadto, narusza art. 210 § 4 O.p. takie niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie, które nie zawiera należytego uzasadnienia. Zaskarżona decyzja narusza wymienione przepisy. Kolegium bowiem nie wyjaśniło, czy wskazywane przez Skarżącego powody wyłączenia organu odpowiadają przesłankom wyłączenia wymienionym w art. 132 O.p. Organ powinien dokonać analizy każdej z przesłanek wymienionych w tym artykule w kontekście wskazywanych przez Skarżącego powodów wyłączenia i jeśli powody te nie odpowiadają tym przesłankom, winien wyjaśnić dlaczego tak uważa. W rezultacie Kolegium nie ustaliło podstawowej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, tj. czy w świetle regulacji zawartych w art. 132 O.p. Burmistrz [...] był właściwy do rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że Burmistrz [...] był uprawniony do rozpoznania wniosku strony nie zostało poparte żadnym wywodem pozwalającym uznać go za zasadny. Za uzasadnienie braku wyłączenia organu nie można uznać stwierdzenia – przytoczonego z pism Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego - iż brak jest podstaw do wyłączenia organu. Powołanie się w zaskarżonej decyzji na pisma Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2023 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2024 r. odmawiające wyłączenia Burmistrza [...] od prowadzenia sprawy z wniosku strony, nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Nadto, przedmiotem kontroli Sądu nie są pisma Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2023 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2024 r., lecz decyzja organu podatkowego. Sąd nie przesądza czy Skarżący ma rację, czy jej nie ma. Stwierdza jedynie, że Kolegium nie odniosło się dostatecznie do przebiegu postępowania i twierdzeń oraz wniosków podnoszonych przez Skarżącego w toku postępowania. Zdaniem Sądu niezasadne jest powoływanie się przez organ w odpowiedzi na skargę na okoliczność, że Skarżący nie sfomułował w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji ani w postępowaniu odwoławczym zarzutów dotyczących braku bezstronności Burmistrza M. [...]. Wskazać bowiem należy, że organ odwoławczy powinien ponownie merytorycznie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Nie jest przy tym związany uzasadnieniem wniesionego środka zaskarżenia. Organ odwoławczy może, a nawet powinien, skontrolować postępowanie i decyzję organu I instancji z punktu widzenia legalności, a także celowości i słuszności rozstrzygnięcia, niezależnie od tego, czy zarzuty w tym zakresie zostały podniesione czy też nie przez odwołującego. Tymczasem SKO nie wyjaśniło należycie braku istnienia podstaw do wyłączenia organu pomimo, że w pismach kierowanych do organu w toku postępowania (z [...] listopada 2023 r. i z [...] stycznia 2024 r.) Skarżący składał wnioski o wyłączenie o organu I instancji i przedstawiał argumentację w tym zakresie. Opisany powyżej brak wyjaśnienia przez SKO kwestii odnoszących się do wyłączenia organu czyni przedwczesnym – jak to już zaznaczono -– ustosunkowanie się do zarzutu bezprawnego pozbawienia Skarżącego wnioskowanej ulgi. Podkreślenia wymaga, że tut. Sąd w wyrokach z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 152/23, i z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 169/24, rozpoznawał sprawę umorzenia zaległości Skarżącego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu I i II raty za 2022 r. oraz I raty za 2023 r. Sąd uchylał decyzje organu odwoławczego, m.in. z uwagi na to, że nie zostało wyjaśnione czy wskazane przez Skarżącego powody wyłączenia organu odpowiadają przesłankom wyłączenia wymienionym w art. 132 O.p. Tut. Sąd w składzie obecnie rozpoznającym sprawę poglądy wyrażone w ww. wyrokach podziela. Nadmienić należy, że tut. Sądowi znany jest pogląd zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 4/24 – na który powołało się SKO w odpowiedzi na skargę – w którym dokonano kontroli sprawy pod kątem merytorycznych przesłanek udzielenia wnioskodawcy ulgi pomimo kwestionowania przez Skarżącego możliwości wydania rozstrzygnięcia przez Burmistrza M. [...]. Tut. Sąd w składzie obecnie rozpoznającym sprawę poglądu wyrażonego w tym wyroku nie podziela. W ocenie Sądu orzekającego w kontrolowanej aktualnie sprawie brak stanowiska SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w kwestii wskazanych przez Skarżącego powodów wyłączenia organu determinuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do wniosków dowodowych Skarżącego wskazać należy, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W postępowaniu przed sądem administracyjnym kontrola aktów administracyjnych odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), tj. na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego, a zatem co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Z powyższych względów Sąd oddalił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnioski dowodowe Skarżącego. Przeprowadzenie przez tut. Sąd dowodu z wnioskowanych przez Skarżącego dokumentów nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium będzie miało na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sądowych nie orzeczono, ponieważ Skarżący został zwolniony z ich ponoszenia. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: https://orzeczenia.nsa.gov.pl J. Ziołek L. Kleczkowski U. Wiśniewska