I SA/Bd 7/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant St. sekretarz sądowy Agnieszka Liberda-Koczorowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę 1. Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę i rozłożenie należności głównej na raty po[...] zł miesięcznie. Decyzją z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. 2. Organ wskazał, że nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec braku całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej ustawa s.u.s.), jak również wobec nie zaistnienia ustawowych przesłanek, o których traktuje art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, tj. z powodu szczególnie trudnej sytuacji życiowej. 3. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. 4. Decyzją z [...]r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie 6.695 zł wskazując, że rozpatrywał sprawę tylko po kątem wystąpienia przesłanek z art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 ustawy s.u.s., gdyż pozostałe przesłanki z tego przepisu nie zaistniały. 5. Podał, że w toku przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego ustalono, że aktualnie wobec majątku zobowiązanego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, ponieważ skuteczne postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w związku z zawartym w dniu [...]r. układem ratalnym. Tym samym nie można stwierdzić, że w sprawie zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie stwierdzono w sposób oczywisty jak wskazuje treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy s.u.s., że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem właściwy w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 229, poz. 1954 ze zm.). W świetle powyższego, organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy s.u.s. 6. Następnie ZUS rozważył możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego wynikający z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie z art. 28 ust. 3b ustawy s.u.s. 7. Organ ustalił, że zobowiązany pobiera rentę inwalidzką w wysokości brutto [...] zł. Od [...]r. jest rozwiedziony. Utrzymuje się z renty inwalidzkiej oraz z prac dorywczych, z których osiąga [...] zł. W okresie od [...] został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego przez Urząd Miasta w K., jako osoba wykonująca umowę agencyjną - umowę zlecenia. W wyżej wymienionym okresie osiągnął dochód brutto [...] zł. 8. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że zobowiązany nie ma nieruchomości, natomiast posiada dwa samochody, M. rocznik 1991 (uszkodzony, nie użytkowany) i V. rocznik 1989, których wartość oszacował na kwotę odpowiednio [...] zł. Stałe wydatki z tytułu utrzymania i miesięcznych opłat wynoszą: czynsz [...] zł, energia [...] zł (na dwa miesiące). Koszty związane z leczeniem wynoszą ok. [...] zł., a opłaty dotyczące pojazdów, ubezpieczenie i OC, przegląd to ok. [...] zł rocznie. 9. Organ podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość opłat za energię, kosztów leczenia i aktualnych kosztów ubezpieczenia OC pojazdu. Ponadto stwierdził, że korzysta z pomocy Caritas w postaci żywności, na co również nie przedłożył żadnego dowodu. 10. Mając powyższe na uwadze Zakład nie uznał sytuacji zobowiązanego jako szczególnie wyjątkowej, tym bardziej zagrażającej egzystencji. Wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr poz. 823} kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej dla osoby samotnej ustalone jest na poziomie nie przekraczającym 542 zł. 11. Ponadto zaznaczył, że na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy s.u.s. płatnik składek ma obowiązek obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Zatem wszystkie podmioty będące płatnikami składek samodzielnie muszą ponosić ciężar pełnego finansowania swojej działalności i w związku z tym są zobowiązane do terminowego i regularnego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. 12. Organ podkreślił również, że umorzenie zadłużenia z tytułu składek ma charakter instytucji nadzwyczajnej, bowiem zasadą jest opłacanie składek. W świetle powyższego, zdaniem ZUS, skarżący nie wykazał należycie, iż spłata zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości w opłacie składek powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od niego zdarzenia losowego. 13. Organ podkreślił, że z uwagi na to, iż w swoim wniosku zobowiązany nie powołał się na sytuację, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę byłby pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu, ponadto uzyskuje dochody z prac dorywczych jak i w oparciu o zawartą umowę cywilno - prawną z Urzędem Miejskim w K.natychmiastowa rezygnacja z należności składkowych nie znajduje uzasadnienia. Tym bardziej, że skarżący aktualnie korzysta z ulgi w spłacie należności w postaci zawartego w dniu [...] r. układu ratalnego. 