I SA/Bd 688/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 września 2017 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Inne z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. oddala skargę We wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek skarżący wskazał na trudną sytuację finansową spowodowaną koniecznością spłaty zobowiązań wobec banku, urzędu skarbowego i komornika. Decyzją z dnia [...] lutego 2017r. Inne odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że całe jego zadłużenie powstało bez jego winy, z powodu konieczności regulowania rat leasingu pojazdu ciężarowego, które znacznie wzrosły z uwagi na wzrost kursu franka szwajcarskiego. Spowodowało to konieczność zaciągnięcia kredytów w bankach i instytucjach finansowych. Zobowiązany podkreślił, że pomimo wytężonej pracy siedem dni w tygodniu uzyskany dochód nie wystarcza na pokrycie wszystkich należności. Decyzją z dnia [...] maja 2017r. Inne utrzymał w mocy własna decyzję dnia [...] lutego 2017r. odmawiającą umorzenia należności. Zakład uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016r., poz. 963) – dalej jako: "u.s.u.s.", albowiem w stosunku do majątku zobowiązanego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość umorzenia należności pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i złożonego wcześniej oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, iż zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych, z której do września 2016r. uzyskał przychód w wysokości [...], koszty wyniosły [...], a dochód [...] zł. Na utrzymaniu zobowiązanego pozostaje bezrobotny syn w wieku 29 lat. Współmałżonka pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, z którego dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł na rzecz [...] Sądowego. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł i kosztów związanych z leczeniem w wysokości [...] zł. Strona posiada liczne zobowiązania z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach, w instytucjach, których łączna wysokość wynosi [...] zł. Powyższe zobowiązania spłacane są w dobrowolnych ratach. Ponadto zobowiązany właścicielem domu położonego w M. o powierzchni, 110 m2 w M.. Zakład podkreślił, że konieczność spłaty zobowiązań kredytowych (pożyczek), na którą powołuje się zobowiązany, nie stanowi okoliczności szczególnych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, albowiem jest ono efektem podjętych przez stronę indywidualnych decyzji finansowych na gruncie zarządzania majątkiem i środkami finansowymi. Umorzenie przedmiotowej zaległości oznaczałoby w tej sytuacji ustąpienie przez wierzyciela z pierwszeństwa i uprzywilejowanie innych wierzycieli. Zakład zauważył, że zobowiązany reguluje zobowiązania wobec wierzycieli prywatnych, które opłacane są dobrowolnymi wpłatami. Zaznaczył przy tym, że należności tytułu składek należą do katalogu należności publiczno-prawnych, co z kolei przesądza, iż powinny być regulowane w pierwszej kolejności. Korzystają również z pierwszeństwa w przypadku ich egzekucyjnego dochodzenia. Ponadto organ zauważył, że zobowiązany nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie stwierdzono także całkowitej niezdolności do pracy zobowiązanego, co pozbawiłoby go możliwości uzyskiwania z tego tytułu dochodu. Organ wskazując na orzecznictwo sądowe podkreślił, że nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W złożonej do tut. Sądu skardze strona podobnie jak we wniosku o umorzenie należności wskazała, że przyczyną nieopłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy jest trudna sytuacja finansowa spowodowana leasingiem pojazdu ciężarowego i znacznym wzrostem kursu franka szwajcarskiego. Skarżący podkreślił, ze był zmuszony zaciągać kredyty w innych bankach i instytucjach finansowych. Powołał się na trudności związane z umową leasingu, które ostatecznie doprowadziły do jej rozwiązania, odebrania pojazdu i naliczenia wysokich kar. W związku z odebraniem pojazdu skarżący stracił jedyne narzędzie pracy i możliwość dalszego prowadzenia działalności. Odnosząc się do posiadanego majątku skarżący wskazał, że na budynku mieszkalnym, został ustanowiony zastaw hipoteczny z tytułu niespłaconych kredytów i pożyczek. Ewentualna egzekucja spowoduje utratę miejsca zamieszkania nie tylko skarżącego i jego żony, ale także syna, córki i jej rodziny (męża i dójki małych dzieci). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji administracyjnej nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. Rozstrzygając o zasadności skargi należy przede wszystkim przeanalizować przepisy stwarzające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności z tytułu składek (odsetek od składek) na ubezpieczenia przy zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach obu instancji art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 - 3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ dokonał analizy powyższych przesłanek i prawidłowo ocenił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z nich. Wskazać należy, że wobec majątku zobowiązanego jest aktualnie prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne. Ponadto skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Istotne zatem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 powołanego przez organ rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Rozporządzenie), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dodatkowo należy podkreślić, że użyte w ww. przepisie sformułowanie "może umorzyć" wskazuje, iż organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nawet w przypadku stwierdzenia przesłanek z tego przepisu może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. W ocenie Sądu, powoływane przez skarżącego trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go lub jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Posiada także majątek w postaci domu o pow. 110 m2 położonego w M.. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący spłaca należności wobec innych wierzycieli traktując te zobowiązania w sposób uprzywilejowany. Rację należy przyznać organowi, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy dłużnik oczekuje od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rezygnacji z należności, jednocześnie skutecznie podejmując starania mające na celu zaspokojenie innych wierzycieli i wykazuje się większą dyscypliną finansową wobec nich niż w stosunku do ZUS. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika też, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W sprawie nie zachodzi także przesłanka umorzenia postępowania ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący bowiem prowadzi nadal działalność gospodarczą. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, iż nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, a tylko taka, która pozbawia go możliwości zarobkowania. Odnosząc się natomiast do faktu, że zaległości są wynikiem znacznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego, co spowodowało podwyższenie rat leasingu wskazać należy, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia, odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenia dostatecznych środków na pokrycie działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Składki są powszechnym świadczeniem publicznym, niezależnym od płynności finansowej ani od osiąganego wyniku finansowego przedsiębiorcy. Reasumując organ prawidłowo przeanalizował, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 pkt 3 u.s.u.s., a następnie ocenił przesłanki umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek z art. 28 pkt 3a u.s.u.s. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu. Na marginesie wskazać należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jej sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. m. in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920). Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.