I SA/Bd 681/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi E. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2008r. 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokat Z. D.-D. kwotę 219,60 (dwieście dziewiętnaście 60/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...[ Burmistrz S. ustalił dla E. I., R. I., D. I., P. Ł. I. i A. M. K. wysokość zobowiązania w podatku rolnym za rok 2008 w kwocie [...] zł oraz w podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł, od gruntów położonych w C. gmina S. o powierzchni 8,82 ha. Nie zgadzając się z powyższą decyzją E. I. wniósł odwołanie, w którym zarzucił jej, iż jest wadliwa merytorycznie, formalnie i materialnie, a istota całej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, iż "ze względu na warunki istniejące obiektywnie nie jest możliwe prowadzenie tego gospodarstwa". Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż odwołujący się wraz z R. I., D. I., P. I., A. I. z męża K. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z budynkami o powierzchni 8,82 ha położonego w C. Fakt ten wynika z wypisu z rejestru gruntów z dnia 02 października 2008 r. oraz z odpisów księgi wieczystej nr KW [...] i KW [...]. Organ podatkowy stwierdził, iż żaden ze współwłaścicieli nie prowadzi samodzielnie przedmiotowego gospodarstwa rolnego (brak oświadczenia którejkolwiek ze stron o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa). Organ opisując przebieg postępowania przed organem I instancji podał, iż Burmistrz S. wezwał wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości do przedłożenia druków informacji w sprawie podatku od nieruchomości i w sprawie podatku rolnego. Adresaci wezwanie pozostawili bez odpowiedzi. W dniu 15 października 2008 r. w Urzędzie Miejskim w S. stawiła się R. I. wraz z otrzymanymi formularzami druków, stwierdzając, iż nie jest w stanie wypełnić ww. informacji. W związku z powyższym organ podatkowy sporządził protokół przesłuchania strony. W toku wszczętego postępowania podatkowego organ podatkowy zwrócił się do Starostwa Powiatowego w N. wydział Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Filia w S. o podanie powierzchni użytkowych budynków znajdujących się na działce zabudowanej w C. nr [...]. W odpowiedzi poinformowano, że aktualnie Starostwo Powiatowe nie prowadzi ewidencji budynków dla terenów wiejskich gminy S. W związku z tym w trakcie czynności kontrolnych dokonano obmiaru zewnętrznego budynków znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości (E. I. nie udostępnił pomieszczeń w celu dokonania pomiarów). Na podstawie powyższych ustaleń dokonano obliczeń powierzchni użytkowej budynków znajdujących się na działce nr [...] w C. Jednocześnie na podstawie wizji lokalnej ustalono, że grunty gospodarstwa E. I. i współwłaścicieli położonego w C. nie są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu, dotyczącej braku możliwości prowadzenia przez podatnika gospodarstwa rolnego SKO stwierdziło, iż zgodnie z art. 3 ust 1 ustawy o podatku rolnym podatnikami podatku rolnego są m.in. właściciele gruntów, z kolei na podstawie z art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych. Przepisy nie odnoszą się natomiast do faktycznego prowadzenia czy użytkowania gospodarstwa. Zdaniem organu, zgodnie z przywołanymi regulacjami sam fakt posiadania gospodarstwa powoduje powstanie obowiązku podatkowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż organy obu instancji rozstrzygając o podatku za 2008r. nie wzięły pod uwagę okoliczności (nie podał jakich) z lat 2006-2009 mających wpływ na wysokość tego podatku. Ponadto decyzjom zarzucono naruszenie art. 165 § 5 ustawy dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Jednocześnie skarżący zarzucił, iż kontrola przeprowadzona w dniu 14 listopada 2008r. została przeprowadzona z naruszeniem art. 285 § 1 i 3 Ordynacji. Fakt ten potwierdza w ocenie strony protokół z przeprowadzonej kontroli. Dodatkowo strona skarżąca podniosła, iż orzekając organy nie wzięły pod uwagę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2003r. sygn. akt SA/Bd 1628/03, w którym Sąd stwierdził, iż "ze względu na warunki istniejące obiektywnie nie jest możliwe prowadzenie tego gospodarstwa". Skarżący podniósł, iż zagrożona jest jego egzystencja, gdyż pozbawiony został jedynego źródła dochodów na utrzymanie i leczenie. Wskazał jednocześnie, iż do ruiny gospodarstwa wydatnie przyczynił się organ nie rozwiązując kwestii dostępu do drogi, w związku z czym decyzje zobowiązujące do świadczenia niemożliwego są niezgodne z prawem , zasadami współżycia społecznego i ustalonymi zwyczajami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B z dnia [...] w sprawie łącznego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości za 2008 r. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 16 listopada 1984 r. o podatku rolnym opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. W myśl art.2 tej ustawy za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Podatnikami podatku rolnego są między innymi osoby fizyczne, będące właścicielami gruntów (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym). Jeżeli natomiast grunty, o których mowa w art. 1, stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (posiadaczach), z zastrzeżeniem ust. 6 (art. 3 ust. 5 ustawy o podatku rolnym). Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają grunty oraz budynki lub ich części. Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej (art. 2 ust. 2 tej ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami podatku od nieruchomości są między innymi osoby fizyczne, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych. W myśl zaś art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej osób, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach. Zgodnie natomiast z art. 6c ust. 1 ustawy o podatku rolnym osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym). W myśl zaś art. 6c ust. 2 tej ustawy łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). W rozpatrywanej sprawie Burmistrz S. uznał, że skoro zgodnie z wypisem z rejestru gruntów i odpisem księgi wieczystej E., R., P. i D. I. oraz A. K. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 8,82 ha położonego w miejscowości C., to są oni – w świetle powołanych przepisów - podatnikami podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości i ustalił dla tych osób łączne zobowiązanie pieniężne. W skardze strona podniosła zarzut naruszenia art. 165 § 5 oraz art. 285 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej. Stwierdziła, że nie jest możliwe prowadzenie gospodarstwa rolnego i że zagrożona jest jej egzystencja. W myśl art. 165 § 5 pkt 1 Ordynacji nie wszczyna się postępowania w drodze postanowienia w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Postanowieniem z dnia [...] Burmistrz S. wszczął postępowanie podatkowe w celu określenia łącznego zobowiązania podatkowego za 2008 r. Z akt sprawy wynika, że współwłaściciele nie złożyli informacji w sprawie podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości na 2008 r. W postanowieniu wskazano, że istnieje konieczność dokładnego ustalenia powierzchni użytkowej budynków znajdujących się na nieruchomości podlegającej opodatkowaniu oraz ustalenie, czy grunty rolne są rolniczo uprawiane i przez kogo. W trakcie postępowania podatkowego został sporządzony protokół kontroli, którego przedmiotem był budynek mieszkalny i budynki inne niż mieszkalne oraz gospodarstwo rolne. Dokonano obmiaru budynków dla celów podatkowych oraz przeprowadzono oględziny gruntów gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu wobec niezłożenia stosownych informacji przez współwłaścicieli, organ podatkowy zasadnie wydał postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego w celu ustalenia danych niezbędnych dla wymiaru podatków i nie naruszył art. 165 § 5 pkt 1 Ordynacji. Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 285 § 1 i § 3 Ordynacji. Przepisy te stanowią, że czynności kontrolnych dokonuje się w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego wskazanej, chyba że kontrolowany zrezygnuje z prawa uczestniczenia w czynnościach kontrolnych. Jeżeli kontrolowanym jest osoba lub jednostka wymieniona w art. 284 § 2, czynności kontrolnych dokonuje się w obecności osób upoważnionych (§ 1). W przypadku gdy w toku kontroli kontrolowany lub osoby go reprezentujące będą nieobecne i nie nastąpiło wskazanie osoby upoważnionej w trybie art. 281a lub art. 284 § 1 zdanie drugie, czynności kontrolne mogą być wykonywane w obecności innego pracownika kontrolowanego, który może być uznany za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę (§ 3). Należy zauważyć, że w trakcie czynności kontrolnych w dniu 14 listopada 2008 r. E. I. był obecny, odmówił jednak przyjęcia imiennego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli oraz nie udostępnił pomieszczeń poprzez ich otwarcie w celu dokonania obmiarów. Faktom tym skarżący nie zaprzecza. Odmówił też podpisania protokołu kontroli i protokołu oględzin. W tej sytuacji organowi nie można zarzucić naruszenia wskazanych przepisów. Sąd dostrzega, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże nie powoduje to zniesienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym i podatku od nieruchomości. Obowiązek ten jest związany z własnością gruntu, powstaje z mocy prawa i nie zależy od sytuacji osobistej podatnika. Wskazując na swoją sytuację skarżący może ewentualnie w odrębnym postępowaniu złożyć wniosek o umorzenie należności podatkowych na podstawie art.67a Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art.250 tej ustawy i §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota obejmuje VAT. D. Dudra L. Kleczkowski U. Wiśniewska