14. W skardze do sądu administracyjnego skarżący podniósł, że wszelkich opłat w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą dokonywała jego żona, E. K., z którą się rozwiódł [...]r. Jak się później okazało była żona od wielu lat planowała rozwód, na który zdecydowała się z uwagi na pogarszającą się sytuację materialną rodziny. Uważała, że jako osoba samotna mająca na utrzymaniu wnuczkę otrzyma pomoc z różnych instytucji. W czasie prowadzonej działalności była żona skarżącego nie opłacała m.in. składek zdrowotnych, w wyniku czego powstało przedmiotowe zadłużenie w ZUS. Skarżący oświadczył, że posiada również zadłużenie w ADM oraz w innych instytucjach. Od chwili powiadomienia go o powstałym zadłużeniu podjął stały kontakt z Zakładem w celu wyjaśnienia sprawy. Zobowiązał się do spłaty zadłużenia pomimo bardzo trudnej sytuacji materialnej. Skarżący podał, że nadal mieszka z byłą żoną, która nie chciała przedłużyć umowy z ADM, dlatego obecnie on jest głównym najemcą i z tego tytułu ponosi wysokie opłaty. W mieszkaniu zamieszkuje jeszcze jego wnuczka w wieku 18 lat, dla której wraz z byłą żoną są rodziną zastępczą. Skarżący wskazał, że ponosi koszty utrzymania domu, ogrzewania oraz inne opłaty. Obecnie nie ma żadnej pracy, nie pracuje dorywczo, ponieważ jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Przebywał w szpitalu z powodu problemów z sercem, w przeszłości został zakwalifikowany do przeszczepu serca. 15. Skarżący podniósł, że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem zostały one zniszczone przez jego byłą żonę. Wobec tego nie jest nawet pewien okresu prowadzenia tej działalności. Dlatego też nie był w stanie rzetelnie przedstawić swojej sytuacji materialnej, w wyniku czego ZUS odrzucił jego prośbę o umorzenie powstałych odsetek. 14. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 15. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W tym miejscu należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r poz.270 dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. 16. Rozstrzygając o zasadności skargi należy przede wszystkim przeanalizować przepisy pozwalające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zastosować ulgę w postaci umorzenia zaległych składek, w tym także odsetek. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach organu art. 28 ustawy s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. 17. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 18. Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, stąd pominięcie w rozważaniach niektórych z wymienionych wyżej przesłanek uzasadnione było brakiem ich zastosowania w stanie faktycznym sprawy, pozostałe natomiast z pewnością nie zaistniały. 19. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie, na tym koncentrował się główny spór, są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 20. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy s.u.s. należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej rozporządzeniu. 21. Organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek do orzekania o umorzeniu należności. Należy wskazać, że takie ustalenie determinuje odmowę udzielenia ulgi a rozstrzygnięcie nie jest oparte na uznaniu administracyjnym. 22. Mając na uwadze okoliczności podnoszone przez skarżącego we wniosku o udzielenie ulgi, w stanie faktycznym sprawy może być rozważane jedynie wystąpienie przesłanki opisanej w pkt 1 § 3 Rozporządzenia. Nie ma wątpliwości, że ocena zdarzeń wypełniających treść obu przesłanek musi być zobiektywizowana, oparta na powszechnie akceptowanych standardach społecznych w zakresie postrzegania takich zjawisk, stąd nie wystarczy do ich zaistnienia subiektywne odczucie wnioskodawcy, że sytuacja, w jakiej się znalazł spełnia takie warunki. 23. Odnosząc się do zebranego w tym zakresie materiału dowodowego, przedstawionego przez organ w zaskarżonej decyzji Sąd stanął na stanowisku, że ustalenia organów, jak również wywiedzione wnioski na potrzeby udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. 24. Złą sytuację zdrowotną skarżący wykazywał powołując się na chorobę układu krążenia, nie potwierdzając jednak tej okoliczności żadnymi dowodami. Nie potwierdził wskazania, że powinien przejść przeszczep serca. Jednocześnie stan zdrowia skarżącego nie wyeliminował możliwości podjęcia przez niego dodatkowego zatrudnienia. Do skargi skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 12 lipca 2011r, stanowiące obdukcję, wystawione w związku z konfliktem rodzinnym i ingerencją policji). 25. Skarżący przedstawił swoje wydatki ponoszone w skali miesiąca, które to dane organ uwzględnił w zaskarżonej decyzji i zawarł w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia. Skarżący nie stawia zarzutu pominięcia przez organ okoliczności faktycznych. W zarzutach skargi koncentruje się na wyjaśnieniu przyczyn powstania zaległości, jako niewłaściwej postawy byłej żony. 26. Zdaniem Sądu przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i rodzinna, zasadnie oceniona została przez organ jako niespełniająca przesłanek z § 3 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Jakkolwiek sytuacja skarżącego jest trudna, to nie można jej ocenić jako kwalifikowanej na tyle, by uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Posiadanie zadłużenia w ADM, czy innych instytucjach, nie może uzasadniać rezygnacji przez Skarb Państwa swoich należności, dając tym samym pierwszeństwo tym innym należnościom. 27. Należy zauważyć, że zmiana (pogorszenie) w sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej skarżącego może skutkować wniesieniem kolejnego wniosku o umorzenie zaległości albowiem przepisy prawa w tym zakresie nie stwarzają żadnych ograniczeń. 27. Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.