I SA/Bd 687/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 października 2012 r. sprawy ze skargi D.W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości I SA/Bd 687/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. D. W. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia (renty rodzinnej). Wskazał, że z uwagi na zły stan zdrowia i trudności ze znalezieniem pracy nie jest w stanie spłacić powstałej zaległości. Podał, że nawet w przypadku rozłożenia zaległości na raty nie byłby w stanie regulować niniejszego zadłużenia. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej: u.u.s.r.) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, odsetek i kosztów upomnienia w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony i umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Wskazał, że w toku postępowania ustalono, że sytuacja materialna rodziny skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia w ratach, podniesiono również, że zaległość powstała z winy skarżącego, który pobierał rentę rodzinną nie będąc do niej uprawnionym z uwagi na brak kontynuacji nauki. Wskazano również, że strona nie wywiązała się z zawartej z organem umowy z dnia [...] maja 2011 r. o rozłożeniu należności na raty. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu [...] marca 2012 r. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. D. W. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się na okoliczności podnoszone wcześniej we wniosku o umorzenie należności. Ponownie podkreślił, że jest osobą bezrobotną i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podtrzymał wcześniejsze ustalenia i wnioski, podkreślając, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podano nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę rozstrzygnięcia. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1122/12 na podstawie art. 59 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. W uzasadnieniu skargi D. W. ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Podkreślił, że z uwagi na problemy zdrowotne nie jest w stanie znaleźć pracy i spłacić powstałych zaległości. Skarżący wniósł o umorzenie pobranej renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie. Zarządzeniem z dnia 11 września 2012 r., Sąd wezwał pełnomocnika organu do wskazania, w jakim dniu został wniesiony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołanie), w odpowiedzi na które pełnomocnik organu w piśmie z dnia 18 września 2012 r. wskazał, że nie dysponuje aktami dotyczącymi skargi D. W., w związku z czym udzielenie odpowiedzi nie jest możliwe bez zapoznania z aktami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy również, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. podstawą wyrokowania są akta sprawy. Kontrola sądowa wykazała rażące naruszenie procedury w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Analizując przedmiotową sprawę wskazać należy, że postępowanie odwoławcze uruchamiane jest czynnością procesową strony, jaką jest wniesienie odwołania. Warunkiem skuteczności jego wniesienia jest jednak spełnienie określonych prawem wymagań, co do treści, terminu i trybu. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 128 k.p.a. wskazuje, że odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Niemniej jednak warunkiem skuteczności wniesienia odwołania jest zachowanie ustawowego terminu. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania stwierdza organ odwoławczy w drodze postanowienia (art. 134 k.p.a.). W rozpatrywanej sprawie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu [...] marca 2012 r. decyzję, która D. W. została doręczona w dniu [...] marca 2012 r. (d.: karta nr 77 akt administracyjnych). Termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) upłynął w dniu [...] marca 2012 r. D. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołanie) pismem datowanym na dzień [...] marca 2012 r., wobec czego Sąd powziął wątpliwość, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony przez stronę w terminie, jednak w świetle zgromadzonych w aktach dokumentów nie można precyzyjnie ustalić, kiedy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony. W aktach brak koperty lub adnotacji na podaniu (odwołaniu) wskazującej, kiedy zostało ono złożone. Na podaniu znajduje się tylko data przystawiona pieczątką "30 mar. 2012" z nieczytelnym podpisem (parafką), co nie pozwala ustalić, czy termin do jego wniesienia został zachowany (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.). W związku z powyższym Sąd, zarządzeniem z dnia 11 września 2012 r. wezwał pełnomocnika organu do wskazania, w jakim dniu nastąpiło wniesienie przez skarżącego wniosku (odwołania) o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ w odpowiedzi na powyższe nie wskazał żądanej informacji, podał jedynie, że nie dysponuje aktami administracyjnymi w sprawie skargi D. W., gdyż zostały one przekazane Sądowi, w związku z czym udzielenie Sądowi żądanej odpowiedzi nie jest możliwe bez zapoznania się z nimi. Jednak wskazać w tym miejscu należy, że akta administracyjne organu będące w posiadaniu Sądu nie wyjaśniają powstałej wątpliwości. Powyższe powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Na podstawie przesłanych akt nie można bowiem dokonać właściwej kontroli przeprowadzonego postępowania. Nie można jednoznacznie stwierdzić, kiedy strona złożyła odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), oraz czy organ odwoławczy dokonał oceny terminowości złożenia odwołania, co zgodnie z art. 134 k.p.a. jest podstawowym obowiązkiem organu odwoławczego. Brak zbadania przez organ II instancji, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołanie) został wniesiony w terminie jest istotnym uchybieniem przepisom postępowania, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Gdyby się bowiem okazało, że wniosek ten został wniesiony po terminie - organ odwoławczy musiałby stwierdzić uchybienie terminu do jego wniesienia, a nie orzekać merytorycznie w sprawie. Brak złożenia odwołania w terminie wyznaczonym na tę czynność przez art. 129 § 2 k.p.a. skutkuje ostatecznością decyzji organu I instancji. Orzekanie merytoryczne przez organ odwoławczy pomimo zaistnienia takiej okoliczności powodowałby nieważność decyzji organu II instancji (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W ponownym postępowaniu organ odwoławczy powinien zatem przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku (odwołania) zbadać, czy został on wniesiony w terminie. Na marginesie rozstrzygnięcia, w przypadku merytorycznego rozpoznania odwołania nie przesądzając w niczym ostatecznego wyniku załatwienia sprawy należy wskazać, iż co do zasady wynikającej z treści art. 107 § 1 k.p.a., decyzja administracyjna winna zawierać między innymi podanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Wymienione wyżej składniki decyzji są obligatoryjne i nie mogą być pomijane przez organ, który taką decyzję wydaje. Należy stwierdzić, iż będąca przedmiotem badania i oceny Sądu zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. takich wymogów nie spełnia, zwłaszcza jeżeli chodzi o uzasadnienie faktyczne i prawne. Przy ewentualnym ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem powyższe uchybienie wyeliminować. Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając na podstawie art. 152 tej ustawy, iż nie podlega ona wykonaniu.