I SA/Bd 677/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą A. M. (skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. Organ podał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm. Dalej "ustawa o Covid-19") warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ ustalił, że do [...] czerwca 2020 r. skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowej oraz imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020 r., złożył je dopiero [...] sierpnia 2020 r. W związku z powyższym, zdaniem organu skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r. W złożonej skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że informacje z ZUS nie dokładnie precyzowały konieczność złożenia deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca. W przekazach medialnych również podkreślano termin 30 czerwca jako ostateczny na złożenie wniosków o umorzenie składek. Skarżący podał, że z uwagi na brak jasnego i jednolitego przekazu, jak również na problemy techniczne związane z obsługą systemu deklaracji w systemie ePUE ZUS, braku wcześniejszej informacji o konieczności złożenia wszystkich deklaracji z okresu objętego wnioskiem w terminie do [...] czerwca 2020r. przeoczył ten termin dla deklaracji za maj 2020 r. Ponadto zaznaczył, że jest tzw. mikro przedsiębiorcą i zatrudniał w okresie przed pandemią oraz w trakcie trwania pandemii jednego pracownika, a wiele czynności związanych z prowadzeniem firmy w tym składanie deklaracji oraz rozliczenia wykonywał i wykonuje osobiście. W okresie maj-czerwiec-lipiec z uwagi na brak środków na zatrudnienie kierowcy zestawu ciężarowego (TIR) przewozy zlecane przez kontrahentów wykonywał osobiście, co przyczyniło się do braku pełnej kontroli nad sprawami administracyjnymi w firmie. Pandemia COVID, szczególnie w okresie marzec, kwiecień oraz maj odbiła się bardzo na kondycji finansowe] firmy. Straty spowodowane brakiem zleceń transportowych i koniecznością utrzymania taboru oraz pracownika odrabia do chwili obecnej. Zdaniem skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ wykonawczy administracji państwowej nienależycie informował beneficjentów o ich prawach i obowiązkach w związku z mechanizmem zapobiegania skutkom pandemii COVID. Brak rzetelnej informacji, poinformowania na piśmie o ostatecznym terminie na złożenie deklaracji, jak również o skutkach niedopełnienia tego obowiązku pozbawił firmę należnego dofinansowania. Środki "zaoszczędzone" w postaci umorzonych składek przeznaczył na utrzymanie miejsca pracy dla zatrudnionego pracownia. Obecnie od lipca 2020 r. z uwagi na poprawę sytuacji postanowił zatrudnić kolejną osobę, tym samym umorzenie składek za maj 2020 r. leży w interesie społecznym, ponieważ firma zatrudnia 3 osoby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wstępnie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o Covid-19. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem z dnia 9 listopada 2021r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Wskazać należy, że Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, a także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Kontroli Sądu poddana została decyzja z dnia [...] września 2020r., którą ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2020r., odmawiającą skarżącemu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020r. Organ uznał odmowę za zasadną, z uwagi na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej oraz imiennych raportów miesięcznych za maj 2020r. w obowiązującym terminie. Dokumentacja rozliczeniowa za ten miesiąc została złożona do ZUS [...] sierpnia 2020r., a powinna zostać przekazana nie później niż do dnia [...] czerwca 2020r. W myśl art. 31zo ust. 1 ustawy o Covid-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Z kolei zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020r. ZUS uznał odmowę zwolnienia z opłacania składek za zasadną, z uwagi na niezłożenie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r. w obowiązującym terminie, bowiem deklaracja rozliczeniowa za ten miesiąc została złożona do ZUS [...] sierpnia 2020r. W ocenie Sądu, ZUS rozpoznając wniosek zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek powinien mieć na uwadze, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. Przez ten pryzmat należy również postrzegać obowiązek wynikający z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, z którego treści wynika, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. W odpowiedzi na skargę organ wywodzi, że nie miał obowiązku informowania wnioskodawcy o konieczności złożenia wraz z wnioskiem również deklaracji rozliczeniowych. W ocenie Sądu, wydanie decyzji negatywnej, nie uwzględniającej wniosku o zwolnienie z opłacania składek ZUS powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem postępowania, zgodnego z zasadami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zatem zwrócić uwagę, że z art. 9 k.p.a. wynika obowiązek organu wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji. Trzeba także podkreślić, że organ przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji powinien uwzględnić również, że w myśl art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ powinien zatem przed wydaniem decyzji, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 K.p.a.), poinformować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.), a w przypadku możliwości wydania decyzji odmownej, powiadomić stronę o istnieniu przesłanek, które nie zostały przez nią spełnione lub wykazane (art. 79a § 1 K.p.a.). Tych obowiązków organ w prowadzonym postępowaniu nie wykonał. Natomiast ich realizacja w toku postępowania była tym bardziej konieczna, zważywszy, że wniosek o przyznanie zwolnienia z opłacania należnych składek wpłynął do ZUS [...] kwietnia 2020r., natomiast obowiązek przesłania stosownych deklaracji rozliczeniowych mijał z dniem [...] czerwca 2020r., a decyzja została wydana [...] lipca 2020r. W tej sytuacji, bierność organu w poinformowaniu strony o konieczności złożenia również deklaracji w terminie do [...] czerwca 2020r. należy ocenić negatywnie. Gdyby bowiem organ przestrzegał zasad wynikających z art. 9 oraz art. 79a § 1 K.p.a. i poinformował stronę o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie do [...] czerwca 2020r., strona miałaby możliwość złożenia deklaracji w wymaganym terminie. W rezultacie, w okolicznościach niniejszej sprawy, złożenie przez stronę deklaracji za miesiąc maj 2020r. w dniu [...] sierpnia 2020r., nie powinno stanowić przeszkody do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany miesiąc. Innymi słowy, organ w prowadzonym ponownie postępowaniu przyjmie, że samo złożenie dokumentów rozliczeniowych w dniu [...] sierpnia 2020r., nie wyklucza możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony. W ocenie Sądu, mając na uwadze, że stosowanie przepisów ustawy o COVID-19 powinno następować z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek, brak poinformowania strony o nie złożeniu deklaracji rozliczeniowych i konieczności ich złożenia w terminie do [...] czerwca 2020r., mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, stanowiło naruszenie art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszenia tych przepisów, uchylenia decyzji i konieczności ponownego rozpatrzenia wniosku, organ powinien obecnie przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem ocen prawnych i wskazań wyrażonych w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.