I SA/Bd 681/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję W złożonym wniosku z dnia [...]. o umorzenie III raty składki na ubezpieczenie społeczne rolników skarżąca wskazała, że ma 56 lat, jest osobą samotną, żyje w ubóstwie, nie ma pieniędzy na opłaty, korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. Podała, że choruje na cukrzycę typu 2 oraz nowotwór, leczy się onkologicznie, jest po chemioterapii. Stan zdrowia nie pozwala jej na pracę w gospodarstwie rolnym. Zaznaczyła, że nie otrzymuje renty chorobowej. Decyzją z dnia [...]. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił stronie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, której kwota w dniu wpływu wniosku wynosiła [...] zł i dotyczy okresu od 2019.3/07 do 2019.3/09. W uzasadnieniu organ podał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo o powierzchni 3,42 ha fizycznych, co stanowi 2,11 ha przeliczeniowych. W gospodarstwie uprawiane są zboża oraz zioła. Strona nie prowadzi żadnej hodowli oraz nie pobiera dopłat z ARiMR. Korzysta z pomocy GOPS w B.. Odnosząc się do argumentacji wniosku o umorzenie organ stwierdził, że choroba skarżącej niewątpliwie ma wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej, lecz nie stanowi podstaw do umorzenia należności. Skarżąca nie podała innych okoliczności lub zdarzeń, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji finansowej gospodarstwa. Organ podkreślił, że umorzenia należności dokonuje się w wyjątkowych okolicznościach na podstawie udokumentowanych zdarzeń losowych, niezawinionych przez rolnika. Zaznaczył, że niniejsza sprawa o umorzenie została rozpatrzona z uwzględnieniem przepisów o pomocy de minimis. Po przeanalizowaniu zebranych w sprawie dowodów ustalono, że skarżąca nie spełnia kryteriów do pomocy de minimis, gdyż jest ona udzielana rolnikom, którzy znajdują się przejściowo w trudnej sytuacji, a udzielenie tej pomocy przyczyni się do ustabilizowania sytuacji finansowej gospodarstwa oraz sprawi, że jego gospodarstwo może stać się na rynku konkurencyjne. Uwzględniając sytuację skarżącej organ zaproponował wystąpienie z wnioskiem o zawarcie układu ratalnego. W skardze strona podniosła, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o umorzenie. Podała, że ma 56 lat, żyje samotnie, jest osobą ubogą, nie ma pieniędzy na opłaty, na zakup węgla na zimę. Korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.. Podała, że choruje na cukrzycę oraz nowotwór, leczy się onkologicznie. Nie otrzymuje renty chorobowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy skarżącej umorzenie przez organ należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2019.3/07 do 2019.3/09 w kwocie [...]zł. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej w skrócie: "u.u.s.r."), który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z cytowanej wyżej regulacji prawnej wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie (luz decyzyjny) polegający na możliwości (a nie na obowiązku) umorzenia tych należności. Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Podjęcie decyzji w kontekście wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zainteresowanego" wymaga uprzedniego zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7 (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 77 § 1 (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 80 k.p.a. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona). Nadto w judykaturze zauważa się, że w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2016 r., II FSK 3507/14). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego, jak i w skardze, swoje żądanie w zakresie umorzenia ciążącej na niej zaległości, uzasadniała trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wskazywała, że żyje w ubóstwie. Otrzymuje pomoc z opieki społecznej. Leczy się onkologicznie od 2007 r. Choruje też na cukrzycę. Jest słaba i nie nadaje się do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie ma pieniędzy na zakup żywności, leków, węgla, a także opłaty m.in. za telewizor, światło, KRUS. Jest osobą samotną. Z protokołu z wizytacji w gospodarstwie rolnym z dnia [...] r. wynika, że kwota przychodu z gospodarstwa rolnego wynosi rocznie ok. [...] zł, oraz że skarżąca nie pobiera dopłat z ARiMR. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że choroba skarżącej nie stanowi podstawy do umorzenia należności składkowych. Według organu skarżąca nie wskazała innych okoliczności lub zdarzeń, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji finansowej gospodarstwa. W zaskarżonej decyzji podkreślono, że umorzenia należności dokonuje się w wyjątkowych okolicznościach na podstawie udokumentowanych zdarzeń losowych, niezawinionych przez rolnika. Nadto organ wskazał, że sprawa została rozpatrzona z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym. Stwierdzono, że skarżąca nie spełnia kryteriów udzielenia tej pomocy, gdyż jest ona udzielana rolnikom, którzy znajdują się w przejściowo w trudnej sytuacji, a udzielenie tej pomocy przyczyni się do ustabilizowania sytuacji finansowej gospodarstwa oraz sprawi, że gospodarstwo może stać się na rynku konkurencyjne. Zdaniem Sądu "ważny interes zainteresowanego", o którym mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., istnieje także wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty zaległej składki na ubezpieczenie społeczne a możliwościami finansowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty zaległej składki mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego potrzeb bytowych. Wbrew przy tym twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych uniemożliwiających uregulowanie zaległości składkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. W tym kontekście należy też zauważyć, że ulga, o której mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. nie stanowi przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo zobowiązanemu po to, by poprzez egzekwowanie składek nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, tj. w odniesieniu do osoby zobowiązanego. W zaskarżonej decyzji organ nie dokonał analizy przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności składkowych. W szczególności nie zestawił (nie porównał) uzyskiwanych przez skarżącą dochodów z wysokością zadłużenia i wydatkami ponoszonymi przez nią na utrzymanie. Organ nie wskazał nawet jakim dochodem, po potrąceniu uwzględnionych wydatków, dysponuje skarżącą. Nie dokonał także oceny jakie znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej. Organ powinien też rozważyć, czy spłata zaległości składkowej w wysokości [...] zł nie skazywałaby skarżącą na życie poniżej poziomu egzystencji. Skazywanie ludzi na życie w ubóstwie stanowi pogwałcenie godności ludzkiej. Każdy człowiek na prawo do życia w godnych warunkach. Art. 30 Konstytucji stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Przesłanką poszanowania tak rozumianej godności człowieka jest między innymi istnienie pewnego minimum materialnego zapewniającego jednostce możliwość samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00). Zdaniem Sądu, ogólnikowość i lakoniczność uzasadnienia decyzji Prezesa KRUS, a w szczególności brak odniesienia się do konkretnych okoliczności sprawy, przesądzają o dowolności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności skarżącej do ponoszenia obciążenia z tytułu zaległości składkowych, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania jej podstawowych i elementarnych potrzeb życiowych. Zabrakło w nim kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną strony. W zaskarżonej decyzji organ zaproponował też zobowiązanej zawarcie układu ratalnego, jednakże nie wskazał z jakich środków ma ona spłacać raty. Sąd nie podziela także stanowiska organu, że skarżąca nie spełnia kryteriów udzielenia pomocy na podstawie przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym, gdyż – jak stwierdził organ - pomoc ta jest udzielana jedynie rolnikom, którzy znajdują się w przejściowo w trudnej sytuacji, a udzielenie tej pomocy przyczyni się do ustabilizowania sytuacji finansowej gospodarstwa oraz sprawi, że gospodarstwo może stać się na rynku konkurencyjne. Wskazać należy, że art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej za pomoc niedozwoloną uznaje tylko taką, która poprzez zakłócenie konkurencji wpływa na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi. Natomiast udzielenie pomocy w granicach określonych limitów nie zakłóca uczciwej konkurencji i wymiany towarowej. Podkreślenia również wymaga, że pomocy de minimis nie można było udzielać gospodarstwom zagrożonym pod rządem rozporządzenie Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. UE L 337 z 21 grudnia 2007 r., s. 35). W motywie 11 tego rozporządzenia stwierdzono, że rozporządzenia tego nie powinno się stosować do zagrożonych przedsiębiorstw w rozumieniu Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, w związku z trudnościami, jakie wiążą się z ustaleniem ekwiwalentu dotacji brutto pomocy udzielanej tego typu przedsiębiorstwom. Obecnie obowiązujące rozporządzenie Komisji nr 1408/2013 nie zawiera takiego stwierdzenia i organ żadnych konkretnych regulacji w tym zakresie nie wskazał. W konsekwencji zaskarżona decyzja narusza art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien ocenić, czy w sprawie zachodzi interes zainteresowanego i wagę tego interesu. Motywy wyboru alternatywy decyzyjnej, z uwzględnieniem powyższych zaleceń Sądu, winny zostać wskazane w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie ma natomiast kompetencji do podjęcia za organ decyzji o umorzeniu należności składkowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylono zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów sądowych Sąd nie rozstrzygał, ponieważ skarżąca została od nich zwolniona.